Γεύσεις της Ηλείας • Φεστιβάλ Οίνου & Γεύσεων Ν. Ηλείας : Μουστοκούλουρα & Μουσταλευριά
Επιμέλεια: Ηρώ Ρήγα
Η ζωή στην ύπαιθρο έχει τους δικούς της ρυθμούς. Η γη, οι εποχές και οι καρποί τους καθορίζουν όχι μόνο τις δουλειές των ανθρώπων, αλλά και όσα φτάνουν στο οικογενειακό τραπέζι. Για την κυρία Βασιλική Διαμαντοπούλου από την Ώλενα, που έχει περάσει εκεί ολόκληρη τη ζωή της ως αγρότισσα, η σχέση με τα προϊόντα του τόπου είναι βίωμα και καθημερινή εμπειρία.
Αυτή τη φορά, το τραπέζι μας γεμίζει με δύο γλυκές παρασκευές που έχουν ως κοινό τους υλικό τον μούστο: τα μουστοκούλουρα και τη μουσταλευριά. Γεύσεις δεμένες με την εποχή του τρύγου, με τη γνώση που περνούσε από τις μεγαλύτερες στις νεότερες γυναίκες της οικογένειας και με την αξιοποίηση των αγαθών της γης.
Η σχέση της κας Βασιλικής με την τοπική παράδοση δεν σταματά στην κουζίνα. Ως μέλος του Πολιτιστικού & Λαογραφικού Συλλόγου “Η Ωλένη” που διοργανώνει μάλιστα τη Γιορτή Τρύγου στην Ώλενα, συμμετέχει σε μια προσπάθεια να παραμείνουν ζωντανά τα έθιμα και οι γεύσεις του τόπου. Γιατί η παράδοση δεν διατηρείται μόνο με τις αναμνήσεις, αλλά συνεχίζεται όταν οι άνθρωποι την κάνουν πράξη, τη μοιράζονται και τη μεταφέρουν στις επόμενες γενιές.
Και κάπως έτσι, με λίγο μούστο, αλεύρι και τις συνταγές που αντέχουν στον χρόνο, ξαναστρώνουμε το τραπέζι της Ώλενας.
Κα Βασιλική, η Ώλενα είναι ο τόπος όπου έχετε ζήσει όλη σας τη ζωή. Ως αγρότισσα, έχετε μάθει να γνωρίζετε τα προϊόντα πριν φτάσουν στην κουζίνα. Τι σας έχει μάθει η δουλειά στη γη για το φαγητό που δεν μπορεί να μας μάθει καμία συνταγή;
Η δουλειά στη γη με έμαθε πρώτα απ’ όλα να σέβομαι το φαγητό και να μην το θεωρώ ποτέ δεδομένο. Εμείς που μεγαλώσαμε στο χωριό ξέρουμε καλά πως για να φτάσει ένα προϊόν στο τραπέζι μας χρειάζεται κόπος, υπομονή και πολύς ιδρώτας. Από μικρό παιδί έμαθα να ξεχωρίζω πότε ο καρπός είναι έτοιμος, πότε η γη έχει ανάγκη από νεκρό και πότε πρέπει να περιμένεις, γιατί η φύση έχει τους δικούς της χρόνους. Δεν μπορείς να βιαστείς να μαζέψεις έναν καρπό εάν αυτός δεν είναι έτοιμος. Για εμένα το καλό φαγητό αρχίζει πολύ πριν φτάσει στην κουζίνα. Αρχίζει στο χωράφι, στο δέντρο, στο αμπέλι και στον κόπο του ανθρώπου που το καλλιεργεί. Όταν ξέρεις τι κόπο έχει να μαζέψεις μια ελιά, μια σταφίδα ή έναν καρπό οποιονδήποτε, το εκτιμάς διαφορετικά.
Και κάτι άλλο που έμαθα μεγαλώνοντας όλα αυτά τα χρόνια είναι να μην σπαταλάμε τίποτα. Έτσι μεγαλώσαμε. Ό,τι μας έδινε η γη το αξιοποιούσαμε με τον καλύτερο τρόπο. Μαγειρεύαμε με όσα είχαμε, φτιάχναμε το δικό μας φαγητό και νιώθαμε χαρά με απλά πράγματα. Αυτά δεν μπορεί να σου τα μάθει καμία συνταγή. Μπορεί μια συνταγή να σου δείξει πώς να μαγειρέψεις, αλλά η γη σού μαθαίνει την αξία του κόπου, την υπομονή, την ευγνωμοσύνη και την αγάπη για όσα έχεις στο τραπέζι σου. Και αυτά είναι μαθήματα που τα κουβαλάς σε όλη σου τη ζωή.
Σήμερα μας δίνετε δύο γεύσεις που έχουν ως βάση τον μούστο, τα μουστοκούλουρα και τη μουσταλευριά. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η εποχή του χρόνου και τι σας θυμίζει από τα χρόνια που μεγαλώσατε;
Για μένα η εποχή του μούστου είναι γεμάτη αναμνήσεις, συγκίνηση και αγάπη για τον τόπο μας. Μου θυμίζει τα παιδικά μου χρόνια, τότε που όλη η οικογένεια συμμετείχε στον τρύγο και κάθε σπίτι μοσχοβολούσε από τα σταφύλια και τον φρέσκο μούστο. Θυμάμαι τη μητέρα μου και τις γυναίκες του χωριού να μαζεύονται και να ετοιμάζουν τα υλικά που θα έφτιαχναν τον μούστο, που θα τον έκαναν πετιμέζι και στη συνέχεια μας έφτιαχναν μουσταλευριά και μουστοκούλουρα στον ξυλόφουρνο και θα μοσχομύριζε όλη η γειτονιά. Ήταν μέρες δουλειάς, αλλά χαράς, γιατί όλα γίνονταν με αγάπη και συμμετοχή όλης της οικογένειας. Οι συνταγές περνούσαν από τη μάνα στην κόρη και από γενιά σε γενιά, χωρίς να χρειάζεται να είναι γραμμένες σε χαρτί. Μαθαίναμε κοιτάζοντας και βοηθώντας τις μεγαλύτερες γυναίκες.
Εκείνα τα χρόνια μπορεί να είχαμε λιγότερα πράγματα, αλλά είχαμε πολλή αγάπη και συνεργασία ο ένας με τον άλλον. Σήμερα, φτιάχνοντας αυτές τις συνταγές, κρατάω ζωντανές τις μνήμες των παιδικών μου χρόνων και τιμώ τις γυναίκες που μας έμαθαν να αγαπάμε τον τόπο μας και τα παραδοσιακά προϊόντα μας. Θα ήθελα αυτές οι γεύσεις να συνεχίσουν να υπάρχουν και να τις γνωρίσουν οι νεότερες γενιές.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα που σας έμαθαν οι μεγαλύτερες γυναίκες της οικογένειάς σας για το μαγείρεμα;
Το πιο σημαντικό πράγμα που μου έμαθαν οι μεγαλύτερες γυναίκες της οικογένειάς μου ήταν να μαγειρεύω με αγάπη, υπομονή και μεράκι και να φτιάχνουμε τα φαγητά μας με ό,τι είχαμε. Θυμάμαι επίσης τις μεγαλύτερες γυναίκες να ετοιμάζουν το φαγητό για όλη την οικογένεια και να αξιοποιούν ό,τι τους έδινε η γη. Δεν πετούσαν τίποτα. Μας μάθαιναν να μην σπαταλάμε τίποτα, να σεβόμαστε τα αγαθά που είχαμε και να φτιάχνουμε νόστιμα φαγητά με απλά και δικά μας υλικά. Και ένα άλλο πράγμα που μας έμαθαν είναι ότι το φαγητό δεν είναι μόνο για να χορτάσεις, αλλά και να το προσφέρεις σε κάποιον που το έχει ανάγκη, σε κάποιον επισκέπτη και στον γείτονα.
Ως μέλος του Πολιτιστικού & Λαογραφικού Συλλόγου “Η Ωλένη”, συμμετέχετε στη διοργάνωση της Γιορτής Τρύγου στην Ώλενα και σε άλλες διοργανώσεις όπως το Φεστιβάλ Οίνου & Γεύσεων Ν. Ηλείας. Τι θέλετε να προσφέρετε στον τόπο και πώς συμβάλλετε εσείς, μέσα από τη συμμετοχή σας και τις παραδοσιακές συνταγές, στη διατήρηση των τοπικών παραδόσεων;
Για μένα, η συμμετοχή μου στον Πολιτιστικό & Λαογραφικό Σύλλογο Ωλένης είναι ένας τρόπος να προσφέρω στον τόπο μου, στο χωριό που γεννήθηκα, μεγάλωσα και έζησα όλη μου την ζωή. Θέλω να βοηθήσω όσο μπορώ, ώστε να μην χαθούν οι παραδόσεις μας, τα έθιμά μας και όσα κληρονομήσαμε από τους γονείς μας και τους παππούδες μας. Μέσα από την Γιορτή Τρύγου στην Ωλένη, το χωριό μου, και τις άλλες εκδηλώσεις όπως το Φεστιβάλ Οίνου & Γεύσεων Νομού Ηλείας, έχουμε την ευκαιρία να δείξουμε στον κόσμο τον πλούτο του τόπου μας, τα προϊόντα μας και πάνω απ’ όλα τις παραδοσιακές μας γεύσεις. Εγώ, από την δική μου πλευρά, προσπαθώ να συμβάλλω με τις παραδοσιακές συνταγές που έμαθα από την μητέρα μου και τις μεγαλύτερες γυναίκες της οικογένειάς μου.
Τα μουστοκούλουρα και η μουσταλευριά και τόσα άλλα παραδοσιακά φαγητά και γλυκά είναι η ιστορία μας, οι μνήμες μας και ο τρόπος ζωής των ανθρώπων του χωριού μας. Αυτό που θέλω περισσότερο είναι να έρθουν οι νέοι κοντά στις παραδόσεις μας, να μάθουν τις συνταγές μας και να τις συνεχίσουν. Γιατί αν δεν μεταδώσουμε εμείς όσα γνωρίζουμε, κάποια στιγμή θα χαθούν. Θέλω να πιστεύω ότι μέσα από την συμμετοχή μου στον Σύλλογο του χωριού μου βάζω και εγώ ένα μικρό λιθαράκι ώστε η Ωλένη μας να κρατήσει ζωντανή την ιστορία μας και την πολιτιστική μας κληρονομιά. Γιατί ένας τόπος δεν είναι μόνο τα σπίτια και τα χωράφια του, αλλά οι άνθρωποί του, οι μνήμες του, οι γεύσεις του και οι παραδόσεις που περνούν από γενιά σε γενιά.
Μουστοκούλουρα
Υλικά
1 ποτήρι χυμό πορτοκαλιού
1 ποτήρι λάδι
1 ποτήρι πετιμέζι
1 κουταλιά γλυκού γαρύφαλλο (σκ
1 κουταλιά γλυκού κανέλλα τριμμένη
1 κουταλιά γλυκού μαγειρική σόδα
3 κουταλιές σούπας ζάχαρη
1 μπέικιν πάουντερ
1 κιλό αλεύρι
Σουσάμι (προαιρετικά)
Εκτέλεση
Χτυπάμε λίγο την ζάχαρη με το λάδι, μετά ρίχνουμε το πετιμέζι. Μετά ρίχνουμε την σόδα στο χυμό πορτοκαλιού, ανακατεύουμε και το ρίχνουμε κι αυτό μέσα στο μίγμα. Έπειτα το κανελλογαρύφαλλο, το μπέικιν πάουντερ και μετά σιγά σιγά το αλεύρι.
Το αφήνουμε γύρω στη μισή ώρα να ξεκουραστεί η ζύμη και πλάθουμε τα κουλουράκια σε ό,τι σχήμα θέλουμε.
Ψήνουμε στους 180° C για 15′ με 20’.
Μουσταλευριά
Υλικά
1 κούπα πετιμέζι
3,5 κούπες νερό
1 κούπα αλεύρι
Τριμμένο καρύδι
Κανέλα
Εκτέλεση
Βάζουμε το νερό με το πετιμέζι στην κατσαρόλα, ρίχνουμε το αλεύρι και ανακατεύουμε καλά μέχρι να δέσει. Έπειτα σερβίρουμε σε μπολ κι από πάνω ρίχνουμε το τριμμένο καρύδι και πασπαλίζουμε με κανέλα.
