Γεύσεις της Ηλείας – Φεστιβάλ Οίνου & Γεύσεων Ν. Ηλείας | Καγιανάς

Επιμέλεια: Ηρώ Ρήγα

Υπάρχουν φαγητά που δεν τα θυμόμαστε μόνο για τη γεύση τους. Τα θυμόμαστε για τους ανθρώπους, τα σπίτια και τις εποχές που τα συνόδευσαν. Ο καγιανάς της Ηλείας είναι ένα από αυτά. Ένα απλό, καθημερινό φαγητό, που όμως κουβαλά μέσα του ολόκληρο τον τρόπο ζωής μιας άλλης εποχής.

Η Τριανταφυλλιά Νιάρχου, από την Καλίδονα, μας ταξιδεύει σε εκείνα τα χρόνια, όταν οι οικογένειες είχαν τα δικά τους ζώα, τις δικές τους ντομάτες και τα αυγά από τις κότες τους και έπρεπε να κάνουν καλό κουμάντο για να φτάσουν όλα όσα είχαν στο τραπέζι. Τότε ο καγιανάς δεν ήταν απλώς ένα φαγητό. Ήταν και φιλοξενία, αφού η νοικοκυρά φρόντιζε να υπάρχει πάντα «κάναν ξένο».

Με την ίδια αγάπη για την παράδοση, η κα Νιάρχου έχει συμμετάσχει και διακριθεί σε δράσεις που αναδεικνύουν τη γαστρονομική κληρονομιά της Ηλείας, μεταξύ άλλων και στο Φεστιβάλ Οίνου & Γεύσεων Ν. Ηλείας. Γιατί, όπως πιστεύει, όταν μια παραδοσιακή συνταγή βγαίνει από το οικογενειακό τραπέζι και παρουσιάζεται σε ένα φεστιβάλ, δεν είναι πια απλώς μια συνταγή· γίνεται ζωντανή μνήμη και κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου.

Και αυτή τη φορά, ο καγιανάς αποκτά τη δική του γιορτή. Ο Νέος Σύλλογος Γυναικών Δήμου Ζαχάρως-Φιγαλείας, με συνδιοργανωτή την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας – Τμήμα Πολιτισμού και τη στήριξη του Δήμου Ζαχάρως, διοργανώνει στις 18 Σεπτεμβρίου στη Ζαχάρω την 1η «Γιορτή Καγιανά – Η Γεύση του Τόπου μας», μια γιορτή γεύσης, παράδοσης και τοπικής φιλοξενίας.

Ένας καγιανάς, λοιπόν, γίνεται αφορμή για να ξαναστρωθεί το τραπέζι. Και γύρω του να συναντηθούν άνθρωποι, μνήμες και γενιές.

Ο Καγιανάς είναι ένα φαγητό με το οποίο μεγάλωσαν γενιές και γενιές στην Ηλεία. Τι θυμάστε εσείς από αυτό το πιάτο στην Καλίδονα και στο οικογενειακό σας σπίτι;

Μεγάλωσα σε εποχή που δεν αγοράζαμε τίποτε. Τα είχαμε όλα δικά μας. Για να γίνει ο καγιανάς θρέφαμε χοιρινό, που ξεπερνούσε τα 200 κιλά, για να έχουμε κρέας όλο το χρόνο. Το χωριό μας φημιζόταν πολύ για τη φιλοξενία του, και η νοικοκυρά έπρεπε να μεριμνήσει να έχει “Τσιγαρίδα” για “κάναν ξένο”. Έτσι έλεγαν σε εμάς τα παιδιά όταν ζητούσαμε Τσιγαρίδα.

Ο Καγιανάς συνηθιζόταν τους καλοκαιρινούς μήνες, γιατί έπρεπε να έχουν ντομάτες, τις οποίες καλλιεργούσαν και περίμεναν να ωριμάσουν. Δηλαδή μετά τις 20 ΙΟΥΝΙΟΥ, και το έφτιαχναν όσο υπήρχε ντομάτα. Δηλαδή είχαν φυλάξει το κρέας παστό σε στάμνες, το οποίο έπρεπε να ήταν καλά αλατισμένο για να διατηρηθεί, είχαν τη δικιά τους ντομάτα και τα αυγά από τις κότες τους. Το θεωρούσαν, μαζί με το κοτόπουλο λαδορίγανη, επίσημο φαγητό και για την ίδια την οικογένεια. Θυμάμαι δε, όταν αρχίζαν να ωριμάζουν οι ντομάτες, αφήναν μερικές να ωριμάσουν καλά. Μας έλεγαν: “Μην τις κόψετε, γιατί την Κυριακή θα φάμε καγιανά.”

Το κρέας ήταν πολυτέλεια, μόνο κάθε Κυριακή έπρεπε να φάμε. Για φανταστείτε μια νοικοκυρά να θέλει να μαγειρέψει καγιανά για 7 άτομα μέσα στην οικογένεια, πόσο φαγητό ήθελε. Το φαγητό αυτό δεν γινόταν συχνά. Για όλο το διάστημα που υπήρχαν οι ντομάτες, το πολύ να μαγειρευόταν περίπου δύο με τρεις φορές. Έπρεπε να κάνει καλό κουμάντο για κάναν ξένο που θα ερχόταν επισκέπτης στο σπίτι της. Θα προσέφερε και ένα πιάτο καγιανά υποχρεωτικά, μαζί με οποιοδήποτε φαγητό που θα ετοίμαζε.

Αν μπορούσατε να ξαναζήσετε ένα τραπέζι από τα νεανικά σας χρόνια, ποιο θα ήταν;

Όταν ήμασταν παιδιά μας έλειπαν πάρα πολλά. Σήμερα νοσταλγώ πολύ τα παιδικά μου χρόνια, και θα ήθελα μια Κυριακή στην εξοχή, κάτω από μια κληματαριά με σταφύλια φράουλας. Και πάνω στη μεγάλη ξύλινη τραπεζαρία να είναι στρωμένο τραπεζομάντηλο αργαλειού, υφασμένο από τη Μάνα μου, και καθίσματα διαφόρων μεγεθών, «σκαμνιά», κατασκευασμένα από τον παππούλη μου. Τα δε πιάτα να είναι εμαγιέ με λουλούδια πολύχρωμα, και να βρισκόμαστε όλοι γύρω από το τραπέζι. Ο δε πατέρας μου, ως αρχηγός της οικογένειας, να κόβει αυτός το καρπούζι που είχε καλλιεργήσει, και να μας μοιράζει μια φέτα στον καθέναν, δηλαδή επτά φέτες, και όλοι μας να παίρνουμε εξίσου φρούτο.

Τι κάνει, κατά τη γνώμη σας, μια συνταγή να αντέχει στον χρόνο;

Μια συνταγή που παραμένει αγαπημένη, όσα χρόνια και αν περάσουν, σημαίνει ότι είναι δοκιμασμένη, είναι γευστική και γίνεται διαχρονική. Δείχνει εμπιστοσύνη γιατί αντέχει στον χρόνο, νοσταλγία γιατί συνδέεται με οικογενειακές στιγμές και αναμνήσεις. Επίσης παραμένει παραδοσιακή, ειδικά όταν περνά από γενιά σε γενιά. Επίσης μια συνταγή, όταν εξακολουθεί να μαγειρεύεται και σήμερα, δεν διατηρεί μόνο μια γεύση, αλλά ένα μικρό ή μεγάλο κομμάτι της ζωής των ανθρώπων που προηγήθηκαν από εμάς.

Εσείς που έχετε ασχοληθεί τόσο με την ιστορία και την παράδοση της Καλίδονας, τι πιστεύετε ότι κινδυνεύουμε περισσότερο να χάσουμε από την καθημερινότητα των παλιών;

Πολλά μπορούν να χαθούν, κατά την άποψή μου, αν δείχνουμε αδιαφορία γύρω από την καθημερινότητα των προγόνων μας. Οι παραδοσιακές συνταγές, αν δεν τις συνεχίσουμε, μπορεί να χαθούν. Θα πρέπει να ενημερώνεται η νέα γενιά και να της κεντρίζουμε το ενδιαφέρον με διαφόρους τρόπους. Πιστεύω ότι τα πάντα ξεκινούν από την οικογένεια. Δηλαδή, όταν μια νοικοκυρά συνεχίζει να μαγειρεύει ένα παραδοσιακό φαγητό και καλεί τα παιδιά της για να φάνε όλοι μαζί, αυτό διατηρεί την οικογενειακή συνύπαρξη· διαφορετικά θα χαθεί και αυτό. Επίσης, σε κάθε παραδοσιακό φαγητό κρύβεται και μια ιστορία, άλλοτε χαρούμενη και άλλοτε λυπημένη. Ίσως κουβαλά μια οικογένεια, έναν τόπο, ακόμη και μια ολόκληρη εποχή. Αν χαθούν αυτά, θα χαθεί δηλαδή η αλληλεγγύη, η αλληλοβοήθεια, η συνοχή και η συμπαράσταση σε χαρά και λύπη που είχαν μεταξύ τους οι άνθρωποι.

Έχετε συμμετάσχει ενεργά σε δράσεις που αναδεικνύουν την παράδοση και τη γαστρονομία της Ηλείας, όπως στο Φεστιβάλ Οίνου & Γεύσεων Ν. Ηλείας. Όταν μια παραδοσιακή συνταγή παρουσιάζεται σε ένα φεστιβάλ, τι είναι αυτό που θέλετε να «κρατήσει» ο επισκέπτης: τη γεύση ή την ιστορία που κρύβεται πίσω από αυτή;

Κατά την προσωπική μου άποψη, όταν οι παραδοσιακές συνταγές του κάθε τόπου περνούν μέσα από κάποιο φεστιβάλ, είναι φυσικά η γεύση, αλλά αυτό που θα συγκινήσει τον επισκέπτη και θα δείξει ενδιαφέρον για να αρχίσει να ψάχνει και να ρωτάει για να πληροφορηθεί, θα πρέπει να «κρατήσει» την ιστορία που κρύβει κάθε φαγητό. Αυτός θα είναι ένας τρόπος να πληροφορηθεί τις συνήθειες και γενικά τον τρόπο ζωής.

Με λίγα λόγια, όταν μια συνταγή περνάει μέσα από ένα φεστιβάλ, δεν είναι απλά μια συνταγή. Γίνεται πλέον ένα κομμάτι της πολιτιστικής μας ταυτότητας, είναι μια ζωντανή μνήμη και το κυριότερο είναι ένας τρόπος να ταξιδεύει η παράδοση από γενιά σε γενιά. Δηλαδή παίρνουμε ένα φαγητό που πάει να ξεχαστεί και του δίνουμε ξανά ζωή να το γνωρίσουν οι νεότεροι.

Για όλα τα παραπάνω που ανέφερα, ο Νέος Σύλλογος Γυναικών Δήμου Ζαχάρως – Φιγαλείας, με συνδιοργανωτή την Π.Δ.Ε. (Τμήμα Πολιτισμού) και τη στήριξη του Δήμου Ζαχάρως, θα πραγματοποιήσει την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου με ώρα προσέλευσης του κοινού στις 20:00 μ.μ. στη Ζαχάρω, την 1η Γιορτή Καγιανά — Η γεύση του τόπου μας! «Μια γιορτή γεύσης, παράδοσης και τοπικής φιλοξενίας», και θα σας περιμένουμε να μας επισκεφθείτε.

Κλείνοντας, και ως συμπέρασμά μου γύρω από το φεστιβάλ, είναι ότι όταν ένα φαγητό παρουσιάζεται μέσω ενός φεστιβάλ, γίνεται αφορμή για συνάντηση και επικοινωνία των επισκεπτών μεταξύ φίλων, γνωστών και αγνώστων.

Ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία.