Γράφει η Γεωργία Κανελλοπούλου
Μου είναι εύκολο ακόμα και στο πιο άγριο καταχείμωνο να κάνω ένα σάλτο και να βρίσκομαι μέσα στο καλοκαίρι με μια παγωμένη φιξ στο ένα χέρι και κάτι που διαβάζεται στο άλλο. Γι’ αυτό, λέω πως είναι καλό να ετοιμάζεται η βαλίτσα με τα βιβλία κι εδώ προτείνω μερικά. Δεν είναι βέβαια η λίστα των 100 καλύτερων όλων των εποχών (γι’ αυτό θα πρέπει να ανατρέξετε στον Guardian) ούτε καν λίστα με τα φετινά και τα περσινά “καλύτερα”. Θα ήθελα να περιγράψω τα κριτήρια για τις επιλογές αυτές, μα δεν είναι τόσο σαφή ώστε να είναι περιγράψιμα με ακρίβεια. Δεν έχει ληφθεί υπόψιν για παράδειγμα αν είναι νέες εκδόσεις ή παλιότερες, δεν εξετάστηκε η εποχή που διαδραματίζονται οι υποθέσεις, ούτε υπήρξε κάποια κατηγοριοποίηση σε δύσκολα και εύκολα βιβλία. Οι επιλογές βασίστηκαν – για δεύτερη χρονιά – σε μια βόλτα στη βιβλιοθήκη του σπιτιού, και όποιο βιβλίο μύρισε φύκια, θύμισε ξεφλουδισμένη μύτη, φώναξε τέλος πάντων με τον τρόπο του «βάλε με στη βαλίτσα», μπήκε! Και βέβαια, η σειρά παρουσίασης είναι απολύτως τυχαία, ακακατεμένη όπως η άμμος, τα μαλλιά στο μελτέμι, οι άνθρωποι στα καλοκαιρινά μπαράκια.
1. Η αξέχαστη χρονιά της αναρχίας, Andre Kubiczek, μτφρ. Α. Στραγαλινός, εκδ. Κριτική
Το βιβλίο διαδραματίζεται τον Απρίλιο του 1990, στη μεταβατική περίοδο όπου η Ανατολική Γερμανία ετοιμάζεται να προσχωρήσει στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία. Οι μεγάλης ηλικίας πολίτες ανησυχούν, αλλά οι εικοσάχρονοι ζουν την αγάπη και την ελευθερία. Έτσι, ο Αντρέας και η Ουλρίκε αφήνουν το Βερολίνο για να εγκατασταθούν σε μια εξωτική περιοχή παρατημένων χωριών και χωραφιών κι εκεί να αναστήσουν ένα παλιό αγρόκτημα, ερωτευμένοι, αισιόδοξοι και χαρούμενοι. Αλλά μια μέρα, λίγο πριν τη γερμανο-γερμανική νομισματική ένωση, το νέο τραπεζικό κατάστημα της κοντινής επαρχιακής πόλης παραδίδεται στις φλόγες…
2. Η χρονιά που μιλήσαμε με τη θάλασσα, Αντρές Μοντέρο, μτφρ. Μ. Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα
Το βιβλίο έχει τρία μικρά επιγράμματα: Το πρώτο είναι μια προτασούλα από την προφορική παράδοση των Μαπούτσε: “Όταν δημιουργήθηκε ο κόσμος, άρχισε μια πάλη ανάμεσα σε δυό φίδια: το φίδι της θάλασσας και το φίδι της γης”. Το τρίτο είναι του Χέρμαν Μέλβιλ: “Στο νερό αντικατοπτρίζεται το απατηλό φάντασμα της ζωής”. Το βιβλίο είναι μια απολαυστική ιστορία για τις αποφάσεις που παίρνουμε – ή δεν παίρνουμε. Μια μαγική αληθινή ιστορία: ένα μικρό νησί που δεν υπάρχει στους χάρτες, ένα χωριό που μοιράζεται θρύλους, ένας αδερφός που κάποτε έφυγε για να δει τον κόσμο και γύρισε για να παγιδευτεί εκεί για ένα χρόνο, και τις τέσσερις εποχές ενός χρόνου…
3. Ο άνθρωπος στην πινακίδα, Ferrada Maria Jose, Μτφρ. Χ. Φιλήμονος, εκδ. Carnivora
“Έσβησα το φως νωρίτερα κι εφάρμοσα μια τεχνική χαλάρωσης που μας είχαν μάθει στο μάθημα της γυμναστικής. Κλείνεις τα μάτια. Εισπνέεις. Τα κάγκελα που προστατεύουν το σχολείο εξαφανίζονται. Εκπνέεις. Αντικαθιστάς τα κάγκελα με δέντρα. Εισπνέεις. Το έμβλημα του σχολείου σβήνει. Εκπνέεις. Εκεί που ήταν το εμβλημα εμφανίζεται ένα ελάφι. Εισπνέεις. Ο θόρυβος από τα λεωφορεία μετατρέπεται στον ά εμο που κουνά τα κλαδιά. Εκπνέεις. Μετατρέπεσαι σε ένα ζώο που έρχεται απο το μέλλον. Εισπνέεις. Μια γαλαζια γάτα που γνωρίζει την κατάληξη όλων των πραγμάτων και, για αυτόν το λόγο, έχει το χάρισμα της γαλήνης”. Ένα φρέσκο, πρωτότυπο διαμαντάκι από μια χιλιανή συγγραφέα που τοποθετεί τον ήρωα της πάνω σε μια πινακίδα της κόκα κόλα – δεν ενοχλεί κανέναν αλλά… Ο άλλος ήρωας είναι ένα παιδί από αυτά που δεν κάνουν θόρυβο, δεν έχουν φίλους, και θέλουν το βράδυ να κοιτάζουν τον ουρανό. Ψηλά δηλαδή.
4. Όταν τα κοτόπουλα τραγουδούν, Rico Lucie, μτφρ. Μ. Γυπαράκη, εκδ. Στίλβη
Εδώ μπαίνουμε στο σύμπαν της χορτοφάγου ιδιοκτήτριας ορνιθοτροφείου Πολ, η οποία, πριν σκοτώσει τα κοτόπουλα, τα γνωρίζει προσωπικά, χορεύει μαζί τους, κοιμάται στο ίδιο κρεβάτι, τους διηγείται τις ιστορίες της, και τελικά γράφει για το καθένα ένα σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα που το κολλάει στο συσκευασμένο σφαγμένο πια πουλερικό. Οι καταναλωτές ενθουσιάζονται, επιτέλους θα μασουλήσουν ένα επώνυμο μπούτι, μια προσωπικότητα… Και η αγορά ζητάει κι άλλο κι άλλο… Σε μια καλαίσθητη έκδοση, ένα από τα πιο ευφάνταστα και ριζοσπαστικά βιβλία της προηγούμενης χρονιάς – για τη βία; για την αγάπη; για τον κόσμο μας; για κάτι άλλο;
5. Οι θεατρίνοι, Γκράχαμ Γκριν, μτφρ. Κλ. Παπαμιχαήλ, εκδ. Πόλις
“Πέρασαν τέσσερις εβδομάδες προτού ξυπνήσω δυστυχισμένος σ’ ένα δωμάτιο με κλιματισμό στη Δυτική 44η οδό της Νέας Υόρκης, αφού ονειρεύτηκα ένα κουβάρι από χέρια και πόδια σ’ ένα Πεζώ και ένα άγαλμα που ατένιζε τη θάλασσα. Τότε συνειδητοποίησα πως αργά ή γρήγορα θα γύριζα πίσω, όταν το πείσμα μου ξεθύμαινε, η επιχειρηματική μου συμφωνία αποτύχαινε, και αντιλαμβανόμουν ότι μισή φραντζόλα ψωμί φαγωμένη μέσα στον φόβο ήταν προτιμότερη από την απόλυτη ένδεια.” Κι έτσι, ο Γκράχαμ Γκριν ταξιδεύει μέχρι την Αϊτή, την εποχή του στυγνού αιμοσταγούς δικτάτορα Πάπα Ντοκ…
6. Κάποτε στη Μαδρίτη, Ντανιέλ Τσαβαρία, μτφρ. Κρ. Ηλιόπουλος, εκδ. Opera
Το 1953, πάνω σ’ ένα πλοίο που σαλπάρει από τη Λατινική Αμερική με κατεύθυνση τη Μαδρίτη, ο Ντανιέλ Τσαβαρία συναντά την γυναίκα που του αποσπά το χαρακτηρισμό: «Είναι πιο όμορφη και από το Παρίσι!». Σαράντα χρόνια αργότερα, αρχίζει να συνθέτει το πρώτο του αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα που φωτίζει πολλές από τις πτυχές της ζωής του. Έρωτας, οπωσδήποτε, αλλά και μυστήριο, έρευνα, αναζήτηση της αλήθειας πίσω από δεκάδες ψέματα, ανατροπές, κι ένα ολωσδιόλου αναπάντεχο τέλος από τον τιμημένο με τα βραβεία Hammett, Planeta και Flaiano ουρουγουανό συγγραφέα, που η ζωή του είναι η ίδια ένα μυθιστόρημα.
7. Pop. 1280, Jim Thompson, μτφρ. Κ. Κραμβουσιάνου, εκδ. Οξύ
Το βιβλίο Pop. 1280 το διαβάζεις όπως ακριβώς πίνεις μια παγωμένη φιξ ένα μεσημέρι καλοκαιριού: μονορούφι. Είναι ένα κυνικό βιβλίο, ένα αναρχικό βιβλίο με μια έννοια, που δεν σταματά σε κάθε σελίδα να σε εκπλήσσει, αφού ο ήρωας του (ένας σερίφης που δεν σκοπεύει να επιβάλει την τάξη, ή να συλάβει παραβάτες, ή ό,τι άλλο είθισται να κάνει ένας σερίφης) είναι ένα κάθαρμα. Κι είναι ένα κάθαρμα που ζει και δρα ανάμεσα στα άλλα καθάρματα της πόλης, βράζοντας στη μιζέρια, το ρατσισμό, την ψευτιά της μικρής κοινότητας των 1280 ατόμων. Πλην όμως, είναι ένα κάθαρμα που εξελίσσεται, και φτάνει σε ένα σημείο (χμμ…) θεικό. Ναι, θεικό. Γιατί οι θεοί είναι φτιαγμένοι κατ’ εικόνα αυτών που τους χρειάζονται και τους επικαλούνται.
8+9. Δύο βιβλία Μονταλμπάνο, Αντρέα Καμιλέρι
Κάποια παραξενιά της φύσης ευθύνεται βεβαίως που δεν μπορώ να διανοηθώ ΕΝΑ βιβλίο Μονταλμπάνο / Καμιλέρι μόνο του. Σημειώνω εδώ, επιλέγοντάς τα μόνο λόγω του καλοκαιρινού τίτλου τους, τα ΔΥΟ βιβλιαράκια Ο ήλιος του Αυγούστου και Ο χορός του γλάρου. Συστάσεις δεν χρειάζονται. Τα εξώφυλλα που έχουν επιλέξει οι εκδόσεις Πατάκη γι’ αυτή τη σειρά, άλλο ένα πλεονέκτημα, τα βλέπεις δίπλα από την παγωμένη φιξ σου και ανασαίνεις καλύτερα.
10. Η ανωμαλία, Ερβέ Λε Τελιέ, μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, εκδ. opera
Όποιος είναι να ταξιδέψει Παρίσι – Νέα Υόρκη ας αφήσει την Ανωμαλία για μετά την επιστροφή του. Διότι εδώ όλα αρχίζουν με μια πτήση της Air France που συνδέει το Παρίσι με τη Νέα Υόρκη και, την ίδια στιγμή, συνδέει μεταξύ τους και τους ήρωες αυτού του συναρπαστικού μυθιστορήματος. Το αεροπλάνο γνωρίζει δέκα ατελείωτα δευτερόλεπτα ελεύθερης πτώσης, περιστρέφεται μέσα σε στροβιλώδη ρεύματα νεφών, εκατοντάδες τεράστιοι χαλαζόκοκκοι γαζώνουν τα τζάμια, αφήνοντας εδώ κι εκεί χαρακιές στο γυαλί ασφαλείας… Οι επιβάτες πανικοβάλλονται αλλά αυτό τελειώνει πολύ γρήγορα, φτάνουν στον προορισμό τους, είναι όλοι καλά. Μόνο ένα προβληματάκι υπάρχει. Σε τρεις μήνες, οι ίδιοι επιβάτες ξαναφτάνουν στον προορισμό τους και είναι όλοι καλά. Ο συγγραφέας θέτει υπό αμφισβήτηση ένα σωρό κεκτημένες έννοιες, θρησκευτικές, επιστημονικές και φιλοσοφικές, και ο αναγνώστης δεν μπορεί να σταματήσει να διαβάζει. Βιβλίο μονορούφι.
11. Οι διάφανοι, Ondjaki, μτφρ. Μ. Γιουρνεζάκη, εκδ. Αιώρα
Οι Διάφανοι είναι ένα βιβλίο που ξεκινάει έτσι: “- πες μου τι χρώμα έχει αυτή η φωτιά… – αν μπορούσα να περιγράψω το χρώμα της φωτιάς, γέροντα, θα ήμουν ποιητής απ’ αυτούς που μιλάνε με ποιήματα” και τελειώνει μ’ ένα ποίημα:
δεν μένει τίποτε από τον ήσυχο καιρό
των γαλήνιων ημερών
και των ατέλειωτων βραδιών
“Το βιβλίο είναι ένα σαγηνευτικό μίγμα μαγικού ρεαλισμού, καυστικής πολιτικής σάτιρας, τρυφερής κωμωδίας και λογοτεχνικου πειραματισμού” λέει στο site της Πρωτοπορίας. Και είναι έτσι. Βρισκόμαστε στην πόλη Λουάντα στην Αφρική, δεν μαθαίνουμε ποτέ σε ποια χώρα, προφανώς δεν έχει νόημα αυτή η πληροφορία, και παρακολουθούμε το μικρόκοσμο μιας ετοιμόροπης πολυκατοικίας. Ανάμεσα σε μικροαπατεώνες, εργάτες, υπουργούς, ξένους δημοσιογράφους, ορφανά παιδιά, ζει και ο Οντονάτο ο οποίος, νοσταλγώντας άλλες εποχές και καταστάσεις, γίνεται όλο και πιο διάφανος και το σώμα του αβαρές…
12. Αγριεμένοι ανάπηροι επιστρέφουν από καυτά κλίματα, Τομ Ρόμπινς, μτφρ. Γ. Μπαρουξής, εκδ. Αίολος
Και μόνο για τον τίτλο! Και μόνο για τον συγγραφέα! Και μόνο για αυτό εδώ το απόσπασμα: “Τι είναι αυτό που διαχωρίζει τον άνθρωπο από τα επιλεγόμενα κατώτερα ζώα; Έτσι όπως τα βλέπω εγώ τα πράγματα, είναι μισή ακριβώς ντουζίνα σημαντικά πράγματα: Χιούμορ, Φαντασία, Ερωτισμός – σε αντιδιαστολή με το ενστικτώδες ζευγάρωμα των σκουληκιών ή των ρακούν – η Πνευματικότητα, η Επαναστατικότητα και η Αισθητική, η εκτίμηση της ομορφιάς για χάρη της ομορφιάς και μόνο. Λοιπόν, αφού αυτά είναι τα χαρακτηριστικά που ορίζουν τον άνθρωπο, συνεπάγεται ότι ο βαθμός στον οποίο κάποιος στερείται αυτών των ιδιοτήτων είναι ο βαθμός στον οποίο είναι λιγότερο από άνθρωπος. Και σ’ εκείνες τις περιπτώσεις ανθρώπων κατά τις οποίες οι καθοριστικές ιδιότητες είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες, εκεί έχουμε να κάνουμε με οντότητες που βρίσκονται βόρεια του ζωικού βασιλείου αλλά νότια της ανθρωπότητας. Βρίσκονται κάπου ενδιάμεσα, είναι ο περίφημος ελλείπων κρίκος. Η θέση της γιαγιάς Μαέστρας ήταν ότι οι ελλείποντες κρίκοι πρέπει να θεωρούνται ίσοι με τους κανονικούς πλήρεις ανθρώπους ενώπιον του νόμου, και δεν πρέπει να γίνονται θύματα διακρίσεων με τη συνηθισμένη έννοια του όρου, αλλά από την άλλη, δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα γραπτά τους και τα λόγια τους, και δεν πρέπει ποτέ μα ποτέ να τοποθετούνται σε θέσεις εξουσίας. Αυτό βέβαια μπορεί να είναι δύσκολο, δεδομένου ότι μόνο τα άτομα που δεν έχουν αυτές τις έξι ιδιότητες βάζουν υποψηφιότητα για αξιώματα”.
13. Ο Μάγος, Τζων Φώουλς, μτφρ. Φ. Ταμβακάκης, εκδ. Εστία
Ο Τζων Φώουλς ήταν ένας τυπικός άγγλος, με καταγωγή από οικογένεια καπνεμπόρων και σπουδές στην Οξφόρδη. Ποιος ξέρει τι τον παρακίνησε και διάλεξε να δουλέψει δάσκαλος στην Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών! Δύο χρονάκια κράτησε η θητεία του στη χώρα – το 1953 απολύθηκε διότι θεωρήθηκε πως ήθελε ν’ αλλάξει το εκπαιδευτικό μας σύστημα, ο άθλιος. Αυτά τα δυό χρονάκια όμως ήταν αρκετά για να γράψει τον Μάγο, ένας “μυθιστόρημα εφηβείας γραμμένο από έναν καθυστερημένο έφηβο” όπως είπε ο ίδιος. Ο Μάγος σημείωσε εξαρχής ρεκόρ πωλήσεων και πήρε θρυλικές διαστάσεις. Το βρίσκω λογικό γιατί στο βιβλίο βρίσκεις τα πάντα: τη φυγή, το όνειρο, τη γη, τους θεούς, την εξουσία, τη γνώση, τον Μοντιλιάνι, τις καυτές πέτρες του ελληνικού καλοκαιριού, τον έρωτα και την… Τρικυμία του Σαίξπηρ.
14. Το τελευταίο καλοκαίρι στη Ρώμη, Τζιαφράνκο Καλίγκαριτς, μτφρ. Δ. Δότση, εκδ. Ίκαρος
Το βιβλίο εκδόθηκε στην Ιταλία το 1973 αλλά: εκδόθηκε από τρεις εκδότες, κάθε φορά κάτι γινόταν και εξαφανιζόταν! Στις μέρες μας, να ‘ναι καλά το βιβλιόφιλο κοινό που το ανακάλυψε, φαίνεται να εκδόθηκε μια κι έξω – από τον εκδοτικό οίκο Bompiani στην Ιταλία, από τον Ίκαρο στα μέρη μας. Ο νεαρός δημοσιογράφος Τζιαφράνκο Καλίγκαριτς αναζητά ένα ρεπορτάζ και την τύχη του στη Ρώμη. Η εποχή της ντόλτσε βίτα στην αιώνια πόλη έχει παρέλθει, οι επαναστάσεις έχουν τελειώσει, και στα πάρτι, στους δρόμους, στις τρατορίες και τα γραφεία των εφημερίδων πλανιέται θλίψη και πλήξη. Ο ήρωας μας μεγαλώνει μέσα σ’ αυτό το σκηνικό απομυθοποιώντας κάθε τουριστική εικόνα μας για τη Ρώμη και για τα νιάτα. Πηγαινοέρχεται με το αυτοκίνητό του και τη φευγάτη αγαπημένη του, σ’ ένα βιβλίο γεμάτο άμεσες και έμμεσες αναφορές, από τον Μεγάλο Γκάτσμπι στους Μποέμ του Πουτσίνι κι από τους Αλήτες του Ντάρμα στη φελινική Ντόλτσε Βίτα. [Η πηγή του σχολίου αυτού είναι η κριτική του Δ. Μαρίνου στο bookpress, 20.03.2022]
15. Το πράσινο σπίτι, Μάριος Βάργκας Λιόσα, μτφρ. Κ.Τζωρίδου, εκδ. Καστανιώτη
“Στην επινόηση αυτής της ιστορίας με οδήγησαν οι αναμνήσεις από μια καλύβα, βαμμένη πράσινη, που εκτελούσε χρέη πορνείου και χρωμάτιζε τον αμμότοπο της Πιούρα εν έτει 1946, αλλά και η εκθαμβωτική Αμαζονία, η γεμάτη τυχοδιώκτες, στρατιώτες, ιθαγενείς Αγουαράνα, Ουαμπίσα και Σάπρα, ιεραπόστολους κι εμπόρους καουτσούκ και δερμάτων τους οποίους είχα γνωρίσει το 1958 σ’ ένα ταξίδι μερικών εβδομάδων…” – Λιόσα, Σεπτέμβριος 1998
-Αν είχες γεννηθεί στην Πιούρα, δεν θα κυκλοφορούσες σαν να πατάς αυγά, είπε θυμωμένος ο Λουτίμα. Θα φορούσες παπούτσια.
Η Μπονιφάσα άφησε το χαρουπόρακο στο ράφι, κάθισε, και σιωπηλά, αντάρτικα, ελευθέρωσε τα πόδια της από τα παπούτσια. Τώρα ο Λούτιμα έπαψε να γελάει. Μια έντονη, πολεμοχαρής αναστάτωση τον τάραζε.
-Τούτη δω δεν με ξέρει καλά, δεν ξέρει με ποιον τα βάζει. Δεν είσαι πια άγρια αλλά η γυναίκα του υπενωματάρχη Λουτίμα. Φόρα τα παπούτσια!
Η γυναίκα δεν απάντησε, ούτε κουνήθηκε όταν ο Λουτίμα σηκώθηκε όρθιος, με το μουσκεμένο πρόσωπό του γεμάτο μοχθηρία, ούτε απέφυγε το χαστούκι που ακούστηκε να σφυρίζει κοφτό. Η υγρασία είχε βάψει το στέρνο του και την πλάτη του.
-Πρέπει να μάθει τρόπους, είπε.
Ένα αριστούργημα.
16.Πιο πέρα από τη θάλασσα, Πολ Λιντς, μτφρ. Α. και Μ. Αγγελίδη, εκδ. Gutenberg
Μη σας ξεγελάσει ο τίτλος, δεν είναι μια ιστορία ξέγνοιαστη σε λευκή αμμουδιά. Είναι μια ιστορία αναμέτρησης με τις δυνάμεις μας, τον εαυτό μας, το παρελθόν, τον άλλον δίπλα μας ή απέναντι μας. Ο Πολ Λιντς “μεταφέρει τον αναγνώστη σε μια βάρκα στον ωκεανό για να αντιμετωπίσει τα ίδια πανανθρώπινα ερωτήματα με τους ήρωές του” έγραψε η New York Journal of Books. Οι ήρωες αυτοί λοιπόν είναι ένας ψαράς που βγαίνει στα βαθιά του Ειρηνικού, κυνηγημένος από τα χρέη του, και ένας θεοσεβούμενος νεαρός που αγωνιά για μια κοπέλα. Αλλά οι καταιγίδες δεν γνωρίζουν από χρέη, θεούς και κοπέλες, ξεσπούν και πρέπει να τις αντιμετωπίσεις.
“Και τότε το βλέπει, βλέπει ακριβώς τη στιγμή, την τελευταία στιγμή της συνάντησης ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, πάνω στην επιφάνεια του νερού. Δεν μπορεί να το πιστέψει. Είναι σιωπή. Επιτέλους, σκέφτεται. Το είδες, το είδες με τα μάτια σου. Το ήξερες ότι θα τό ’βλεπες. Και τη νιώθει να υψώνεται στο κέντρο του είναι του, ν’ απλώνεται απ’ άκρη σ’ άκρη στο κορμί του, αυτήν την καθαρή τρεμουλιαστή ευτυχία.”
17.Όνειρα τραίνων, Ντένις Τζόνσον, μτφρ. Π. Κεχαγιάς, εκδ. Αντίποδες
Στο μοναδικό βιβλιαράκι Όνειρα τραίνων ο Ρόμπερτ Γκρέινερ δουλεύει στην κατασκευή του αμερικάνικου σιδηρόδρομου, αρχές του εικοστού αιώνα. Εκείνου του σιδηρόδρομου που δεν ήταν απλώς ένα μέσο μεταφοράς αλλά το σφύριγμά του αναμιγνυόταν με το ουρλιαχτό των λύκων, την καθημερινότητα των ανθρώπων, τους θρύλους των ιθαγενών. Η πρόοδος, εντός ή εκτός εισαγωγικών, δεν αγγίζει αυτόν τον ήρωα, δεν έρχεται σε επαφή μαζί της, και αυτή η απομόνωση, μαζί με τις αντιξοότητές του, δίνουν ένα βάθος στα συναισθήματά του, μοναδικά παρουσιασμένο στο βιβλίο.
“Κάποια στιγμή δοκίμασε να τα κουβεντιάσει με τον Κούτεναϊ Μπομπ. Αλυχτάς, ε; είπε ο Ινδιάνος. Έτσι γίνεται, το λένε όλοι: Δεν υπάρχει ούτε ένας λύκος που να μην μπορεί να εξημερώσει άνθρωπο”.
Είναι βιβλιαράκι κόσμημα, αλήθεια. Και τι καλαίσθητη έκδοση!
18. M Train, Patti Smith
“Στο δημοτικό, συχνά με μάλωναν γιατί δεν πρόσεχα στο μάθημα. Φαντάζομαι πως ήμουν πολύ απασχολημένη να σκέφτομαι άλλα πράγματα, για παράδειγμα η εξίσωση με τον σωρό από φασόλια καταλάμβανε ένα σεβαστό μέρος των σκέψεων μου στη δευτέρα δημοτικού. Στοχαζόμουν πάνω σε μια φράση από την Ιστορία του Ντέιβιντ Κρόκετ της Ίνιντ Μίντοουκραφτ: «ο πατέρας του πίστευε ότι ο Ντέιβι άξιζε όσο ένας σωρός φασόλια». Ήμουν μόνο εφτά χρονών και οι λέξεις αυτές μ’ έκαναν να μείνω κόκκαλο. Έμενα ξάγρυπνη τα βράδια ενώ σκεφτόμουν. Τι αξία είχε ένας σωρός φασόλια; Ήταν δυνατόν ένας σωρός από ο,τιδήποτε να άξιζε όσο ένα παιδί;” Για ένα βιβλίο γεμάτο σκηνές από τη ζωή και ιδέες από το μυαλό της Πάτι Σμιθ δεν χρειάζεται να πούμε εμείς κάτι.
19. Ο νερόμυλος στο Φλος, Τζορτζ Έλιοτ, εκδ. Σύγχρονη εποχή
Η Τζορτζ Έλιοτ (Μαίρυ Ανν Έβανς το πραγματικό της όνομα) είναι μία από τις μεγάλες μορφές της αγγλικής λογοτεχνίας. Γεννήθηκε στην κεντρική Αγγλία το 1819. Βαθιά θρησκευόμενο παιδί, δίδασκε στο κατηχητικό από ηλικία δώδεκα ετών, αργότερα όμως αναθεώρησε τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της. Το 1856, ενώ εργαζόταν ως βοηθός συντάκτη σε εφημερίδα του Λονδίνου, άρχισε να γράφει το πρώτο της έργο, “Οι κακοτυχίες του αιδεσιμάτατον Έιμος Μπάρτον”. Τα επόμενα έργα της, μεταξύ των οποίων και Ο νερόμυλος στο Φλος, την καθιέρωσαν ως μία από τις μεγαλύτερες συγγραφείς της εποχής της, που προετοίμασε το έδαφος για το μοντέρνο μυθιστόρημα. Εκεί η Μάγκι βρίσκεται αντιμέτωπη με την αυστηρά δομημένη κοινωνία της εποχής, την καταπίεση των επιθυμιών, τον παραλογισμό των κανόνων. Αν σας έχει διαφύγει, να μια ευκαιρία.
20. Το τέλος της μικρής μας πόλης, Δημήτρης Χατζής
Το ελληνικό βιβλίο της λίστας μάς ταξιδεύει στα Γιάννενα του πρώτου μισού του 20ου αιώνα. Η νέα αστική τάξη, η ξεπεσμένη αριστοκρατία, οι εργάτες, οι αδύναμοι, η αθωότητα των ιδεών, η σκληρότητα του πολέμου, όλα είναι εδώ, ανθρώπινα όλα, όπως είναι πάντα το καλό και το κακό. Ανάμεσα στις ιστορίες ξεχωρίζει αυτή του Σαμπεθάι Καμπιλή, λόγω και της επικαιρότητας ίσως. Γιατί δείχνει πως οι εβραίοι, όπως όλες οι ανθρώπινες ομάδες, δεν είναι μια συμπαγής ομοιόμορφη μάζα, έχουν διαστρωματώσεις, έχουν διακριτές απόψεις και συμπεριφορές. Αυτός που τους αντιμετώπισε σαν ένα πράγμα, μιερό και κακό για την ανθρωπότητα, ήταν ο ναζιστικός αντισημιτισμός. Τότε που, ακόμα κι αν ο εβραίος φώναζε ζήτω το τρίτο ράιχ, σαν τον Σαμπεθάι Καμπιλή, και πάλι η κατάληξή του ήταν η εξόντωση.
21. (+22) Το ωραίο καλοκαίρι, Τσέζαρε Παβέζε, μτφρ. Σ. Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη
Το Ωραίο καλοκαίρι είναι μια σύντομη ιστορία γεμάτη κοριτσιστική φιλία, προδοσία, ρομάντζο, αθωότητα, αυταπάτη, κυρίως όμως νιάτα. Διαβάζω στην εισαγωγή της Σώτης Τριανταφύλλου: “στον 20ο αιώνα το Τορίνο εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα βιομηχανικά κέντρα της Ιταλίας: ήταν η έδρα της Fiat και η περιοχή όπου η Unita, εφημερίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας, πουλούσε τα περισσότερα φύλλα. Επίσης ήταν η πατρίδα του εκδοτικού οίκου Einaudi που έμελλε να κάνει γνωστούς σ’ όλο τον κόσμο συγγραφείς σαν τον Ίταλο Καλβίνο”. Γνωρίζω επίσης το Τορίνο του Πρίμο Λέβι, του Νάνι Μπαλεστρίνι, της Ναταλίας Γκίνσμπουργκ. Αλλά και το Τορίνο της ταινίας “Ληστεία αλά Ιταλικά”. Το Τορίνο του Παβέζε λοιπόν είναι τα πάντα, σε ένα ντουέτο βιβλίων: 1. Ωραίο καλοκαίρι και 2. Κοπέλες μόνες, εκεί που μια ακόμα νεαρή, η Ρολέτα, κοιτάζει την πόλη από το λόφο της και λέει: “Είναι τρομακτικό. Εκεί κάτω είσαι αναγκασμένη να ζήσεις ανάμεσα σ’ όλους αυτούς τους ανθρώπους”.
Σημείωση: η εικόνα μας σήμερα είναι σκηνή από την ταινία Moonrise kingdom του Γουες Άντερσον, απ’ όπου και η διπλανή βαλίτσα βιβλίων της Σούζι. “Αυτά είναι τα βιβλία μου. Μου αρέσουν οι ιστορίες με μαγικές δυνάμεις. Είτε σε βασίλεια στη Γη είτε σε ξένους πλανήτες. Συνήθως προτιμώ μια ηρωίδα κορίτσι, αλλά όχι πάντα” λέει η Σούζι.
