Η Μάχι, η Σάλα και η Φατιμά επέστρεψαν αναγκαστικά στο Αφγανιστάν, αλλά επιμένουν να μορφώνονται σε μια χώρα όπου οι Ταλιμπάν τούς στερούν το δικαίωμα στη γνώση
Για τη Μάχι, τη Σάλα και τη Φατιμά, η εκπαίδευση δεν υπήρξε ποτέ κάτι αυτονόητο. Οι τρεις Αφγανές αδελφές μεγάλωσαν ανάμεσα στο Ιράν και το Αφγανιστάν, προσπαθώντας κάθε φορά να συνεχίσουν το σχολείο, να σπουδάσουν και να σχεδιάσουν τη ζωή τους. Σήμερα βρίσκονται στη Χεράτ, έχοντας επιστρέψει αναγκαστικά από το Ιράν, σε μια χώρα όπου οι Ταλιμπάν έχουν αποκλείσει τις γυναίκες και τα κορίτσια από σχεδόν κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης και μεγάλο μέρος της δημόσιας ζωής.
Η ιστορία τους, την οποία καταγράφει ο Guardian, είναι ταυτόχρονα η ιστορία εκατοντάδων χιλιάδων Αφγανών γυναικών και κοριτσιών που επέστρεψαν τον τελευταίο χρόνο στο Αφγανιστάν από το Ιράν και το Πακιστάν. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Αφγανοί έχουν αναγκαστεί να επιστρέψουν από τις δύο χώρες, ενώ περίπου 400.000 έχουν φύγει από το Ιράν μόνο από τις αρχές του 2026.
«Πιστεύω ότι μια μέρα οι Ταλιμπάν θα χρειαστούν τις γυναίκες μορφωμένες. Θα χρειαστούν γυναίκες γιατρούς για να περιθάλπουν τις άρρωστες και τις έγκυες γυναίκες των οικογενειών τους. Επομένως, κάποια στιγμή δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να μας επιτρέψουν να σπουδάσουμε»
«Είμαι στην Δ’ Δημοτικού. Θέλω να γίνω γιατρός, αλλά αν σε δύο χρόνια δεν μου επιτρέψουν να συνεχίσω τις σπουδές μου, όπως συνέβη με την αδελφή μου, δεν θα μπορέσω να πραγματοποιήσω το όνειρό μου», είπε η Χάντια. «Αυτό ήδη με φοβίζει». REUTERS/Zohra Bensemra/File Photo
Μια παιδική ηλικία ανάμεσα σε δύο χώρες
Οι τρεις αδελφές είχαν γεννηθεί στο Ιράν. Περίπου το 2010, όμως, οι γονείς τους αποφάσισαν να επιστρέψουν στο Αφγανιστάν, ώστε η Μάχι και ο αδελφός της να μπορέσουν να συνεχίσουν το σχολείο. Εκείνη την περίοδο, η πρόσβαση των παιδιών Αφγανών χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα στην εκπαίδευση ήταν πιο περιορισμένη.
Η παραμονή τους στο Αφγανιστάν δεν κράτησε για πάντα. Η βία και οι επιθέσεις εναντίον αμάχων συνεχίζονταν και το 2017 οι γονείς αποφάσισαν να φύγουν ξανά για το Ιράν.
Η Μάχι βρισκόταν τότε στην τελευταία τάξη του σχολείου και ήθελε να γίνει δημοσιογράφος. Στο μεταξύ, οι ιρανικές αρχές είχαν διευρύνει την πρόσβαση των παιδιών Αφγανών στην εκπαίδευση, ακόμη και όταν δεν διέθεταν όλα τα απαραίτητα έγγραφα. Ωστόσο, μέχρι η Μάχι να συγκεντρώσει όσα χρειαζόταν, είχε ξεπεράσει το ηλικιακό όριο που ίσχυε για τη φοίτηση και αναγκάστηκε να αρχίσει να εργάζεται.
Οι μικρότερες αδελφές της συνέχισαν το σχολείο. Η Φατιμά και η Σάλα περιγράφουν μια εμπειρία που δεν ήταν πάντα εύκολη, με στιγμές διάκρισης και περιθωριοποίησης. Η Σάλα θυμάται ότι συμμαθητές της την αποκαλούσαν «afghani», από την ονομασία του αφγανικού νομίσματος, ενώ η Φατιμά αναφέρει ότι οι Αφγανοί μαθητές ένιωθαν συχνά πιο ευάλωτοι λόγω του καθεστώτος παραμονής τους.
Για τη Σάλα έχει μείνει έντονα χαραγμένη και μια στιγμή από τα 12 της χρόνια. Είχε βγει πρώτη στην τάξη της και επρόκειτο να βραβευτεί, όμως, όπως η ίδια αφηγείται, το βραβείο δόθηκε τελικά σε άλλη μαθήτρια.
Το 2025, όταν έληξαν οι ρυθμίσεις που επέτρεπαν σε Αφγανούς χωρίς έγγραφα να φοιτούν στα σχολεία, η Φατιμά αναγκάστηκε επίσης να διακόψει την εκπαίδευσή της.
Την ίδια περίοδο, οι ιρανικές αρχές ενίσχυσαν τους ελέγχους για τους Αφγανούς χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα και αυξήθηκαν οι επιστροφές προς το Αφγανιστάν. Τον Μάιο του 2026 συνελήφθη ο πατέρας των κοριτσιών και λίγο αργότερα η οικογένεια επέστρεψε στη χώρα.
Πίσω σε μια χώρα όπου οι γυναίκες δεν μπορούν να σπουδάσουν
Σήμερα ζουν στη Χεράτ, κοντά στα σύνορα με το Ιράν. Εκεί βρίσκεται πλέον και το πραγματικό αδιέξοδο για τις τρεις αδελφές.
Οι γυναίκες και τα κορίτσια έχουν αποκλειστεί από τα σχολεία μετά την έκτη τάξη, τα πανεπιστήμια, πολλές μορφές εργασίας και μεγάλο μέρος της δημόσιας ζωής. Οι τρεις αδελφές περνούν πλέον το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στο σπίτι και φοβούνται τους ελέγχους της «αστυνομίας ηθών» για την ενδυμασία και τη συμπεριφορά των γυναικών.
Παρά τις απαγορεύσεις, συνεχίζουν να παρακολουθούν ανεπίσημα μαθήματα σε ιδιωτική ακαδημία. Για εκείνες, η εκπαίδευση δεν είναι απλώς ένας δρόμος προς ένα πτυχίο, αλλά ένας τρόπος να κρατούν ανοιχτή την πιθανότητα μιας άλλης ζωής.
Η Μάχι μαθαίνει γερμανικά. Ελπίζει κάποτε να ολοκληρώσει την εκπαίδευσή της και να φύγει για τη Γερμανία.
«Δεν είμαι άνθρωπος που περιμένει να δει τι θα του φέρει το μέλλον», λέει. «Είμαι άνθρωπος που δημιουργεί το μέλλον του κυνηγώντας τις ευκαιρίες».
Η Σάλα είναι η μοναδική από τις τρεις που πρόλαβε να τελειώσει το λύκειο. Σκέφτεται να κάνει αίτηση σε πανεπιστήμιο του εξωτερικού και ελπίζει ότι, αν καταφέρει να φύγει, θα μπορέσει κάποτε να πάρει μαζί της και την οικογένειά της.
«Προς το παρόν, το γεγονός ότι πηγαίνω σε αυτά τα μαθήματα μού δίνει λίγη ελπίδα ότι μια μέρα θα μπορέσω να πάω στο πανεπιστήμιο. Χωρίς αυτή την ελπίδα, η ζωή μου θα είχε τελειώσει ήδη»
Η Φατιμά, η μικρότερη από τις τρεις, εξακολουθεί να κοιτάζει προς το Ιράν. Έστειλε τα σχολικά πιστοποιητικά της στις ιρανικές αρχές ζητώντας βοήθεια για να επιστρέψει, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει λάβει απάντηση.
Παράλληλα, κρατά ζωντανή μια διαφορετική ελπίδα: ότι ακόμη και οι Ταλιμπάν θα αναγκαστούν κάποτε να αναγνωρίσουν πως μια κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργήσει αποκλείοντας τις γυναίκες από τη γνώση.
«Πιστεύω ότι μια μέρα οι Ταλιμπάν θα χρειαστούν τις γυναίκες μορφωμένες. Θα χρειαστούν γυναίκες γιατρούς για να περιθάλπουν τις άρρωστες και τις έγκυες γυναίκες των οικογενειών τους. Επομένως, κάποια στιγμή δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να μας επιτρέψουν να σπουδάσουμε».
*Τα ονόματα Σάλα, Φατιμά και Μάχι εμφανίζονται με αστερίσκο και στο πρωτότυπο, άρα πρόκειται για ονόματα που ο Guardian έχει επιλέξει να μην παρουσιάσει ως πλήρη/επαληθεύσιμα πραγματικά στοιχεία ταυτότητας
