Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει 14 δυνητικά τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι συνολικά συνδέονται, σε επίπεδο πληθυσμού, με περίπου το 45% των περιστατικών άνοιας.
Η άνοια είναι ένας όρος που περιλαμβάνει μια σειρά εκφυλιστικών παθήσεων που εμφανίζονται συνήθως σε μεγαλύτερη ηλικία και κατά κανόνα χαρακτηρίζονται από έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών.
Ωστόσο, παρότι οι διαφορετικοί μηχανισμοί που οδηγούν στην άνοια δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, οι επιστήμονες αποκτούν ολοένα και σαφέστερη εικόνα για τους παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν και να επιδεινώσουν τον κίνδυνο.
Και παρά την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να υπάρχει, ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών άνοιας ενδέχεται να μπορεί να προληφθεί ή τουλάχιστον να καθυστερήσει η εμφάνισή του.
Μια μεγάλη ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2024 στο The Lancet εκτίμησε ότι έως και το 45% όλων των περιστατικών άνοιας μπορεί να ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Τώρα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εξέδωσε επικαιροποιημένες συστάσεις με στόχο την πρόληψη ή την καθυστέρηση της εμφάνισης της άνοιας.
Άνοια: Οι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου που προτείνει ο ΠΟΥ
Η ανασκόπηση του 2024 εντόπισε 14 δυνητικά τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι συνολικά συνδέονται, σε επίπεδο πληθυσμού, με περίπου το 45% των περιστατικών άνοιας.
«Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα από ποτέ για το τι επηρεάζει τον κίνδυνο άνοιας και αυτές οι κατευθυντήριες οδηγίες μετατρέπουν αυτή τη γνώση σε πράξη. Οι χώρες διαθέτουν πλέον σαφείς, τεκμηριωμένες συστάσεις που μπορούν να εφαρμόσουν άμεσα για να προστατεύσουν τη γνωστική υγεία του πληθυσμού», δήλωσε σχετικά ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.
Σε ατομικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων κινδύνου μπορεί να μειώσει τις πιθανότητες να εμφανίσετε άνοια, χωρίς όμως να υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό μείωσης που να ισχύει για όλους. Το 45% αφορά τον πληθυσμό συνολικά και όχι τον προσωπικό κίνδυνο κάθε ανθρώπου.
Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες μπορούν να αλλάξουν, ενώ άλλοι είναι πολύ πιο δύσκολο να τροποποιηθούν.
Πολλές από τις συστάσεις θα σας είναι ήδη πολύ οικείες. Παραμείνετε σωματικά και κοινωνικά δραστήριοι, μην καπνίζετε, περιορίστε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, ακολουθήστε μια υγιεινή διατροφή και διατηρήστε υπό έλεγχο την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερίνη, το σάκχαρο του αίματος και το βάρος σας.
Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η υγεία του εγκεφάλου συνδέεται στενά με την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος, επομένως όσα προστατεύουν το ένα συχνά ωφελούν και το άλλο.
Ορισμένες από τις συστάσεις μπορεί να είναι λιγότερο προφανείς, αλλά δεν είναι λιγότερο σημαντικές.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί σημαντικά τα στοιχεία που συνδέουν την απώλεια ακοής με την άνοια. Μάλιστα, μια μεγάλη κλινική δοκιμή διαπίστωσε ότι τα ακουστικά βαρηκοΐας θα μπορούσαν να επιβραδύνουν τη γνωστική έκπτωση κατά σχεδόν 50% σε ορισμένους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές γιατί η απώλεια ακοής συνδέεται με την άνοια, όμως οι ερευνητές θεωρούν ότι μπορεί να παίζουν ρόλο τόσο η μεγαλύτερη γνωστική προσπάθεια που απαιτείται για την επεξεργασία των ήχων όσο και η κοινωνική απομόνωση που μπορεί να προκαλέσει η απώλεια ακοής.
Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν σε ατομικό επίπεδο.
Ένας από τους 14 παράγοντες που εντόπισε η ανασκόπηση του The Lancet, για παράδειγμα, είναι το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο σε νεαρή ηλικία, κάτι που προφανώς δεν μπορεί να αλλάξει δεκαετίες αργότερα, όταν ο κίνδυνος άνοιας γίνεται πιο άμεσο ζήτημα.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Ο ΠΟΥ συστήνει να μειώνετε την έκθεσή σας στην ατμοσφαιρική ρύπανση όπου αυτό είναι εφικτό, όμως αυτό δεν είναι πάντα κάτι που μπορείτε να ελέγξετε εσείς ή ακόμη και ένας επαγγελματίας υγείας. Το περιβάλλον μέσα στο σπίτι σας μπορείτε να το ελέγξετε περισσότερο από τον αέρα της πόλης όπου ζείτε, αλλά και πάλι υπάρχουν όρια.
Παράλληλα, το γεγονός ότι ένας παράγοντας κινδύνου για την άνοια μπορεί να τροποποιηθεί δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε και με ποιον τρόπο πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να προληφθεί πράγματι η άνοια.
Η απώλεια όρασης, για παράδειγμα, έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και η αντιμετώπιση των προβλημάτων όρασης είναι ούτως ή άλλως σημαντική για την υγεία. Όμως, ο ΠΟΥ διαπίστωσε ότι δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά στοιχεία ώστε να συστήσει την αντιμετώπιση της απώλειας όρασης ειδικά ως μέτρο για τη μείωση του κινδύνου άνοιας.
Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τον ύπνο. Ο καλός και ποιοτικός ύπνος είναι σημαντικός για τη συνολική υγεία και ο κακός ύπνος έχει παράλληλα συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Πάντως, προς το παρόν δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να δείχνουν ότι παρεμβάσεις για τη βελτίωση του ύπνου ή για την αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου και εγρήγορσης μπορούν να μειώσουν ειδικά τον κίνδυνο άνοιας.
Συνοψίζοντας, μπορείτε να δείτε επιγραμματικά τους 14 παράγοντες παρακάτω:
- Χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο
- Απώλεια ακοής
- Υψηλή LDL χοληστερίνη
- Κατάθλιψη
- Τραυματική εγκεφαλική κάκωση
- Έλλειψη σωματικής δραστηριότητας
- Κάπνισμα
- Διαβήτης
- Υπέρταση
- Παχυσαρκία
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
- Κοινωνική απομόνωση
- Ατμοσφαιρική ρύπανση
ΠΟΥ: Τι λέει για τα συμπληρώματα και τη σύνδεση με την άνοια
Τέλος, ορισμένες παρεμβάσεις που προβάλλονται ευρέως δεν φαίνεται να αξίζουν τον κόπο. Στην πραγματικότητα, ο ΠΟΥ συστήνει ρητά να αποφεύγονται.
Ο οργανισμός συστήνει να μην λαμβάνετε βιταμίνες Β ή Ε, συμπληρώματα ωμέγα 3 ή πολυβιταμινούχα και πολυμεταλλικά σκευάσματα ειδικά με στόχο την πρόληψη της άνοιας, εκτός αν έχει διαγνωστεί ανεπάρκεια κάποιου θρεπτικού συστατικού.
Οι κλινικές δοκιμές δεν έχουν δείξει πειστικά στοιχεία ότι αυτά τα συμπληρώματα προστατεύουν από τη γνωστική έκπτωση. Επιπλέον, τα συμπληρώματα δεν είναι απαραίτητα ακίνδυνα μόνο και μόνο επειδή περιέχουν θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για την υγεία. Σε υψηλές δόσεις, ορισμένα μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ή ακόμη και επιβλαβείς επιδράσεις.
Αν αναζητάτε μια μαγική λύση, «ένα περίεργο κόλπο» ή κάποιο άλλο εύκολο τέχνασμα που θα κρατήσει μακριά την άνοια, μάλλον δεν θα το βρείτε.
Η διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου φαίνεται, σε μεγάλο βαθμό, να σημαίνει ότι πρέπει να διατηρείτε υγιή συνολικά τον οργανισμό σας, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς, των αισθήσεων, των κοινωνικών σχέσεων και του περιβάλλοντός σας.
Όπως σημείωσε ο ΠΟΥ, «Οι παράγοντες κινδύνου για την άνοια θα πρέπει να αντιμετωπίζονται συνολικά, καθώς πολλοί από αυτούς συχνά συνυπάρχουν και συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής».
Για τους επαγγελματίες υγείας, αυτό σημαίνει ότι οι παρεμβάσεις και οι στρατηγικές πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε ατόμου.
Για εσάς, σημαίνει ότι χρειάζεται να προσπαθείτε να ακολουθείτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής.
Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι η άνοια μπορεί να προληφθεί πλήρως ή ότι κάποιος που κάνει τα πάντα «σωστά» δεν θα την εμφανίσει. Ωστόσο, με δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να ζουν ήδη με άνοια, ακόμη και η καθυστέρηση ενός μέρους των μελλοντικών περιστατικών θα μπορούσε να έχει τεράστια σημασία.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά τις συστάσεις του ΠΟΥ κάνοντας κλικ εδώ.
