Άρθρο του Φώτη Αλεξόπουλου*
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, σε περιοχές με έντονη τουριστική ανάπτυξη όπως η Χερσόνησος Ηρακλείου Κρήτης, είχαν ήδη διατυπωθεί σαφείς προειδοποιήσεις: Ο εποχικός χαρακτήρας της εργασίας στην εστίαση και στον τουρισμό δεν μπορούσε να στηρίξει μακροπρόθεσμα ούτε τους εργαζόμενους ούτε την ίδια την ανάπτυξη του κλάδου. Παρά τις συνεχείς παρεμβάσεις σωματείων και επαγγελματικών φορέων, οι προτάσεις για ουσιαστική προστασία και ενίσχυση των εργαζομένων δεν εισακούστηκαν.
Σήμερα, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά, η πραγματικότητα επιβεβαιώνει εκείνες τις ανησυχίες με τον πιο έντονο τρόπο. Περισσότερες από 100.000 θέσεις εργασίας στον τουρισμό παραμένουν ακάλυπτες, σε μια περίοδο που η ζήτηση για τουριστικές υπηρεσίες αυξάνεται συνεχώς. Το παράδοξο είναι προφανές: ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας αδυνατεί να βρει το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για να λειτουργήσει.
Η βασική αιτία δεν είναι η έλλειψη εργαζομένων, αλλά η έλλειψη κινήτρων. Οι συνθήκες εργασίας στον εποχικό τουρισμό παραμένουν δύσκολες: χαμηλοί μισθοί σε σχέση με το κόστος ζωής, εξαντλητικά ωράρια, περιορισμένη εργασιακή ασφάλεια και, σε πολλές περιπτώσεις, ανεπαρκείς συνθήκες διαμονής. Επιπλέον, η εποχικότητα δημιουργεί ένα αίσθημα αβεβαιότητας, καθώς οι εργαζόμενοι καλούνται να επιβιώσουν οικονομικά τους μήνες εκτός σεζόν.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι και το ζήτημα του χαμηλού επιδόματος ανεργίας κατά τους χειμερινούς μήνες. Για χιλιάδες εποχικά εργαζόμενους, το επίδομα αυτό δεν επαρκεί για να καλύψει βασικές ανάγκες διαβίωσης, εντείνοντας την οικονομική ανασφάλεια και αποθαρρύνοντας τη συνέχιση της απασχόλησης στον κλάδο. Η απουσία ενός ουσιαστικού «διχτυού προστασίας» μεταξύ των τουριστικών περιόδων λειτουργεί αποτρεπτικά, ειδικά για τους νεότερους.
Η νέα γενιά εργαζομένων φαίνεται να απορρίπτει αυτό το μοντέλο. Αναζητά σταθερότητα, αξιοπρεπείς απολαβές και ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Όταν αυτά δεν προσφέρονται, η στροφή προς άλλους κλάδους ή ακόμη και η μετανάστευση αποτελούν λογικές επιλογές.
Το ζήτημα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές λύσεις. Απαιτείται μια συνολική επαναξιολόγηση του μοντέλου εργασίας στον τουρισμό. Η παροχή ουσιαστικών κινήτρων όπως οι καλύτερες αμοιβές, αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, ασφάλιση και προοπτικές εξέλιξης δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση βιωσιμότητας. Παράλληλα, η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και η επένδυση στην εκπαίδευση και κατάρτιση μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία πιο σταθερών θέσεων εργασίας.
Η σημερινή κρίση στελέχωσης δεν είναι μια ξαφνική εξέλιξη. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας αδυναμίας να αντιμετωπιστούν δομικά προβλήματα που είχαν επισημανθεί εδώ και δεκαετίες. Αν κάτι πρέπει να γίνει σαφές, είναι ότι χωρίς ανθρώπους, δεν υπάρχει τουρισμός. Και χωρίς ουσιαστική μέριμνα για αυτούς, καμία τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να έχει διάρκεια.
*Ο Φώτης Αλεξόπουλος Είναι Οικονομολόγος και Πρώην Προέδρος Εργαζόμενων Ξενοδοχοϋπάλληλων στον Δήμο Χερσόνησου Ηρακλείου Κρήτης.
