Είκοσι χρόνια αναμονής, εννέα μήνες μετά τις τελευταίες εξαγγελίες και ακόμη χωρίς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τη σιδηροδρομική σύνδεση της πόλης.

Τον περασμένο Δεκέμβριο παρουσιάστηκε στην Πάτρα μια νέα πρόταση για τη σιδηροδρομική σύνδεση της πόλης. Ακούσαμε για επιφανειακό αστικό σιδηρόδρομο, υπογειοποιημένο τμήμα προς το λιμάνι, νέα χρηματοδοτική προσπάθεια και συνεργασία με τους τοπικούς φορείς. Τέθηκαν και χρονικά ορόσημα: πρώτα ο Μάρτιος και, εφόσον χρειαζόταν περισσότερος χρόνος, ο Σεπτέμβριος του 2026.

Βρισκόμαστε πλέον στον Σεπτέμβριο. Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει από τη δημόσια συζήτηση είναι το σημαντικότερο: μια συγκεκριμένη, τεχνικά τεκμηριωμένη πρόταση που να μπορεί να αξιολογηθεί και να προχωρήσει προς υλοποίηση.

Η Πάτρα περιμένει περίπου είκοσι χρόνια τη σύγχρονη σιδηροδρομική της σύνδεση. Σε αυτό το διάστημα άλλαξαν σχεδιασμοί, ανακοινώθηκαν χρονοδιαγράμματα, υποβλήθηκαν προτάσεις χρηματοδότησης. Εκείνο που δεν άλλαξε είναι η απόσταση ανάμεσα σε όσα εξαγγέλλονται και σε όσα μπορεί πράγματι να κατασκευαστούν.

Δεν αμφισβητούμε την ανάγκη να επανεξετάζονται οι τεχνικές επιλογές. Θα ήταν παράλογο να επιμένουμε σε έναν σχεδιασμό ανεξάρτητα από το κόστος, τις χρηματοδοτικές δυνατότητες ή τα δεδομένα που προκύπτουν στην πορεία. Αλλά η αλλαγή μιας πρότασης χρειάζεται αιτιολόγηση. Πρέπει να γνωρίζουμε τι δεν λειτούργησε στις προηγούμενες, ποιο πρόβλημα επιλύει η νέα και με ποια στοιχεία υποστηρίζεται.

Αυτό ακριβώς ζητούμε ως ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας από τον Ιούλιο του 2024: τους πλήρεις τεχνικούς φακέλους των δύο προτάσεων που υποβλήθηκαν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα CEF II. Τον Απρίλιο του 2026 λάβαμε τις συνοπτικές αξιολογήσεις τους και μια μελέτη σκοπιμότητας με ανάλυση κόστους–οφέλους. Τα στοιχεία αυτά είναι χρήσιμα, αλλά δεν συνιστούν πλήρη τεχνική ενημέρωση.

Δεν μας χορηγήθηκαν οι διαθέσιμες μελέτες και τα αναλυτικά σχέδια χάραξης, οι γεωτεχνικές παραδοχές, τα δεδομένα κατασκευής και λειτουργίας, ούτε η συνολική αποτύπωση των επιπτώσεων στον αστικό χώρο. Δεν γνωρίζουμε, επομένως, με την απαιτούμενη ακρίβεια τι είχε σχεδιαστεί προηγουμένως και πώς συγκρίνεται με όσα προτείνονται σήμερα.

Υπάρχει μάλιστα ένα ερώτημα που δεν μπορεί να παραμένει στο περιθώριο. Το 2022 ανακοινώθηκε σύμβαση Τεχνικού Συμβούλου ύψους 6,44 εκατ. ευρώ για έξι σιδηροδρομικά έργα, μεταξύ των οποίων και η σύνδεση της Πάτρας. Η Έκθεση Πεπραγμένων του ΟΣΕ αναφέρει ότι η ολοκλήρωση του σταδίου Β.Ι του Ανταγωνιστικού Διαλόγου για το Ρίο–Πάτρα εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2023. Αυτό δεν σημαίνει ότι ολοκληρώθηκε ο διαγωνισμός. Σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να αποσαφηνιστεί ποια τεχνική εργασία παρήχθη, ποιες λύσεις εξετάστηκαν και αν η σημερινή πρόταση στηρίζεται σε εκείνη τη διαδικασία ή ακολουθεί διαφορετική κατεύθυνση.

Στην Κοινή Ομάδα Εργασίας προσήλθαμε παρότι από την πρώτη στιγμή είχαμε σοβαρές επιφυλάξεις για το αν θα αποκτούσε ουσιαστικό αντικείμενο και συνέχεια. Ήταν ορατός ο κίνδυνος η συγκρότησή της να εξυπηρετήσει περισσότερο την εικόνα της διαβούλευσης παρά την ίδια τη διαβούλευση. Επιλέξαμε, ωστόσο, να συμμετάσχουμε. Δεν θέλαμε να δώσουμε σε κανέναν το άλλοθι ότι το ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας αρνήθηκε να συμβάλει ή ότι η πόλη δεν ανταποκρίθηκε σε μια πρόσκληση συνεργασίας.

Τα γεγονότα μέχρι σήμερα δεν διέψευσαν τις επιφυλάξεις μας. Η Ομάδα συνεδρίασε μία και μοναδική φορά, στις 20 Μαρτίου, χωρίς τον πλήρη τεχνικό φάκελο. Έκτοτε δεν μας έχει γνωστοποιηθεί νέα συνεδρίαση, συγκεκριμένο αντικείμενο εργασίας ή παραδοτέο.

Η διαβούλευση, όμως, δεν εξαντλείται σε μια πρόσκληση και μια φωτογραφία γύρω από ένα τραπέζι. Και η παρουσία μας σε εκείνο το τραπέζι δεν αποτελεί συναίνεση σε επιλογές που δεν μας έχουν παρουσιαστεί.

Τώρα οφείλουν να δώσουν απαντήσεις εκείνοι που συγκρότησαν την Ομάδα Εργασίας και επικαλέστηκαν τη συμμετοχή των φορέων. Τι έχει γίνει από τις 20 Μαρτίου; Ποιες μελέτες έχουν προχωρήσει; Ποιο είναι το επόμενο βήμα και ποιος ο ρόλος της Ομάδας σε αυτό; Αν υπάρχει σχέδιο, ας το θέσουν επιτέλους υπόψη μας. Αν η Ομάδα δεν έχει πλέον αντικείμενο, ας το πουν καθαρά. Δεν μπορεί η θεσμική συμμετοχή μας να χρησιμοποιείται ως τεκμήριο συνεργασίας, όταν η ίδια η διαδικασία έχει μείνει χωρίς συνέχεια. Όσοι την εξήγγειλαν οφείλουν τώρα να λογοδοτήσουν για το αποτέλεσμά της.

Το τρένο δεν είναι ξένο σώμα στην πόλη

Υπάρχει, όμως, και μια βαθύτερη πλευρά αυτής της συζήτησης. Στην Πάτρα έχουμε φτάσει να αντιμετωπίζουμε συχνά το τρένο ως πρόβλημα, ξεχνώντας ότι ο σιδηρόδρομος, μαζί με το λιμάνι και τη βιομηχανία, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη και την εξωστρέφεια της πόλης. Το τρένο δεν είναι ξένο προς την ιστορία μας. Το ζητούμενο είναι να αποκτήσει θέση και στο μέλλον μας.

Η θέση μας υπέρ της υπογειοποίησης παραμένει σταθερή. Τη θεωρούμε τη βέλτιστη στρατηγική επιλογή για την ενίσχυση της σχέσης της πόλης με το παραλιακό μέτωπο και την αναβάθμιση του δημόσιου χώρου. Δεν αντιμετωπίζουμε, ωστόσο, την υπογειοποίηση ως έναν στόχο αποκομμένο από το ουσιαστικό ζητούμενο: τη σωστή ένταξη του σιδηροδρόμου στην Πάτρα.

Μια γραμμή που διέρχεται μέσα από ένα τόσο μεγάλο αστικό κέντρο δεν μπορεί να μελετάται μόνο ως τεχνικό έργο μεταφορών. Ο σχεδιασμός της οφείλει να περιλαμβάνει όσα συμβαίνουν γύρω της: τις συνδέσεις των γειτονιών, την κυκλοφορία, τις μετακινήσεις πεζών και ποδηλατών, την πρόσβαση στη θάλασσα, την αρχιτεκτονική ποιότητα και τη συνέχεια των δημόσιων χώρων. Αυτές δεν είναι παρεμβάσεις που θα εξετάσουμε κάποτε, αφού αποφασιστεί η χάραξη. Είναι μέρος της ίδιας της απόφασης.

Δεν αρκεί να μελετηθεί πώς θα περάσει το τρένο από την Πάτρα. Πρέπει να μελετηθεί και πώς θα γίνει καλύτερη η Πάτρα με το τρένο.

Ως ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας θα συνεχίσουμε να θέτουμε συγκεκριμένα ερωτήματα και να συμβάλλουμε με την επιστημονική μας γνώση. Η ευθύνη, όμως, για τις μελέτες, τη χρηματοδότηση και τις αποφάσεις ανήκει στο Υπουργείο και στους αρμόδιους φορείς. Δεν μεταφέρεται στην πόλη επειδή συγκροτήθηκε μια Ομάδα Εργασίας.

Ο Σεπτέμβριος, που είχε τεθεί ως ορόσημο, είναι εδώ. Είναι ώρα να παρουσιαστεί τι ακριβώς προτείνεται, τι έχει μελετηθεί, ποια χρηματοδότηση επιδιώκεται και ποια βήματα απομένουν.

Η Πάτρα έχει ακούσει αρκετές φορές πότε υποτίθεται ότι θα έρθει το τρένο. Εκείνο που δικαιούται τώρα είναι να μάθει πώς θα έρθει — και να δει επιτέλους τις αποφάσεις που θα το φέρουν.

Ο Βαγγέλης Καραχάλιος είναι Πρόεδρος ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας,