Η Αγνή Μαριακάκη γκρεμίζει την προχειρότητα των “γιατί” της αυτοκτονίας των δυο 17χρονων – Αποκαλύπτει τον τύπο της κατάθλιψης που δεν γίνεται εύκολα αντιληπτός.
Την Τρίτη δυο 17χρονα παιδιά πήδηξαν στο κενό, αποφασίζοντας να βάλουν τέλος στη ζωή τους. Μέρες μετά το αδηφάγο digital κοινό συνεχίζει να αποδεικνύει πόσο έχουμε αφήσει στην άκρη την ανθρωπιά μας, για την ψευδαίσθηση της ασφάλειας.
Πόσο καλοί και γρήγοροι είμαστε στο να απορρίπτουμε ευθύνες οπουδήποτε, αρκεί να μην πέσουν πάνω μας. Κατηγορούμε τις Πανελλήνιες και τους γονείς και δεν βλέπουμε τον ελέφαντα στην ντουλάπα: την κοινωνία που έχουμε φτιάξει και στην οποία μεγαλώνουν αυτά τα παιδιά, η οποία θα οδηγήσει και σε άλλες απώλειες νέων ανθρώπων.
Εκτός και αν σοβαρευτούμε. Πράγμα που προς το παρόν (εξ όσων γράφονται στα social media) φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο, έως απίθανο.
Τα δεδομένα για την εφηβική κατάθλιψη
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενημερώνει πως 1 στους επτά νέους, ηλικίας από 10 έως 19 ετών, βιώνει κάποια ψυχική διαταραχή.
Η κατάθλιψη, το άγχος και οι διαταραχές συμπεριφοράς συγκαταλέγονται στις κύριες αιτίες ασθένειας και αναπηρίας μεταξύ των εφήβων.
Η αυτοκτονία είναι η τρίτη κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των ατόμων ηλικίας 15-29 ετών.
Οι συνέπειες της μη αντιμετώπισης των ψυχικών προβλημάτων των εφήβων επεκτείνονται και στην ενήλικη ζωή, βλάπτοντας τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία και περιορίζοντας τις ευκαιρίες για μια ικανοποιητική ζωή ως ενήλικες.
Διεθνείς μελέτες αποκαλύπτουν ότι 1 στα πέντε κορίτσια, στις δυτικές χώρες βιώνει επεισόδιο κατάθλιψης πριν τα 18 του.
Από το 2010 εν τω μεταξύ, παρατηρείται σημαντική αύξηση στα ποσοστά εφηβικής κατάθλιψης και αυτοτραυματισμού, σε όλον τον κόσμο. Έχει σημειωθεί πιο έντονη επίδραση στα κορίτσια, καθώς έχει φανεί πως είναι πιο ευάλωτα στην σύγκριση που προκαλούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι παράγοντες είναι πολλαπλοί, με την πιο ισχυρή και χρονικά ταιριαστή εξήγηση, να λέγεται Great Rewiring (μεγάλη επανασύνδεση). Αφορά το πώς λειτουργούν τα παιδιά, τα οποία έχουν από νωρίς smartphones και social media.
Δηλαδή, μια κάμερα συνέχεια μπροστά τους, που κάνει όλες τις πτυχές της ζωής τους δημόσιες (online) και τη σύγκριση μόνιμη συνθήκη. Η digital ζωή μειώνει τις κατ’ ιδίαν αλληλεπιδράσεις, “ευνοεί” την απομόνωση, προκαλεί διαταραχές ύπνου, φαινόμενα cyberbullying και μιμητικών συμπεριφορών, όπως αυτοτραυματισμού ή και αυτοκτονίας.
Παράλληλα, υπάρχει ακαδημαϊκή πίεση, ανταγωνισμός, τραύμα (από φτώχεια έως κάθε είδους βία), μηδέν χρόνος για να αποσυμπιεστούν και δη σε ανοιχτούς χώρους, με τον Covid-19 να ενισχύει τα πάντα.
«Οι εξετάσεις ήταν μόνο η σπίθα»
Η Αγνή Μαριακάκη, καταξιωμένη ψυχολόγος και κοινωνική ερευνήτρια ανέλυσε όσα επιμένουν να μη θέλουν να δουν, εκείνοι που προτιμούν να ζουν τη ζωή τους αποφεύγοντας τις ευθύνες τους.
Όχι λοιπόν, δεν φταίνε οι Πανελλήνιες για την αυτοχειρία δυο ανήλικων.
«Όλη η Ελλάδα μιλάει για τις δύο 17χρονης, αλλά αν διαβάσεις πραγματικά αυτό που έγραψε η μία στους γονείς της, θα δεις ότι η ιστορία δεν ξεκίνησε στα 17 της.
Ξεκίνησε στα 14 της.
Τρία ολόκληρα χρόνια πριν.
Και τώρα όλοι εμείς διαβάζουμε το ίδιο γράμμα ταυτόχρονα και κρατάμε το ίδιο λάθος μήνυμα».
Θέλησε έτσι, να κάνει τρεις σημαντικές διευκρινίσεις».
«Πρώτον, ναι, οι εξετάσεις είναι πιεστικές, ασφαλώς, αλλά δεν φαίνεται να ήταν η αιτία. Μάλλον ήταν η αφορμή. Δεύτερον, το παιδί αυτό μεγάλωσε σε σπίτι που το έμαθε να νοιάζεται τους ανθρώπους του. Τρίτον, αυτό που κάνουμε σαν χώρα αυτή τη στιγμή, μπορεί να κοστίσει την επόμενη ζωή».
Αρνήθηκε να διαβάσει το σημείωμα, γιατί όπως είπε “σέβομαι το παιδί”, το οποίο το έγραψε για τους δικούς του. Όχι για να διαρρεύσει σε όλον τον κόσμο. Αυτοί όμως, που το βρήκαν και το διέθεσαν αγνοούν την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό -ενδεχομένως και την ανθρωπιά.
Αρκέστηκε σε μια φράση όσων κατέθεσε η 17χρονη: στο “τρία χρόνια τώρα, είμαι σε κατάσταση κατάθλιψης”.
Όπως λέει η κλινική ερευνήτρια η κοπέλα ήταν σε κατάθλιψη, από τα 14 της.
«Στάσου εδώ και σκέψου τι σημαίνει αυτό. Σημαίνει ότι αυτή η κατάθλιψη ξεκίνησε, προτού καν υπάρξει η λέξη “εξετάσεις”, “Πανελλήνιες” στο μυαλό της. Μπορεί την Τετάρτη όλη η Ελλάδα να φώναξε “φταίνε οι Πανελλήνιες”, αλλά η κοπέλα από τα 14 της υπέφερε.
Οι εξετάσεις ήταν η τελευταία σταγόνα από ό,τι φαίνεται, σε κάτι που γέμιζε τρία χρόνια.
Και συμβαίνει πολύ συχνά να συγχέουμε την αιτία με την αφορμή. Οι εξετάσεις ήταν μόνο η σπίθα που πυροδοτήθηκε από την αόρατη παλιά, βαθύτερη αιτία.
Κάτι ακόμα που πρέπει να ειπωθεί είναι πως χιλιάδες παιδιά κάθε χρόνο περνούν από την πίεση των εξετάσεων και βγαίνουν πληγωμένα, κουρασμένα, αλλά ζωντανά».
Η δύσκολη ερώτηση που πρέπει να κάνει ο γονέας στον εαυτό του
Η κυρία Μαριακάκη δεν διαφωνεί με όσους υποστηρίζουν πως το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας πρέπει να βελτιωθεί. Έως τότε όμως, υπάρχει μια “δύσκολη ερώτηση” που καλό είναι να κάνουμε οι ενήλικες στους εαυτούς μας.
«Μήπως μαθαίνουμε στα παιδιά μας ότι η ζωή τους οφείλει να μη ζορίζονται; Τους οφείλει (η ζωή) να μην πιέζονται, να μην περνάνε από εντάσεις; Θα σου δώσω μια εικόνα.
Σκέψου έναν γονιό που νοιάζεται τόσο πολύ για το παιδί του, ώστε δεν το εκθέτει ποτέ σε μικρόβια. Άριστος γονιός, Προστατευτικός, στοργικός. Αλλά τι θα συμβεί στο παιδί; Θα αρρωσταίνει συνέχεια, γιατί το ανοσοποιητικό χτίζεται μέσα από μικρόβια. Όσο πιο πολύ το προστατεύεις, τόσο πιό εύκολα αρρωσταίνει.
Με αυτό δεν εννοώ ότι θα παρατήσουμε στην τύχη του το εκπαιδευτικό σύστημα. Οφείλω όμως, να αναρωτηθώ το πώς μαθαίνουμε στα παιδιά μας να διαχειρίζονται τα ζόρια, τα δύσκολα, την ένταση και την πίεση.
Γιατί το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την ψυχή. Η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα σε ένταση, ζόρι, αποτυχίες, χτίζεται από το πώς μαθαίνεις να αντιμετωπίζεις τα “όχι”, τον ανταγωνισμό, τις συγκρούσεις, μαθαίνοντας τη διαχείριση και όχι την αποφυγή.
Αυτό θα είναι αύριο το υλικό της ζωής, είτε μας αρέσει είτε όχι.
Μιλάω για το πολιτισμικό μας αντανακλαστικό, που είναι να εξαφανίσουμε κάθε δυσκολία πριν γίνει μάθημα. Έτσι όμως, δεν φτιάχνουμε ευαίσθητα παιδιά. Φτιάχνουμε μαλακά παιδιά και η ειρωνεία είναι ότι παράγουμε ακριβώς αυτό που φοβόμαστε: μια γενιά που δεν αντέχει».
Ακολούθως, ανέφερε και τι μπορεί να βελτιώσει τη συνθήκη. Πρώτα όμως, θέλησε να ξεκαθαρίσει κάτι.
Το contagion effect των social media
Με όλα τα παραπάνω, η ειδικός δεν εννοεί -όπως λέει- πως η κοπέλα που χάθηκε δεν είχε έλλειψη αντοχής. «Από το γράμμα της φαίνεται ότι έπασχε από ασθένεια, που λέγεται κατάθλιψη. Ποιο είναι το πιο άβολο κομμάτι;
Το πόσο τα κοινωνικά δίκτυα επικρίνουν το ζόρι, την πίεση, το πώς το εκπαιδευτικό σύστημα γίνεται όλη η αιτία του προβλήματος».
Αυτό δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να μιλάμε για αυτά τα θέματα. Σημαίνει πως πρέπει να μιλάμε υπεύθυνα.
«Τα κοινωνικά δίκτυα αυτή τη στιγμή προάγουν το contagion effect, δηλαδή το φαινόμενο μίμησης.
«Οι έρευνες λένε πως όταν παντού παρουσιάζεται μια αυτοκαταστροφική πράξη, σαν αντίδραση σε ένα διαδεδομένο πρόβλημα -όπως είναι οι εξετάσεις-, τα ποσοστά τιμητικών πράξεων ανεβαίνουν τις επόμενες 7 με δέκα ημέρες».
Γι αυτό οι διεθνείς οδηγίες αναφέρουν πως δεν παρουσιάζουμε ποτέ μια αυτοκαταστροφική πράξη σαν απάντηση, όσο και παράλογη σε ένα διαδεδομένο πρόβλημα.
Μιλάμε για τον πόνο, αλλά δεν του δίνουμε σενάριο».
Τι να κάνεις αν έχεις παιδί σε σχολείο
Σε όλα της τα βίντεο, η κυρία Μαριακάκη προσδιορίζει ένα φαινόμενο, το εξηγεί και μετά προτείνει τρόπους διαχείρισης.
Εν προκειμένω, συστήνει στους γονείς που έχουν παιδί στο σχολείο να κάνουν ένα πράγμα: «Όχι απαγορεύσεις. Εξήγησέ του πως για αυτό (που συνέβη με την 17χρονη και το φαινόμενο της μίμησης) αυτή την εβδομάδα θα πάρει ένα διάλειμμα από τέτοιες ειδήσεις και από τα social media. Μίλησε του με σεβασμό. Θα σε ακούσει πιο εύκολα».
“Πώς δεν κατάλαβαν τίποτα οι γονείς;” αυτή η μάστιγα
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναπτύχθηκαν στα social media (από άσχετους επί θέματος, για το οποίο δεν είχαν ένα απτό στοιχείο -πέραν του τραγικού αποτελέσματος) ήταν το “μα πώς δεν κατάλαβαν τίποτα οι γονείς, για το παιδί τους που υπέφερε τρία χρόνια;”.
Όπως λέει η ψυχολόγος «υπάρχει ένας τύπος κατάθλιψης, που στην κλινική ορολογία λέγεται “υψηλής λειτουργικότητας”. Το παιδί σε ξεγελάει, έχει φίλους, βγαίνει πάει καλά στο σχολείο. Απ’ έξω δηλαδή, όλα είναι εντάξει.
Από μέσα, δεν αξίζει τίποτα. Όλα είναι κούραση, όλα είναι θέατρο, όλα είναι “ας μη στενοχωρήσω κανέναν”. Η ασθένεια αυτή εξαφανίζει τα σήματά της. Η έφηβη γελάει για να μη ρωτήσεις. Διαβάζει για να μην της κάνεις παρατηρήσεις. Βγαίνει με φίλες για να ησυχάσεις».
«Kάτι ακόμα σκληρό, αλλά αληθινό: παιδιά που δεν δίνουν σήματα, που υποφέρουν σιωπηλά, που γελάνε για να επιβαρύνουν τους γονείς τους, είναι παιδιά που νοιάζονται».
«Είναι συχνά παιδιά που μεγάλωσαν με πολλή αγάπη, σε οικογένειες με αξιοπρέπεια και με αξίες. Αυτά τα δύο παιδιά που έπεσαν στο κενό φαίνεται να είχαν θαυμάσιους γονείς, που τα έμαθαν να νοιάζονται. Και αυτό είναι η πιο μεγάλη ειρωνεία αυτής της ιστορίας.
Η ίδια η ευαισθησία που σε κάνει υπέροχο άνθρωπο σε κάνει ευάλωτο».
Ποιες οικογένειες αγγίζει συχνότερα η εφηβική κατάθλιψη;
«Δεν εμφανίζεται μόνο σε παραμελημένα σπίτια. Μπορεί να εμφανιστεί και σε σπίτια με πολλή αγάπη, πολλή αξιοπρέπεια, πολλή προσπάθεια.
Στην ουσία, λέω ότι το να έχετε ευαίσθητα παιδιά είναι επίτευγμα. Όχι αποτυχία. Και ότι αυτό το επίτευγμα έχει ένα κόστος που πρέπει να μάθουμε να διαχειριζόμαστε και εμείς αλλά και τα παιδιά μας».
