Πάπυρος με στίχους του Ομήρου εντοπίστηκε στην κοιλιακή χώρα μούμιας 1.600 ετών, αλλάζοντας όσα γνωρίζουμε για τις ταφικές πρακτικές στην αρχαία Αίγυπτο.
Μέσα στα σπλάχνα μιας μούμιας που παρέμενε σιωπηλή στην Αίγυπτο για περισσότερους από 16 αιώνες, οι αρχαιολόγοι δεν περίμεναν να βρουν λογοτεχνία. Κι όμως, εκεί όπου συνήθως εντοπίζονται υλικά ταρίχευσης ή τελετουργικά αντικείμενα, αποκαλύφθηκε ένας πάπυρος με στίχους από την Ιλιάδα του Ομήρου, ένα από τα θεμελιώδη έργα του δυτικού πολιτισμού.
Η ανακάλυψη δεν είναι απλώς σπάνια. Είναι η πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται ενσωματωμένο στη διαδικασία μουμιοποίησης, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση των ταφικών πρακτικών της αρχαίας Αιγύπτου.
Η ανακάλυψη που αλλάζει τα δεδομένα
Η μούμια εντοπίστηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, στο πλαίσιο ανασκαφικής αποστολής που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου 2025.
Κατά την εξέταση, οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ένα ασυνήθιστο στοιχείο: έναν πάπυρο τοποθετημένο στην κοιλιακή χώρα, ως μέρος της διαδικασίας ταρίχευσης.
Αν και στο παρελθόν έχουν βρεθεί μούμιες της ίδιας περιόδου με ελληνικούς παπύρους, τα κείμενα αυτά είχαν μέχρι σήμερα αποκλειστικά τελετουργικό περιεχόμενο.
Η παρουσία, όμως, ενός λογοτεχνικού έργου όπως η «Ιλιάδα» στο πλαίσιο της ταφικής πρακτικής αποτελεί πρωτοφανές εύρημα.
Η «Ιλιάδα» μέσα σε μούμια
Το έπος, που αποδίδεται στον Όμηρο και χρονολογείται στον 8ο αιώνα π.Χ., αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
Η «Ιλιάδα» εστιάζει στον Τρωικό Πόλεμο και ιδιαίτερα στη μορφή του Αχιλλέα, εξερευνώντας έννοιες όπως η τιμή, η μοίρα, η ύβρις και η θνητότητα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το απόσπασμα που εντοπίστηκε ανήκει στον περίφημο «Κατάλογο των Νεών» του Β΄ βιβλίου – ένα τμήμα που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις που συγκεντρώθηκαν έξω από την Τροία.
Το γιατί επιλέχθηκε αυτό το συγκεκριμένο κείμενο για τη διαδικασία ταρίχευσης παραμένει μέχρι στιγμής άγνωστο, όπως σημειώνει ο Independent.
Μια ταφική πρακτική με επιρροές
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, η μουμιοποίηση στην Οξύρρυγχο συνδύαζε αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά στοιχεία.
Οι ιερείς αφιέρωναν περισσότερες από 40 ημέρες στη διατήρηση των σωμάτων, χρησιμοποιώντας νάτριο (αλάτι) για αφυδάτωση και τυλίγοντας τις σορούς με λινά υφάσματα.
Αντί για τα παραδοσιακά κανωπικά αγγεία (ειδικά δοχεία που χρησιμοποιούσαν οι Αρχαίοι Αιγύπτιοι κατά την ταρίχευση για την αποθήκευση και προστασία των εσωτερικών οργάνων του νεκρού), τα όργανα τοποθετούνταν συχνά μέσα στο σώμα μαζί με υλικά συντήρησης και παπύρους, οι οποίοι σφραγίζονταν με πηλό στο θώρακα ή την πυελική κοιλότητα.
Τα φέρετρα και τα καλύμματα έφεραν συχνά ένα μίγμα αιγυπτιακών και ρωμαϊκών μοτίβων, αποτυπώνοντας την πολιτισμική σύμμειξη της εποχής.
Γιατί η ανακάλυψη είναι σημαντική
Όπως σημειώνει ο καθηγητής Ignasi-Xavier Adiego, έχουν βρεθεί και στο παρελθόν ελληνικοί πάπυροι ενσωματωμένοι σε μούμιες, όμως το περιεχόμενό τους ήταν έως τώρα κυρίως τελετουργικό.
Η μεγάλη τομή έγκειται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά εντοπίζεται λογοτεχνικό κείμενο σε ταφικό πλαίσιο – κάτι που ανοίγει νέα πεδία έρευνας για τη θρησκευτική και πολιτισμική ζωή της εποχής.
Τα ευρήματα στην Οξύρρυγχο
Οι ανασκαφές στην περιοχή έχουν φέρει στο φως μέχρι σήμερα τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους με μούμιες της ρωμαϊκής περιόδου και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους.
Σε παλαιότερες αποστολές είχαν εντοπιστεί 52 μούμιες της πτολεμαϊκής περιόδου, αρκετές από τις οποίες διέθεταν τις λεγόμενες «χρυσές γλώσσες» – σύμβολο προετοιμασίας για τη μεταθανάτια ζωή.
