98 χρόνια πριν, η ταινία «Steamboat Willie» έκανε πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη, συστήνοντας στο ευρύ κοινό τον Μίκι Μάους και ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία των κινουμένων σχεδίων
Στην Ελλάδα, όταν κάποιος λέει ότι βλέπει «Μίκι Μάους» συχνά αναφέρεται στα κινούμενα σχέδια εν γένει. Η παρουσία του διάσημου ποντικού στην ελληνική τηλεόραση από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, σε συνδυασμό με την τεράστια απήχηση του ομώνυμου εβδομαδιαίου περιοδικού, που πρωτοκυκλοφόρησε στη χώρα το 1966, συνέβαλαν στην καθιέρωση του ονόματός του ως συνώνυμου των κινουμένων σχεδίων στην καθημερινή γλώσσα.
Πώς ξεκίνησε, όμως, η ιστορία του αισιόδοξου και πολυμήχανου ποντικού που εξακολουθεί να συντροφεύει την παιδική ηλικία μικρών και μεγάλων;
Στις 18 Νοεμβρίου 1928, ένα μικρό ασπρόμαυρο ποντίκι εμφανίζεται στη μεγάλη οθόνη, σφυρίζοντας ανέμελα στο τιμόνι ενός ατμόπλοιου. Η ταινία μικρού μήκους «Steamboat Willie» («Ατμόπλοιο Γουίλι»), παραγωγής του Γουόλτ Ντίσνεϊ, κάνει πρεμιέρα στο Colony Theatre της Νέας Υόρκης και γνωρίζει μεγάλη επιτυχία.

Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, ο «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» της 22ας Μαρτίου 1974 θυμάται εκείνη την ιστορική εμφάνιση:
«Στις 18 Νοεμβρίου 1928, ένα αστειότατο ανθρωπόμορφο ποντικάκι, με μαύρα στρογγυλά μάτια και λεπτή φωνίτσα, έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή του στην κινηματογραφική οθόνη, στην ομιλούσα ταινία κινουμένων σκίτσων “Ατμόπλοιο Γουίλλυ”. Η ταινία […] είχε τρομερή επιτυχία και το ποντικάκι έγινε μέσα σε μια νύχτα ένα μεγάλο κινηματογραφικό αστέρι».
Πίσω από τη γέννηση του Μίκι Μάους βρισκόταν μια επαγγελματική αποτυχία η οποία παραλίγο να οδηγήσει τον δημιουργό του στην οικονομική καταστροφή.
Ο λαγός που άνοιξε τον δρόμο στον Μίκι Μάους
Πριν από τον Μίκι υπήρχε ο Όσβαλντ, ο Τυχερός Λαγός («Oswald the Lucky Rabbit»), ένας χαρακτήρας που είχε δημιουργήσει ο Ντίσνεϊ και είχε γνωρίσει επιτυχία στον βωβό κινηματογράφο.

Το 1928, ο νεαρός δημιουργός ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη, επιδιώκοντας να διαπραγματευτεί καλύτερους οικονομικούς όρους για τη συνέχιση της σειράς. Εκεί βρέθηκε αντιμέτωπος με τον διανομέα Τσαρλς Μιντς, ο οποίος όχι μόνο απέρριψε τις απαιτήσεις του, αλλά του αποκάλυψε ότι τα δικαιώματα του χαρακτήρα δεν του ανήκαν.
Στις 7 Ιανουαρίου 1989, «ΤΑ ΝΕΑ», σε αφιέρωμα με τίτλο «Ένα παιδί 60 χρονών», ανατρέχουν στην ιστορία εκείνης της σύγκρουσης:
«Ο Μιντς του υπέδειξε ότι βάσει του συμβολαίου τους, ο Όσβαλντ ανήκει στον ίδιο και στην εταιρεία “Universal Pictures” και ότι θα μπορούσαν να συνεχίσουν την παραγωγή χωρίς τον Ντίσνεϊ και με μικρότερο κόστος. Ο Ντίσνεϊ πληροφορήθηκε ακόμα ότι πολλοί από τους βοηθούς του είχαν υπογράψει συμβόλαια με τον Μιντς. Έτσι, ενώ η ύπαρξη του μικρού του στούντιο κινδύνευε, αποφάσισε να προσλάβει νέους σχεδιαστές και να αρχίσει μια νέα σειρά κινουμένων σχεδίων».

Η απώλεια του Όσβαλντ ανάγκασε τον Ντίσνεϊ να αναζητήσει έναν καινούργιο ήρωα. Σε αυτή την προσπάθεια καθοριστική υπήρξε η συνεργασία του με τον σκιτσογράφο και animator Ουμπ Άιγουερκς (Ub Iwerks), με τον οποίο διαμόρφωσε τη χαρακτηριστική εμφάνιση του ποντικού.
Από τον Μόρτιμερ στον Μίκι
Γράφουν «ΤΑ ΝΕΑ» το 1989:
«Όπως διηγείται ο ίδιος ο Ντίσνεϊ, ο Μίκι Μάους “πήδησε από το μυαλό μου στο χαρτί του σχεδιαστηρίου σε μια στιγμή που οι δουλειές δεν πήγαιναν καθόλου καλά για τον αδελφό μου Ρόι και για μένα και η καταστροφή έμοιαζε να βρίσκεται σε απόσταση δύο βημάτων”.

Αρχικά, ο Ντίσνεϊ είχε σκεφτεί να ονομάσει τον καινούργιο του ήρωα Μόρτιμερ. Η σύζυγός του, Λίλιαν, όμως, «θεώρησε το όνομα αυτό πομπώδες και πρότεινε το Μίκι».

Έτσι γεννήθηκε ο Μίκι Μάους. Αλλά η πρώτη του κινηματογραφική περιπέτεια δεν ήταν το «Steamboat Willie».
Η πρώτη ταινία που δημιουργήθηκε με πρωταγωνιστή τον Μίκι ήταν το «Plane Crazy» («Τρελό αεροπλάνο») -στην οποία πρωτοεμφανίστηκε επίσης η ισόβια σύντροφός, η Μίνι Μάους- ενώ ακολούθησε το «The Gallopin’ Gaucho» («Ο Γκαούτσο που καλπάζει»). Και οι δύο είχαν σχεδιαστεί αρχικά ως βωβές παραγωγές και δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν την εμπορική διανομή που επιθυμούσε ο Ντίσνεϊ.
Η λύση ήρθε από μια τεχνολογική εξέλιξη που εκείνη την περίοδο άλλαζε ριζικά τον κινηματογράφο.
Η επανάσταση του ήχου
Το 1927, η ταινία «The Jazz Singer» («Ο τραγουδιστής της τζαζ»), με πρωταγωνιστή τον Αλ Τζόλσον, είχε σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας εποχής για τον ομιλούντα κινηματογράφο:
«Ο Ντίσνεϊ παράτησε όλα τα άλλα και αφοσιώθηκε στη δημιουργία της πρώτης ομιλούσας ταινίας του Μίκι Μάους, το “Ατμόπλοιο Γουίλι”», γράφουν «ΤΑ ΝΕΑ».
Ο Ντίσνεϊ αποφάσισε να αξιοποιήσει τη νέα τεχνολογία και στα κινούμενα σχέδια, δημιουργώντας μια ταινία στην οποία η μουσική και τα ηχητικά εφέ θα συγχρονίζονταν με τις κινήσεις των χαρακτήρων.
Στην ταινία, ο Μίκι εργάζεται σε ένα ατμόπλοιο υπό τις διαταγές του αυστηρού καπετάνιου Πιτ. Μαζί με τη Μίνι, μετατρέπει τα αντικείμενα και τα ζώα του πλοίου σε αυτοσχέδια μουσικά όργανα, δημιουργώντας μια σειρά από κωμικές σκηνές όπου ο ήχος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της δράσης.
Παρότι είχαν προηγηθεί πειραματισμοί με τον ήχο στα κινούμενα σχέδια, το «Steamboat Willie» ξεχώρισε για τον αποτελεσματικό συγχρονισμό μουσικής, ηχητικών εφέ και εικόνας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην καθιέρωση του ηχητικού animation.
Η πρεμιέρα του, στις 18 Νοεμβρίου 1928, καθιερώθηκε έκτοτε ως η επίσημη ημερομηνία γέννησης του Μίκι Μάους.

Ο «δισεκατομμυριούχος ποντικός»
Η επιτυχία του «Steamboat Willie» έδωσε στον Ντίσνεϊ την ώθηση που χρειαζόταν για να αναπτύξει το μικρό του στούντιο. Ο Μίκι πρωταγωνίστησε σε δεκάδες ακόμη ταινίες, ενώ σύντομα απέκτησε τη δική του θέση στα κόμικς και σε αμέτρητα προϊόντα.
Το 1933 κυκλοφόρησε και το πρώτο ρολόι με τη μορφή του, ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα της εμπορικής επιτυχίας του.
Το 1989, «ΤΑ ΝΕΑ» περιγράφουν πόσο καθοριστικός είχε γίνει ο χαρακτήρας για την οικονομική ανάπτυξη της Disney, παραθέτοντας τη χαρακτηριστική δήλωση του τότε οικονομικού υπευθύνου της εταιρείας, Γκάρι Ουίλσον:
«Εγώ τον αποκαλώ ο δισεκατομμυριούχος ποντικός».

Ο Μίκι, ωστόσο, δεν παρέμεινε ακριβώς ο ίδιος. Ο σκανταλιάρης, κάπως ατίθασος χαρακτήρας των πρώτων ταινιών εξελίχθηκε σταδιακά σε έναν περισσότερο ευγενικό, καλοσυνάτο και οικογενειακό ήρωα.
Σε άρθρο του «ΒΗΜΑΤΟΣ» της 6ης Δεκεμβρίου 2003, με τίτλο «Πώς ο Μίκι Μάους έχασε τον δρόμο του», ο Τόμας Σάτκλιφ της βρετανικής «Independent» παρατηρεί:
«Ο Μίκι των πρώτων χρόνων ήταν μάλλον ανυπόληπτος».
Η μεταμόρφωση δεν περιορίστηκε στον χαρακτήρα του. Μεγαλύτερα μάτια, πιο στρογγυλεμένα χαρακτηριστικά και διαφορετικές αναλογίες έκαναν τον Μίκι ολοένα πιο παιδικό στην όψη του.
Στο ίδιο δημοσίευμα επισημαίνεται ότι η εξέλιξη αυτή συνδέθηκε με τη σταδιακή ανάδειξή του σε σύμβολο της εταιρείας:
«Αυτό που συνέβη στην πραγματικότητα ήταν ότι ο Μίκι έγινε σιγά σιγά το σήμα κατατεθέν της εταιρείας. Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο έπρεπε να προστατευθεί από οτιδήποτε θα μπορούσε να βλάψει την εικόνα της».

Από κινηματογραφικός ήρωας, παγκόσμιο σύμβολο
Από εκείνο το ασπρόμαυρο ατμόπλοιο του 1928 μέχρι τη σημερινή εποχή, ο Μίκι Μάους έχει διανύσει σχεδόν έναν αιώνα κινηματογραφικής και εμπορικής ιστορίας.
Και η διαδρομή του υπήρξε πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που θα μπορούσε να φανταστεί ο δημιουργός του, όταν αναζητούσε έναν νέο ήρωα για να σώσει το στούντιό του.

Η απήχηση του Μίκι Μάους δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στον χώρο της ψυχαγωγίας. Η δημοτικότητά του υπήρξε τέτοια ώστε το όνομά του συνδέθηκε ακόμη και με γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Όπως αναφέρουν «ΤΑ ΝΕΑ» στις 7 Ιανουαρίου 1989, ο Μίκι «“πήρε μέρος” στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παρακινώντας τον κόσμο να αγοράσει πολεμικές ομολογίες».
Το ίδιο δημοσίευμα καταγράφει και μια διαφορετική αναγνώριση, αυτή τη φορά από τα Ηνωμένα Έθνη:
«Πριν λίγες ημέρες, ο Μίκι Μάους τιμήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως Απεσταλμένος Καλής Θέλησης προς τα παιδιά όλου του κόσμου».

Την πιο εύστοχη πρόβλεψη είχε διατυπώσει το περιοδικό «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» ήδη από το 1974:
«Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ο Μίκυ Μάους θα τα εκατοστήσει, σημειώνοντας την ίδια πάντα επιτυχία».