Αδιαφόρησε η Πηνελόπη για τον Άργο, όπως φαίνεται στην ταινία του Νόλαν; Και όμως, ο ποιητής συμπεριφέρεται «βασιλικά» στον σκύλο του Οδυσσέα
Την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν δεν την έχω δει ακόμη. Παρακολουθώ όμως με προσήλωση, που έχει να κάνει με την επαγγελματική διαστροφή του δημοσιογράφου, το παράλληλο, σύγχρονο δράμα που προστέθηκε στο ομηρικό έπος χάρη στη νέα κινηματογραφική εκδοχή του. Αυτό όπου η Πηνελόπη κατηγορείται πλέον και για παθητική κακοποίηση ζώου. Δεν της έφταναν οι μνηστήρες που κατασπαταλούν τη βασιλική περιουσία και η υποχρέωση να ξηλώνει κάθε βράδυ ό,τι ύφαινε το πρωί. Τώρα έχει να απολογηθεί και για ένα ζώο.
«Μα καλά, δεν μπορούσε να φροντίσει το σκυλί του άντρα της;» σχολιάζουν, μεταξύ σινεφίλ κριτικής και φιλοζωικής αγανάκτησης, κάποιοι στα σόσιαλ. Και, εδώ που τα λέμε, η απορία τους είναι μάλλον εύλογη. Μέχρι να ανοίξουμε τον –ορίτζιναλ– Όμηρο.
Διότι ο Όμηρος δεν αναφέρει πουθενά ότι η Πηνελόπη παράτησε τον Άργο. Ο Εύμαιος, όταν ο μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο Οδυσσέας ρωτά για το εξαθλιωμένο ζώο που βρίσκεται πάνω στο κοπρόχωμα, έξω από το παλάτι, εξηγεί ότι, όσο ζούσε ο άναξ, ο σκύλος ήταν ένας περίφημος κυνηγός. Τώρα όμως, «χωρίς αφέντη», οι υπηρέτες δεν ασχολούνται μαζί του.
Και εδώ είναι που καταγράφεται η ευφυΐα του μεγάλου ποιητή. Μέσα σε λίγους στίχους, ο Όμηρος κάνει τον Άργο σύμβολο ολόκληρης της Ιθάκης. Στο χάος της αταξίας και του σφετερισμού της εξουσίας, σε έναν κόσμο όπου η απουσία του άνακτα έχει διαλύσει την τάξη του οίκου του, ο Άργος είναι και αυτός άλλη μια απώλεια. Το γέρικο σκυλί, που πεθαίνει μετά από είκοσι ολόκληρα χρόνια επειδή, επιτέλους, μπορεί να σταματήσει να περιμένει το αφεντικό του, είναι παραμελημένο επειδή ο ίδιος ο κόσμος στον οποίο ανήκε έχει πια καταρρεύσει. Προτού καν αφήσει την τελευταία του πνοή, είναι το φάντασμα μιας τάξης πραγμάτων που έφθειραν ο χρόνος και η κακουργία των ανθρώπων.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο Όμηρος είναι πολύ περισσότερο φιλόζωος απ’ ό,τι του αναγνωρίζουμε. Γιατί χαρίζει γενναιόδωρα σε έναν σκύλο (που, τον 8ο αιώνα π.Χ., δεν ήταν το ακριβαναθρεμμένο πλάσμα που ζει σήμερα δίπλα μας) έναν εμβληματικό, διπλό ρόλο. Σκεφτείτε το λίγο: Ένα ζώο, και όχι ένας άνθρωπος, κατορθώνει να ραγίσει την ανέκφραστη μάσκα του πανούργου βασιλιά, κάνοντάς τον να δακρύσει στη θέα του, ενώ ταυτόχρονα γίνεται ο προπομπός της αιματηρής παλινόρθωσης και της εκδίκησης. Ένα ζώο ξυπνάει την ανθρωπιά σε έναν βασιλιά και προαναγγέλλει την επαναφορά στην Τάξη και στη Δικαιοσύνη.
Όλα αυτά, ένας απλός σκύλος. Που δεν αξιώνεται ούτε ένα χάδι από το αφεντικό του, παρά μόνο όταν είναι πια νεκρός.
Αν αυτό δεν είναι η πεμπτουσία και το βαθύτερο νόημα της ιδέας της φιλοζωίας, αν είναι δύσκολο να το καταλάβει κανείς από τη μία και μοναδική σκηνή με πρωταγωνιστή τον Άργο… τότε εδώ ο σπουδαίος (και το εννοώ) σκηνοθέτης κάτι δεν έκανε σωστά.
Γιώργος Φραντζεσκάκης
