Της Διονυσίας-Θεοδώρας Αυγερινοπούλου*
Για χρόνια, τα ελληνικά νοικοκυριά, οι εργαζόμενοι και οι πολίτες βρέθηκαν συχνά στο έλεος των διεθνών ενεργειακών κρίσεων, βλέποντας τους λογαριασμούς του ρεύματος να μετατρέπονται σε μια μόνιμη πηγή άγχους και οικονομικής ασφυξίας. Η αβεβαιότητα, οι απότομες και απρόβλεπτες διακυμάνσεις των τιμών και η αίσθηση ότι ο καταναλωτής είναι απροστάτευτος απέναντι σε απρόσωπους μηχανισμούς αποτελούν πλέον προτεραιότητα της Κυβέρνησης προς οριστική ανατροπή. Ο νέος νόμος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας έρχεται να αλλάξει σελίδα, βάζοντας στο επίκεντρο τον άνθρωπο, το νοικοκυριό και την τοπική κοινωνία, με βαθιές θεσμικές τομές που μεταφράζονται σε ουσιαστική προστασία, διαφάνεια και καθημερινή ανακούφιση.
Κεντρικός άξονας αυτής της μεγάλης μεταρρύθμισης είναι η αδιαπραγμάτευτη θωράκιση των καταναλωτών απέναντι σε αυθαίρετες πρακτικές και τιμολογιακές εκπλήξεις. Πλέον, κατοχυρώνεται ρητά το δικαίωμα κάθε πολίτη να ζητά και να εξασφαλίζει σύμβαση προμήθειας ορισμένου χρόνου με σταθερή τιμή, διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους, ενώ απαγορεύεται αυστηρά στους προμηθευτές η μονομερής τροποποίηση των όρων ή η πρόωρη καταγγελία τους.
Παράλληλα, μπαίνει ένα οριστικό «φρένο» στις άδικες αποσυνδέσεις. Κανένας πάροχος δεν μπορεί να προχωρήσει σε διακοπή ρεύματος ή καταγγελία σύμβασης όσο εκκρεμεί νόμιμο αίτημα, παράπονο ή προσφυγή του καταναλωτή στον Ενεργειακό Διαμεσολαβητή.
Στο ίδιο πνεύμα κοινωνικής μέριμνας, η Υπηρεσία Τελευταίου Καταφυγίου επεκτείνεται σε τουλάχιστον έξι μήνες, εξασφαλίζοντας τον απαραίτητο χρόνο στους ευάλωτους συμπολίτες μας να διαπραγματευθούν βιώσιμους όρους. Την ίδια στιγμή, υλοποιείται η δέσμευση για μείωση του ενεργειακού κόστους μέσω της άρσης επιβαρύνσεων στις χρεώσεις Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας, ενώ επιβάλλονται υποχρεωτικές στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου και δοκιμές αντοχής στους προμηθευτές, ώστε τα επιχειρηματικά ρίσκα να μην μετακυλίονται στις πλάτες των πολιτών.
Η ενεργειακή δημοκρατία περνάει ουσιαστικά στα χέρια της κοινωνίας μέσα από τη θεσμοθέτηση της κοινής χρήσης ενέργειας (energy sharing). Νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς μπορούν πλέον να μοιράζονται πράσινη ενέργεια μέσω ιδιωτικών συμφωνητικών ή συλλογικών σχημάτων, μειώνοντας δραστικά το λειτουργικό και οικογενειακό τους κόστος. Παράλληλα, αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες και τους έξυπνους μετρητές, δίνεται η δυνατότητα σύναψης περισσότερων συμβάσεων και χρήσης πολλαπλών σημείων μέτρησης κάτω από το ίδιο σημείο σύνδεσης.
Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τον πρωτογενή τομέα και τους αγρότες μας, οι οποίοι δίνουν καθημερινό αγώνα εν μέσω αυξημένου κόστους. Ο νέος νόμος παρέχει έμπρακτη στήριξη στον αγροτικό κόσμο, δίνοντας παράταση έως τις 31 Μαΐου 2026 και τις 31 Δεκεμβρίου 2026 αντίστοιχα για την υποβολή της ετήσιας δήλωσης διατήρησης της ιδιότητας του κατ’ επάγγελμα αγρότη παραγωγού ηλεκτρικής ενέργειας για τα έτη 2024 και 2025. Με τον τρόπο αυτό, οι αγρότες κατοχυρώνουν την αυξημένη τιμή αποζημίωσης για τα φωτοβολταϊκά τους, ενώ προωθείται ο εκσυγχρονισμός (repowering) των παλαιότερων σταθμών ΑΠΕ με νέο εξοπλισμό υψηλότερης απόδοσης και μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Παράλληλα, θεσπίζονται αυστηροί κανόνες προστασίας της γεωργικής γης και του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Στον τομέα των δικτύων, οι Διαχειριστές υποχρεούνται να δημοσιεύουν με πλήρη διαφάνεια τα στοιχεία διαθέσιμης δυναμικότητας και να δέχονται ψηφιακά αιτήματα, ενώ εισάγονται οι Συμβάσεις Σύνδεσης Ευέλικτης Ισχύος για την αποτελεσματική διαχείριση της τοπικής συμφόρησης. Την ίδια στιγμή, οι μεγάλες επενδύσεις –όπως τα Κέντρα Δεδομένων (Data Centers)– υποχρεούνται να σέβονται το περιβάλλον και την τοπική κοινωνία, καλύπτοντας τουλάχιστον το 60% των αναγκών τους από νέες ΑΠΕ, αναλαμβάνοντας εξ ολοκλήρου το κόστος σύνδεσης και καταβάλλοντας ειδικό ετήσιο τέλος υπέρ των τοπικών κοινωνιών.
Η κοινωνική δικαιοσύνη αποτυπώνεται έντονα και στην περιφέρεια, με την ενεργοποίηση του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών, ενός ιστορικού επενδυτικού προγράμματος ύψους 2,3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Μέσω της συγχρηματοδότησης έως και 60% για έργα όπως οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα, οι σταθμοί αποθήκευσης, η ηλεκτροκίνηση και τα φράγματα, η νησιωτική Ελλάδα απαλλάσσεται σταδιακά από τη ρυπογόνα πετρελαϊκή ηλεκτροπαραγωγή, διασφαλίζοντας προσιτές τιμές και ενεργειακή αυτονομία για τους κατοίκους της.
Ο νέος νόμος αγκαλιάζει συνολικά τις ανάγκες της κοινωνίας, δίνοντας λύσεις σε χρόνια ζητήματα, όπως η στήριξη των ΟΤΑ με απαλλαγές τελών για δημοτικά έργα και η προστασία ευαίσθητων οικοσυστημάτων. Πρόκειται για μια ουσιαστική τομή που αποδεικνύει ότι η πράσινη μετάβαση μπορεί και πρέπει να συμβαδίζει με την κοινωνική αλληλεγγύη, θωρακίζοντας το παρόν και το μέλλον της χώρας μας.
*Βουλευτού Ηλείας-Προέδρου Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής