Η Χρυσή Αυγή καταδικάστηκε ως εγκληματική οργάνωση, αλλά οι σβάστικες επανεμφανίζονται στα θρανία. Η ακροδεξιά και η νεοναζιστική προπαγάνδα ψαρεύει σε σχολεία και social media και μάλλον κάποιοι πιάνονται στο αγκίστρι της.
Ρεπορτάζ Ντίνα Καράτζιου
Σε σχολείο της Αθήνας, ένας μαθητής ζήτησε να διαβάσει στη γιορτή της 28ης Οκτωβρίου τον λόγο ενός στρατηγού από την περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά. Όταν η καθηγήτριά του αναφέρθηκε στον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος, ο μαθητής αντέδρασε, κατηγορώντας τη ότι παραποιεί την Ιστορία.
Πέρσι, ανήμερα της επετείου του Πολυτεχνείου, μαθητές σε Μουσικό Σχολείο της Αττικής έπαιξαν στο πιάνο την «Erika», το γερμανικό στρατιωτικό εμβατήριο της ναζιστικής περιόδου. Το ίδιο εμβατήριο έχει ακουστεί και σε άλλα σχολεία. Πριν από μερικές ημέρες, σε γυμνάσιο του Αμαρουσίου εμφανίστηκαν σβάστικες, σύμβολα των SS και της Χρυσής Αυγής, μαζί με τη φράση «Το πρόβλημα στην Καισαριανή: ήταν μόνο 200».
Αλλού, μαθητές ζήτησαν από τα δεκαπενταμελή συμβούλια να οργανώσουν αποχή από τα μαθήματα με αφορμή την επέτειο της 1ης Νοεμβρίου, τιμώντας ως «ήρωες» τους δύο χρυσαυγίτες που δολοφονήθηκαν το 2013. Εκπαιδευτικοί από διαφορετικά σχολεία αναφέρουν ότι βλέπουν όλο και συχνότερα σβάστικες χαραγμένες στα θρανία και έρχονται αντιμέτωποι με ακραίες εκφράσεις μίσους από μαθητές, όπως «να πνίξουμε τους λάθρο στις βάρκες», «καλύτερα νεκρός παρά γκέι».
Πρόκειται για μεμονωμένες ακραίες συμπεριφορές εφήβων ή για ενδείξεις μιας ευρύτερης διείσδυσης της ακροδεξιάς στους μαθητές και γενικότερα στις νεότερες ηλικίες; Στο TikTok, στο Instagram και στο Telegram, ακροδεξιοί λογαριασμοί, ορισμένοι με ανοιχτά νεοναζιστικό περιεχόμενο και χιλιάδες ακόλουθους ή συνδρομητές, διακινούν μια δήθεν αντισυστημική ρητορική με ξενοφοβικά, ομοφοβικά και σεξιστικά μηνύματα.
Στο TikTok, στο Instagram και στο Telegram, ακροδεξιοί λογαριασμοί διακινούν μια δήθεν αντισυστημική ρητορική με ξενοφοβικά, ομοφοβικά και σεξιστικά μηνύματα.
Στη διάθεση της LiFO τέθηκαν περίπου 40 μαρτυρίες εκπαιδευτικών και γονέων για περιστατικά ακροδεξιού, φασιστικού και ρατσιστικού λόγου ή δράσης σε σχολεία της χώρας. Τις συγκέντρωσε το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας μέσω πανελλαδικού ερωτηματολογίου, χωρίς η καταγραφή να αποτελεί αντιπροσωπευτική έρευνα.
Οι εκπαιδευτικοί εκτιμούν ότι τα πραγματικά περιστατικά είναι πολύ περισσότερα. Σε επιστολή προς την ΟΛΜΕ, τον Σεπτέμβριο του 2026, το Δίκτυο προειδοποιούσε για την αναζωπύρωση της φασιστικής παρουσίας στα σχολεία και ζητούσε άμεση κινητοποίηση και συντονισμό με τις οργανώσεις των δασκάλων και των γονέων.
Μια ένδειξη αυτής της απήχησης δίνει πρόσφατη δημοσκόπηση της Alco, στην οποία η Συμμαχία Ελλήνων συγκεντρώνει 13% στην πρόθεση ψήφου των νέων 17 έως 24 ετών, ενώ το συνολικό ποσοστό της στη δημοσκόπηση είναι 4%. Είναι το κόμμα που στηρίζει ο Ηλίας Κασιδιάρης, πρώην υπαρχηγός της Χρυσής Αυγής, παρότι, όπως έχουν επισημάνει επανειλημμένα πολλοί συνταγματολόγοι, η συμπερίληψή του στο ψηφοδέλτιο θα οδηγούσε στον αποκλεισμό του κόμματος από τις εκλογές, λόγω της καταδίκης του και σε δεύτερο βαθμό για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Στον ρυθμό του MAGA η ξαφνική αναζωπύρωση της ακροδεξιάς ρητορικής στα σχολεία
«Βλέπω μια εικόνα που έχω να τη δω πάρα πολλά χρόνια, από το 2010-13 που η Χρυσή Αυγή ήταν σε άνοδο», λέει ο Φώτης Σουρτζής, αντιπρόεδρος της Γ΄ ΕΛΜΕ Αθήνας. Διδάσκει στο 1ο ΕΠΑΛ Γαλατσίου, στην Γκράβα, και λόγω της συνδικαλιστικής του ιδιότητας επισκέπτεται πολλά σχολεία.
Τον προβληματίζει το ότι μαθητές από διαφορετικά σχολεία επαναλαμβάνουν τα ίδια επιχειρήματα, παρότι, όπως διαπιστώνει ο ίδιος και οι συνάδελφοί του, έχουν σοβαρά κενά στις ιστορικές τους γνώσεις. Όταν γίνεται συζήτηση για την Παλαιστίνη, αντιτείνουν ότι οι καθηγητές δεν μιλούν για την Κύπρο.
Άλλοι αμφισβητούν ότι υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο. «Υπάρχει μια κοινή γραμμή, ότι οι καθηγητές μάς κάνουν αριστερή προπαγάνδα, δεν μας μαθαίνουν σωστά την Ιστορία, γι’ αυτό εμείς έχουμε βρει άλλα κανάλια να τη μαθαίνουμε», εξηγεί.
Ακούει επίσης μαθητές να αρνούνται την κλιματική αλλαγή, υιοθετώντας συνωμοσιολογικές αντιλήψεις και επιχειρήματα που συναντώνται στη ρητορική του αμερικανικού κινήματος MAGA. «Συνδέονται όλα μαζί», παρατηρεί. Σύμφωνα με τον Φ. Σουρτζή, κατά τη διάρκεια της δίκης της Χρυσής Αυγής και τα πρώτα χρόνια μετά την καταδίκη και τη φυλάκιση ηγετικών στελεχών της τα φαινόμενα αυτά είχαν υποχωρήσει. «Τα τελευταία δύο χρόνια έχει αρχίσει και ξαναθεριεύει», εκτιμά.
«Αυτό που λέω στους συναδέλφους είναι ότι μπροστά στα μάτια μας γίνεται το νέο παιδομάζωμα, στήνονται τα νέα τάγματα εφόδου και κάτι πρέπει να κάνουμε», τονίζει.
«Δεν γίνεται να λέμε “έλα μωρέ, μόδα είναι” ή “μια χαζομάρα είπε ο μαθητής”. Όχι, δεν είμαστε εκεί πια», λέει. Επιμένει στην ανάγκη οι εκπαιδευτικοί να ανασυνταχθούν, να ανταλλάξουν εμπειρίες και πρακτικές, αντί να αντιμετωπίζει ο καθένας μόνος του όσα συμβαίνουν στο σχολείο του.
Η ανησυχία εντείνεται και από τα πρόσφατα περιστατικά βίας. Στις αρχές του μήνα, στην Ελευσίνα, ένας 32χρονος δέχθηκε επίθεση με μαχαίρι. Για την επίθεση ταυτοποιήθηκαν ως φερόμενοι δράστες δύο νέοι άνθρωποι 18 και 22 ετών, για τους οποίους έχουν αναφερθεί δεσμοί με οργανωμένους ακροδεξιούς πυρήνες. Λίγες ημέρες αργότερα, στο κέντρο της Αθήνας, δύο Αιγύπτιοι μαθητές δέχθηκαν επίθεση από ομάδα περίπου 15 ανηλίκων έξω από το σχολείο τους. Ο ένας τραυματίστηκε πολύ σοβαρά, ενώ η αστυνομία εξετάζει το ενδεχόμενο ρατσιστικών κινήτρων.
Σβάστικες, πλιάτσικο και μπλόκο στη γιορτή του Πολυτεχνείου
Στην Γκράβα, κατά τη διάρκεια κατάληψης στο 1ο και 2ο ΕΠΑΛ Γαλατσίου, τον περασμένο Σεπτέμβριο, ομάδες κουκουλοφόρων βανδάλισαν το σχολικό συγκρότημα, επιτέθηκαν με πέτρες σε μαθητές γειτονικού σχολείου και αφαίρεσαν υπολογιστές. Στους διαδραστικούς πίνακες των αιθουσών είχαν αφήσει εικόνες του Ηλία Κασιδιάρη. Πριν από δύο εβδομάδες στο 2ο ΓΕΛ Πετρούπολης η πινακίδα του σχολείου βανδαλίστηκε με τα αρχικά της Χρυσής Αυγής, τη φράση «Βρώμες κουμούνια» γραμμένη σε τζάμια και τοίχους και φασιστικά αυτοκόλλητα στις πόρτες και στις αίθουσες.
Για μια ομάδα εκπαιδευτικών και γονιών το σημείο καμπής είχε έρθει ήδη τον Νοέμβριο του 2025, όταν η αμφισβήτηση της επετείου του Πολυτεχνείου πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις σε ορισμένα σχολεία. Στο 1ο ΕΠΑΛ Πετρούπολης σημειώθηκε τριήμερη κατάληψη με αίτημα να μη γίνει η σχολική γιορτή. Έξω από το σχολείο αναρτήθηκε πανό με το σύνθημα «Όχι στον μύθο του Πολυτεχνείου» και την υπογραφή της Χρυσής Αυγής. Σύμφωνα με μαρτυρία εκπαιδευτικού, ο πρόεδρος και κάποια ακόμη μέλη του δεκαπενταμελούς συνδέονταν οργανικά με την οργάνωση.
«Αυτό δεν είχε συμβεί ούτε την περίοδο 2010-2013, όταν η Χρυσή Αυγή βρισκόταν σε μεγάλη άνοδο και ήταν κοινοβουλευτικό κόμμα», λέει η Ολυμπία Γεώργα, καθηγήτρια Αγγλικών και ιδρυτικό μέλος του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας. Τα περιστατικά εκείνου του Νοεμβρίου οδήγησαν στη συγκρότηση του Δικτύου τον Ιανουάριο του 2026 από εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και γονείς.
«Υπάρχει συγκροτημένη προσπάθεια της Χρυσής Αυγής να δρα στα σχολεία. Υπάρχει το Μέτωπο Νεολαίας, που μοιράζει φυλλάδια έξω από τα σχολεία», υποστηρίζει η Ολ. Γεώργα. Κατά την εκτίμησή της, μετά την καταδίκη της, «η οργάνωση και άλλα παρακλάδια της επιχειρούν να αποκτήσουν ξανά ερείσματα στην ελληνική κοινωνία, χρησιμοποιώντας τη νεολαία ως βασικό πεδίο στρατολόγησης».
«Ηλίας, Ηλίας»
Χαρακτηριστικό είναι ένα περιστατικό που μετέφερε στην Ολ. Γεώργα συνάδελφός της από μια τάξη της Β΄ Γυμνασίου. Οι μαθητές φώναζαν όλοι μαζί «Ηλίας, Ηλίας». Όταν η καθηγήτρια ρώτησε ποιον εννοούσαν, απάντησαν «τον Κασιδιάρη». Όταν όμως τους ζήτησε να εξηγήσουν ποιος ήταν, δεν ήξεραν τι να πουν. «Πλέον έχει γίνει trend», λέει η Ολ. Γεώργα. «Μέσα στους τόσους όμως, υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι γνωρίζουν και έχουν συγκεκριμένη καθοδήγηση από ενήλικες».
Την ίδια διάκριση κάνει και η Μελίνα Αλεξιάδου, εκπαιδευτικός σε λύκειο του κέντρου της Αθήνας και μέλος του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας. Τα ακροδεξιά συνθήματα είναι, όπως λέει, «το viral της περιόδου», ωστόσο μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώνει ενδείξεις οργανωμένης δράσης. Αναφέρει ένα πρόσφατο περιστατικό στην Κρήτη, όπου κάποιοι μαθητές ζητούσαν να κατέβει παλαιστινιακή σημαία και εκεί αποδείχθηκε ότι υπήρξε καθοδήγηση από ενηλίκους ακροδεξιάς ομάδας.
Τρεντάρει η ματσίλα και η βία
Μέσα στις τάξεις, όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα, ακούγονται ολοένα πιο συχνά ακραίες απόψεις. «Όσοι συνάδελφοι ανοίγουν συζήτηση με τους μαθητές τους για ένα κοινωνικοπολιτικό θέμα, σοκάρονται από τις απαντήσεις που παίρνουν», λέει η ίδια. «Εάν υπάρχουν παιδιά που στα 15 τους χρόνια ζητούν, για παράδειγμα, την επαναφορά της θανατικής ποινής, αργότερα, αν όχι άμεσα, δεν θα αργήσουν να βρουν και την οργανική σχέση με έναν ακροδεξιό πυρήνα. Είναι το επόμενο στάδιο», προειδοποιεί.
Η ίδια μάς εξηγεί ότι πολλοί έφηβοι αγνοούν τη βαρύτητα των εγκλημάτων για τα οποία καταδικάστηκε η ηγεσία της Χρυσής Αυγής, ενώ γοητεύονται από την επίδειξη δύναμης και την επιθετική της συμπεριφορά. «Η κατηγορία για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης δεν τους λέει κάτι. Δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει. Αυτή η ματσίλα και η βία κερδίζουν έδαφος», λέει.
Ελάχιστα για τη δράση της Χρυσής Αυγής γνωρίζει και ο Ισίδωρος, 21 ετών, που δηλώνει υποστηρικτής του Κασιδιάρη: «Ξέρω κάποια πράγματα, ότι είχαν γίνει επεισόδια και ότι είχε γίνει και η δολοφονία του Φύσσα. Αλλά τότε ήμουν μικρός, δεν τα παρακολουθούσα. Δεν μπορώ να σου πω ότι τα έχω ψάξει κιόλας». Αυτό που τον ελκύει στον Κασιδιάρη είναι ότι «τα λέει έξω από τα δόντια, δεν μασάει. Οι περισσότεροι πολιτικοί όλο λόγια είναι». Όσο για την καταδίκη του: «Ξέρω ότι έχει καταδικαστεί και είναι σοβαρό αυτό. Αλλά έχω ακούσει και την άλλη πλευρά, ότι υπήρχε πολιτική σκοπιμότητα, ότι τον έκλεισε στη φυλακή το σύστημα. Δεν ξέρω όλες τις λεπτομέρειες. Εγώ περισσότερο κοιτάω αυτά που λέει σήμερα».
Η έλξη προς τις ακροδεξιές ιδέες και οι παροπλισμένοι εκπαιδευτικοί
Τι κάνει όμως έναν 15χρονο, έναν 20χρονο να γοητεύεται από ακροδεξιές ιδέες; Θέσαμε το ερώτημα στον Κωστή Παπαϊωάννου, εκπαιδευτικό, διευθυντή του Σημείου για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς και πρόεδρο της Τεχνόπολης του Δήμου Αθηναίων.
«Ας μην αυτονομήσουμε την εφηβεία και τη νεολαία από τη γενικότερη μετατόπιση του κοινωνικού σώματος σε πολύ πιο συντηρητικούς άξονες», επισημαίνει. Θεωρεί ότι η ευρύτερη συντηρητική στροφή, η κρίση αντιπροσώπευσης και η ιδεολογική σύγχυση ευνοούν την απήχηση ενός λόγου εθνικιστικού, ρατσιστικού, σεξιστικού και ομοφοβικού. «Είναι ένας λόγος ατακαδόρικος, κοφτερός, έχει γωνίες. Δείχνει τους εχθρούς, δείχνει με το δάχτυλο κάποιον και λέει ότι αυτός φταίει για τα προβλήματά μας». Τέτοιου τύπου «υπεραπλουστευτικές, μανιχαϊστικές ερμηνείες», εξηγεί, «βρίσκουν ανταπόκριση στους εφήβους, που είναι σε μία ηλικία κατά την οποία δεν έχουν διαμορφώσει ακόμη την προσωπικότητα και την κριτική τους σκέψη».
Τι μπορεί να κάνει όμως το σχολείο απέναντι σε αυτές τις αντιλήψεις; Στην έρευνα «Σχολικό Κουδούνι 2026» του Σημείου, το 95,2% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι το σχολείο πρέπει να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην καλλιέργεια των δημοκρατικών αξιών. Ο Κ. Παπαϊωάννου διαπιστώνει, ωστόσο, ότι ειδικά στο λύκειο έχουν περιοριστεί τα μαθήματα που την πολιτική παιδεία, την κοινωνική συνείδηση και την ενσυναίσθηση και βοηθούν τα παιδιά να μπουν στη θέση συμμαθητών τους με τους οποίους θεωρούν ότι έχουν μεγάλες διαφορές.
Επισημαίνει επίσης ότι πολλοί εκπαιδευτικοί διστάζουν να αναλάβουν πρωτοβουλίες, φοβούμενοι αντιδράσεις γονέων οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε πειθαρχικές διαδικασίες εναντίον τους. Αναφέρει περιπτώσεις συναδέλφων του που αντιμετώπισαν προβλήματα επειδή συζήτησαν στην τάξη τις διαφορετικές μορφές οικογένειας, συμπεριλαμβανομένων των ομόφυλων ζευγαριών. Γι’ αυτό και επιμένει ότι «η διδασκαλία των δικαιωμάτων του ανθρώπου δεν μπορεί να γίνεται παρεμπιπτόντως και στις παρυφές του ωρολόγιου προγράμματος. Πρέπει να διατρέχει όλο το πρόγραμμα. Αλλά δεν σας κρύβω ότι εδώ είναι και θέμα πολιτικών επιλογών. Αυτήν τη στιγμή, εννοώ τα τελευταία χρόνια της παρούσας κυβέρνησης, ο άνεμος δεν φυσάει προς τα εκεί».
Άνδρες, μάτσο και έτοιμοι για την κάλπη
Τα εκλογικά στοιχεία προσθέτουν μία ακόμη διάσταση στο ερώτημα για την απήχηση της ακροδεξιάς στους νέους. Ο Κώστας Παναγόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας δημοσκοπήσεων Alco, επισημαίνει μιλώντας στη LiFO ότι η εκλογική βάση των ακροδεξιών κομμάτων είναι κυρίως ανδρική. «Το 65 με 70% των υποστηρικτών τους είναι άνδρες», αναφέρει. Ανατρέχοντας σε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις, μας παραθέτει στοιχεία που δείχνουν ότι τα ακροδεξιά κόμματα συγκέντρωναν υψηλότερα ποσοστά στις νεότερες ηλικίες από ό,τι στο σύνολο των ψηφοφόρων.
Τον Σεπτέμβριο του 2015, όταν η Χρυσή Αυγή συγκέντρωσε 6,3% πανελλαδικά, το ποσοστό της στους νέους 18-24 ετών έφτανε, σύμφωνα με τα στοιχεία των exit polls που επικαλείται, το 11,2%, σχεδόν διπλάσιο του συνολικού. Αντίστοιχα, στις εκλογές του 2023, οι Σπαρτιάτες κατέγραψαν 4,7% συνολικά και 7,8% στους νέους 17-24 ετών.
Ανάλογη διαφορά καταγράφεται και στην πρόσφατη δημοσκόπηση της Alco για το Flash.gr, στην οποία η εταιρεία μέτρησε για πρώτη φορά τη Συμμαχία Ελλήνων. Το κόμμα συγκεντρώνει 4% στην πρόθεση ψήφου στο σύνολο των ερωτηθέντων, ενώ στους νέους 17 έως 24 ετών το ποσοστό φτάνει στο 13%, πάνω από τριπλάσιο του συνολικού.
Ο Κ. Παναγόπουλος θεωρεί ότι σημαντικό ρόλο παίζει και η εκλογική κινητοποίηση των νέων που υιοθετούν ακροδεξιές αντιλήψεις. «Οι νέοι άνθρωποι που έχουν αυτές τις αντιλήψεις λειτουργούν με έναν τέτοιο τρόπο, θα έλεγα με φανατισμό, έτσι ώστε φτάνουν και στην κάλπη», σημειώνει. Σύμφωνα με τα στοιχεία των exit polls του 2023 που επικαλείται, οι νέοι 17-24 ετών αποτελούσαν το 8% του δείγματος, ενώ το μερίδιό τους στον πληθυσμό ήταν 13%. «Άρα λοιπόν το να κινητοποιεί ένα κόμμα ανθρώπους σ’ αυτή την ηλικία τού αυξάνει και τα ποσοστά, και εξαιτίας του γεγονότος ότι ένα μεγάλο μέρος άλλων νέων ανθρώπων που δεν το υποστηρίζουν δεν πάνε στην κάλπη».
Αυτή την απήχηση ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν την αφήνει ανεκμετάλλευτη. Στις 21 Οκτωβρίου έγραφε στα κοινωνικά δίκτυα ότι «η νεολαία γυρίζει την πλάτη στην αριστερά και στρέφεται μαζικά στον Εθνικισμό». Μία εβδομάδα αργότερα επέλεξε να μιλήσει στη Θεσσαλονίκη, ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου, όπου πραγματοποιήθηκε η μεγάλη στρατιωτική παρέλαση, επιχειρώντας να οικειοποιηθεί τον συμβολισμό μιας επετείου συνδεδεμένης με την αντίσταση στον φασισμό. Η Θεσσαλονίκη, άλλωστε, είχε βρεθεί στο επίκεντρο εθνικιστικών κινητοποιήσεων για το Μακεδονικό και τη Συμφωνία των Πρεσπών, οι οποίες είχαν επεκταθεί ακόμη και στα σχολεία, με μαθητικές καταλήψεις και παρεμβάσεις οργανωμένων ακροδεξιών ομάδων.
Πότε γίνεται ευκολότερη η διείσδυση της ακροδεξιάς;
Συνιστούν, όμως, τα υψηλότερα αυτά ποσοστά ένδειξη μιας γενικότερης μετατόπισης των νέων προς την ακροδεξιά; Η Βασιλική Γεωργιάδου, καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, είναι επιφυλακτική απέναντι σε τέτοιες γενικεύσεις. Επισημαίνει ότι «σύμφωνα με τα δεδομένα της εκλογικής κοινωνιολογίας, η επιρροή της άκρας δεξιάς είναι ισχυρότερη στις μεσαίες, παραγωγικές ηλικίες, οι οποίες δοκιμάστηκαν περισσότερο από την οικονομική κρίση και δοκιμάζονται εξακολουθητικά την περίοδο των πολυκρίσεων, και λιγότερο στους νεότερους και μεγαλύτερους».
Παρατηρεί, ωστόσο, πως «είναι γεγονός ότι όταν και όπου χαλαρώνουν οι κομματικοί δεσμοί (ή και δεν υπάρχουν καν), εκεί η διείσδυση της ακροδεξιάς είναι ευκολότερη». Και προσθέτει: «Η ακροδεξιά αντλεί προνομιακά από τη δεξαμενή των απεχόντων, των απογοητευμένων από τα κόμματα, των διαμαρτυρόμενων, των αποστασιοποιημένων από το πολιτικό γίγνεσθαι. Πλέον, σε αυτήν τη δεξαμενή υπάρχουν και οι ηλικίες των πολύ νέων, όμως η δεξαμενή αυτή γίνεται ολοένα περισσότερο πολυσυλλεκτική».
Επανερχόμενη στους νέους ψηφοφόρους, η Β. Γεωργιάδου επισημαίνει ότι «παγκόσμια δεδομένα δείχνουν ένα έμφυλο χάσμα στο εσωτερικό της ηλικιακής ομάδας 18-29 ετών, με τους νέους άνδρες να είναι πολύ πιο συντηρητικοί από ό,τι οι νέες γυναίκες». Το εύρημα αυτό, όπως εξηγεί, «συνδέεται με τη σύνθεση του εκλογικού σώματος της άκρας δεξιάς, στο οποίο οι άνδρες είναι σημαντικά περισσότεροι από τις γυναίκες».
Ποιοι είναι οι νεοναζιστικοί πυρήνες και πού ψαρεύουν;
Πώς επιχειρούν, όμως, οι οργανωμένοι ακροδεξιοί και νεοναζιστικοί πυρήνες να αποκτήσουν ερείσματα στις νεότερες ηλικίες; Η LiFO αναζήτησε τη διαδικτυακή τους παρουσία και τις μεταξύ τους διασυνδέσεις. Άνθρωποι που γνωρίζουν τον χώρο περιγράφουν τις οργανώσεις αυτές ως «συγκοινωνούντα δοχεία» παρά τις διαφορετικές ονομασίες, τις μεταξύ τους αντιπαραθέσεις και την αυτονομία που ορισμένες διεκδικούν από τη Χρυσή Αυγή. «Μέλη τους συμμετέχουν σε κοινές κινητοποιήσεις, ενώ οι σχέσεις τους δεν περιορίζονται στο διαδίκτυο», λένε.
Μία από τις οργανώσεις που αναπτύσσουν ακτιβιστική δράση στον ακροδεξιό εθνικιστικό χώρο είναι η Αυτόνομη Εθνικιστική Νεολαία Αθήνας. Στον ιστότοπό της, που ανανεώνεται διαρκώς, δημοσιεύει ιδεολογικά κείμενα, πολιτικά σχόλια και ανακοινώσεις σχεδόν για κάθε ζήτημα της επικαιρότητας. Από το μεταναστευτικό και την ακρίβεια μέχρι την κλιματική αλλαγή, την οποία χαρακτηρίζει «απάτη», επιχειρεί να προωθήσει τις θέσεις της. Σε άρθρο με τίτλο «Η Ευρωπαϊκή Επανάσταση και οι Μάρτυρές της» εξυμνεί πρόσωπα του ευρωπαϊκού νεοφασιστικού χώρου και παρουσιάζει τους ομοϊδεάτες της ως θύματα διώξεων.
Αυτές τις ημέρες προπαγανδίζει συγκέντρωση για την 1η Νοεμβρίου στο Νέο Ηράκλειο, στην επέτειο της δολοφονίας των μελών της Χρυσής Αυγής Γιώργου Φουντούλη και Μανώλη Καπελώνη το 2013. Διατηρεί επίσης λογαριασμό στο X με 2.262 ακόλουθους, ενώ μεγαλύτερη είναι η παρουσία της στο Telegram, όπου το κανάλι Athens Autonomous ξεπερνά τους 3.300 συνδρομητές και χρησιμοποιείται για τη διάδοση ανακοινώσεων, προπαγανδιστικού υλικού και καλεσμάτων στις δράσεις της.
Το Telegram έχει δεχθεί κριτική για την ανεπαρκή αντιμετώπιση του εξτρεμιστικού περιεχομένου. Το Institute for Strategic Dialogue (ISD), ένας ανεξάρτητος διεθνής ερευνητικός οργανισμός που μελετά τον εξτρεμισμό, την τρομοκρατία και τη διάδοση της προπαγάνδας στο διαδίκτυο, έχει εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο ακροδεξιά δίκτυα αξιοποιούν την πλατφόρμα. Σε έρευνά του το 2020 ανέλυσε περισσότερες από ένα εκατομμύριο αναρτήσεις σε 208 κανάλια που διακινούσαν περιεχόμενο υπέρ της λευκής υπεροχής, καταγράφοντας τη διάδοση ρατσιστικής προπαγάνδας, την εξύμνηση της τρομοκρατίας και προτροπές σε βία.
Στο Telegram δραστηριοποιείται και το Μέτωπο Νεολαίας της Χρυσής Αυγής, με περίπου 2.700 συνδρομητές, ενώ το κεντρικό κανάλι της Χρυσής Αυγής αριθμεί περίπου 2.200. Πρόκειται για την ίδια τη νεολαία της οργάνωσης που κρίθηκε από τα ελληνικά δικαστήρια εγκληματική, με ηγετικά στελέχη της να καταδικάζονται για τη διεύθυνσή της. Η καταδίκη επικυρώθηκε και σε δεύτερο βαθμό, τον Μάρτιο του 2026. Παρ’ όλα αυτά, το Μέτωπο Νεολαίας συνεχίζει τη δράση του. Σε ανάρτησή του τον Ιανουάριο του 2026 υποστήριζε ότι «η Χρυσή Αυγή όχι απλά υπάρχει αλλά επιστρέφει δυναμικά στις γειτονιές της Αθήνας».
Μέσω της ιστοσελίδας «Αντεπίθεση», η νεολαία της Χρυσής Αυγής δημοσιεύει ιδεολογικά κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο και καλέσματα συμμετοχής. Σύμφωνα με μαρτυρίες εκπαιδευτικών στη LiFO, «εδώ και έναν χρόνο περίπου έχουν πυκνώσει οι εμφανίσεις μελών του Μετώπου Νεολαίας έξω από σχολεία της Αθήνας και άλλων περιοχών της χώρας, όπου μοιράζουν φυλλάδια και επιχειρούν να προσεγγίσουν μαθητές».
Η ProPatria, που διατηρεί περίπου 2.300 συνδρομητές στο Telegram, προβάλλει τη σωματική δύναμη και τη σκληραγωγία, γνώριμα στοιχεία της εικόνας που καλλιεργείται εδώ και χρόνια στον ακροδεξιό χώρο. Διατηρεί ακόμη ένα παλιομοδίτικο μπλογκ στο WordPress, το οποίο έχει να ενημερωθεί από τον Οκτώβριο του 2021. Στην κορυφή του δεσπόζει η αρχαία σπαρτιατική φράση «ΑΜΜΕΣ ΔΕ ΓΕΣΣΟΜΕΘΑ ΠΟΛΛΩ ΚΑΡΡΟΝΕΣ» («Εμείς όμως θα γίνουμε πολύ καλύτεροι από εσάς»). Ακριβώς από κάτω, σε μια ανακοίνωση γεμάτη ορθογραφικά λάθη, η ομάδα εξηγεί ότι δεν είναι πολιτική οργάνωση αλλά «αθλητικός θεσμός», με σκοπό τη διάδοση ενός συγκεκριμένου «τρόπου ζωής και σκέψης».
Έπειτα από μια περίοδο περιορισμένης δημόσιας παρουσίας, η ομάδα επανήλθε στην επικαιρότητα μετά την πρόσφατη επίθεση με μαχαίρι εναντίον 32χρονου στην Ελευσίνα, στις 8 Οκτωβρίου, για την οποία κατηγορούνται ένας 18χρονος και ένας 22χρονος που, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, συνδέονται μαζί της. Στη Θεσσαλονίκη, μια διαφορετική ομάδα, η Εθνικιστική Νεολαία, που είχε αναφερθεί σε επαφές με την ProPatria, βρέθηκε στο επίκεντρο αστυνομικής έρευνας για επιθέσεις εναντίον αντιεξουσιαστών, ληστείες και βανδαλισμούς σχολείων με ακροδεξιά συνθήματα. Το 2025 συνελήφθησαν για την υπόθεση 28 άτομα, ανάμεσά τους 13 ανήλικοι. Τον Ιούνιο του 2026, από τους 15 ενηλίκους που δικάστηκαν, 13 καταδικάστηκαν για πλημμελήματα σε ποινές φυλάκισης από ένα έως τέσσερα χρόνια, χωρίς να παραμείνουν στη φυλακή.
Πολύ μεγαλύτερο κοινό από τους οργανωμένους αυτούς πυρήνες συγκεντρώνουν λογαριασμοί όπως η «Πρώτη Γραμμή», που παράγει και διακινεί εθνικιστικό περιεχόμενο, με ειδήσεις, πολιτικά σχόλια και βίντεο για το μεταναστευτικό, τα ελληνοτουρκικά, τις Ένοπλες Δυνάμεις και ζητήματα εθνικής ταυτότητας. Κατά την καταγραφή του ρεπορτάζ, αριθμούσε περίπου 52.600 συνδρομητές και σχεδόν 800 βίντεο στο YouTube, 32.000 ακόλουθους στο Instagram και περισσότερους από 12.800 στο Telegram. Στο κανάλι της στο Telegram αναδημοσιεύει, μεταξύ άλλων, υλικό που προβάλλει θετικά τον Ηλία Κασιδιάρη, καθώς και αναρτήσεις άλλων ακροδεξιών ομάδων, όπως η Αυτόνομη Εθνικιστική Νεολαία Αθήνας.
Η άνοιξη της ακροδεξιάς στα social
Το TikTok και, σε μεγάλο βαθμό, το Instagram είναι πλέον από τις βασικές πλατφόρμες που χρησιμοποιούν τα νεανικά κοινά. Εκεί, σκρολάροντας, πέφτουν πάνω και σε πολιτικό περιεχόμενο, χωρίς απαραίτητα να το έχουν αναζητήσει. Ενδεικτική της απήχησης που μπορεί να αποκτήσει η ακροδεξιά στα social media είναι έρευνα της διεθνούς οργάνωσης Global Witness τον Φεβρουάριο του 2025, εν όψει των γερμανικών εκλογών. Σε δοκιμή με τρεις λογαριασμούς στο TikTok, που είχαν δείξει ισότιμο ενδιαφέρον για τα τέσσερα μεγαλύτερα γερμανικά κόμματα, το 78% των αναρτήσεων με κομματικό περιεχόμενο που πρότεινε ο αλγόριθμος από λογαριασμούς τους οποίους οι χρήστες δεν ακολουθούσαν ήταν υπέρ της ακροδεξιάς AfD, μολονότι το TikTok αμφισβήτησε τη μεθοδολογία της έρευνας.
Πρόσφατα, ο Ηλ. Κασιδιάρης έδωσε συνέντευξη στο YouTube σε ομοϊδεάτη του δημιουργό περιεχομένου, ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως πολιτικός αναλυτής. Στη συνέντευξη παρουσίασε τη δική του εκδοχή για την καταδίκη, τη φυλάκιση και την πολιτική του επιστροφή. Ένα τρίλεπτο απόσπασμά της συγκέντρωσε περίπου 250.000 προβολές.
Η συνέντευξη διαδόθηκε και πέρα από τον οργανωμένο ακροδεξιό χώρο. Στο TikTok την πρόβαλαν και δημιουργοί που δεν ασχολούνται αποκλειστικά με την πολιτική, φτάνοντας σε κοινό που δεν ακολουθεί απαραίτητα τον Κασιδιάρη. Ο ίδιος έχει περίπου 172.000 εγγεγραμμένους στο YouTube και περισσότερους από 60.000 ακόλουθους στο X.
Ένας μορφωμένος άνθρωπος…
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας φοιτήτριας από την Κρήτη, με 81,9 χιλιάδες ακόλουθους στο TikTok και ένα προφίλ που δεν διαφέρει ιδιαίτερα από εκείνα άλλων κοριτσιών της ίδιας ηλικίας. Το κοινό της δεν την ακολουθεί απαραίτητα για τις πολιτικές της απόψεις. Σε ανάρτησή της προέτρεψε τους ακολούθους της να παρακολουθήσουν τη συνέντευξη του Κασιδιάρη. «Θέλω να πάτε να δείτε ένα έργο τέχνης, μια συνέντευξη που όμοιά της δεν έχω ξαναδεί. Βλέπεις απλά δύο μορφωμένους ανθρώπους να μιλάνε», έλεγε. Η ανάρτησή της συγκέντρωσε περισσότερα από 15.000 likes.
Δεν ήταν, πάντως, η πρώτη φορά που τοποθετήθηκε δημόσια σε ένα κοινωνικό ή πολιτικό ζήτημα. Είχε προηγηθεί ένα βίντεό της για το Pride του Ρεθύμνου, που ξεπέρασε τις 2,2 εκατομμύρια προβολές. Σε αυτό επέκρινε συγκεκριμένα συνθήματα που ακούστηκαν στη διοργάνωση, υποστηρίζοντας ότι προσέβαλλαν τις θρησκευτικές της πεποιθήσεις.
Ρωτήσαμε τον Κώστα Παναγόπουλο αν η προβολή Κασιδιάρη μέσω των social media δημιουργεί μια διογκωμένη εικόνα της επιρροής του. «Είτε το θέλουμε είτε όχι, ζούμε στην εποχή της δημοκρατίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης», λέει. Για την εμφάνιση τής μέχρι πρότινος ελάχιστα γνωστής Συμμαχίας Ελλήνων στις δημοσκοπήσεις είναι κατηγορηματικός. «Προέκυψε γιατί η στήριξη του Κασιδιάρη στο συγκεκριμένο κόμμα διακινήθηκε κατά 100% μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης». Στις τηλεφωνικές έρευνες πρόθεσης ψήφου, εξηγεί, οι ερωτώμενοι κατονομάζουν αυθόρμητα το κόμμα που προτιμούν. Το γεγονός ότι αναφέρουν πλέον τη Συμμαχία Ελλήνων αποτελεί, κατά τον ίδιο, μια πρώτη δημοσκοπική ένδειξη της απήχησης που απέκτησε, λόγω των social.
Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη δεν αίρει τα εμπόδια που υπάρχουν για την εκλογική του επιστροφή. Σύμφωνα με συνταγματολόγους, έως τον Οκτώβριο του 2033 η συμπερίληψή του σε κομματικό ψηφοδέλτιο ή η συμμετοχή του στην επίσημη ή υποκρυπτόμενη ηγεσία κόμματος θα οδηγούσε στον αποκλεισμό του κόμματος από τις εκλογές. Ορισμένοι συνταγματολόγοι θεωρούν, ωστόσο, νομικά δυνατή τη μεμονωμένη ανεξάρτητη υποψηφιότητά του, εφόσον η καταδικαστική απόφαση σε βάρος του δεν έχει καταστεί αμετάκλητη. Για να εκλεγεί σε μια τέτοια περίπτωση, θα πρέπει να συγκεντρώσει σε μία εκλογική περιφέρεια ψήφους ίσες με τουλάχιστον το 3% των έγκυρων ψήφων της επικράτειας, μια προοπτική εξαιρετικά δύσκολη.
Rebranding χωρίς χρυσαυγίτικο περιτύλιγμα
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τον Κωστή Παπαϊωάννου, ο Κασιδιάρης επιχειρεί να αποστασιοποιηθεί από τη μακρά διαδρομή του στη Χρυσή Αυγή και να οικοδομήσει ένα νέο, αντισυστημικό προφίλ. Έχει επιδοθεί, όπως λέει, «σε μια «γκερίλα επικοινωνιακή», επιχειρώντας ένα «rebranding» της δημόσιας εικόνας του», με κινήσεις όπως η δωρεά για τη στέγη ενός δημοτικού σχολείου ή η εμφάνιση σε νυχτερινό κέντρο με τον Σταμάτη Γονίδη. Στην προσπάθεια αυτή θεωρεί ότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν μεγάλη ευθύνη. Μοιάζει να έχουν μείνει στο 2010 και 2011, θυμίζοντας την εποχή που «φιλοτεχνούσαν το life style των νεοναζί».
Πέρα από τη διαδικτυακή προβολή και την προσπάθεια αλλαγής της δημόσιας εικόνας του, ο Παπαϊωάννου επισημαίνει ότι στη συζήτηση για την πολιτική επιστροφή του Κασιδιάρη υποβαθμίζεται η φύση της καταδίκης του. «Ο πρώην υπαρχηγός της Χρυσής Αυγής έχει καταδικαστεί και σε δεύτερο βαθμό, όχι για τις ιδέες του, αλλά για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης. Ήταν καθοδηγητής και συμμέτοχος σε βίαιες ενέργειες. Αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε», λέει.
«Η ακροδεξιά προσφέρει στους νέους εύκολες απαντήσεις και το δικαίωμα να σοκάρουν»
Ο συγγραφέας Μάκης Μαλαφέκας θεωρεί ότι η απήχηση των ακροδεξιών ιδεών σε μερίδα των νέων δεν εξηγείται μόνο από τη δράση της ίδιας της άκρας δεξιάς. Τη συνδέει και με την υποχώρηση ενός αριστερού και ανθρωπιστικού λόγου που άλλοτε έθετε σαφέστερα όρια στη δημόσια συζήτηση.
«Με πολύ τεχνητό και ηθελημένο τρόπο, από ένα συγκεκριμένο σύστημα ενός επίσημου λόγου στη δημόσια σφαίρα, έχει πληγεί το κύρος ενός αριστερού και ανθρωπιστικού λόγου, ο οποίος, όπως και να το κάνουμε, κρατούσε κάποια στεγανά. Δηλαδή έναν ανθρωπιστικό μπούσουλα στην κοινωνία. Έβαζε κόκκινες γραμμές, όρια, τι λέμε, τι δεν λέμε, ποιο είναι το παρελθόν μας, με ποιους πολεμήσαμε, τι σημαίνει εθνική αντίσταση, τι σημαίνει φασισμός, τι σημαίνει αντιφασιστικός αγώνας. Όλα αυτά περιγελώνται πλέον και περιγελώνται από τα πιο επίσημα χείλη. Από την τηλεόραση, από τον αστικό Τύπο, από προβεβλημένους υπουργούς, από συμπεριφορές επιχειρηματιών. Όταν ο νέος το βλέπει αυτό, αυτό είναι η καλύτερη μάθηση, δηλαδή καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχουν κόκκινες γραμμές».
Ο Μ. Μαλαφέκας θεωρεί ότι η κανονικοποίηση ακραίων αντιλήψεων δεν συντελείται πια στους χώρους της άκρας δεξιάς. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα επικαλείται τη δημόσια συζήτηση αλλά και τους χειρισμούς που έγιναν στο πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου, για το οποίο θέτει ζήτημα ευθύνης του ελληνικού κράτους. Η κριτική του αφορά ιδιαίτερα τον επίσημο λόγο που διαμορφώθηκε γύρω από την τραγωδία, τον οποίο χαρακτηρίζει «κανονικοποιημένο φασιστικό λόγο». «Δεν έρχεται από αλλού, έρχεται από το ίδιο το σύστημα», υποστηρίζει.
Το δεύτερο παράδειγμα που φέρνει είναι η Γάζα. «Η Γάζα έχει ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, γιατί είναι μια κανονικοποιημένη φρίκη», λέει. Στη δική του ανάγνωση, η αντιμετώπιση της καταστροφής και της βίας κατά των Παλαιστινίων δημιουργεί την αίσθηση ότι ακόμη και η γενοκτονία στη Γάζα μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι αποδεκτό. «Όταν η δράση στη Γάζα είναι αυτή που ξέρουμε, το μήνυμα είναι ότι έχουμε περάσει σε έναν πραγματικά σαδιστικού τύπου γενικευμένο φασισμό για τον αδύναμο, τον Άραβα, τον μετανάστη, τον μουσουλμάνο», λέει.
Κατά τον Μ. Μαλαφέκα, η νεότητα θέλει κάτι δυναμικό, κάτι με το οποίο να μπορεί να ταυτιστεί. Κι αυτό, αυτήν τη στιγμή, της το δίνει η άκρα δεξιά».
Η ίδια η αριστερά, πάντως, δεν μένει έξω από την κριτική του. Όταν τον ρωτάμε αν έχει και εκείνη μερίδιο ευθύνης, η απάντησή του είναι κατηγορηματική. «Προφανώς και έχει, καθώς έχει περάσει από μια διαδικασία αυτοκατάργησης, αυτοαναίρεσης». Κατά τον Μ. Μαλαφέκα, η αριστερά έχει πάψει σε μεγάλο βαθμό να διαμορφώνει τις εξελίξεις και περιορίζεται στο να τοποθετείται εκ των υστέρων απέναντί τους. «Ακολουθεί τα γεγονότα, τα τεκταινόμενα, δεν τα διαμορφώνει», λέει. «Κυρίως παράγει απογοήτευση». Αναγνωρίζει εξαιρέσεις, κυρίως στη Γαλλία, όπου θεωρεί ότι ο Μελανσόν και η γαλλική αριστερά εξακολουθούν να διατυπώνουν μια διακριτή πολιτική πρόταση. «Μπορείς να την εγκρίνεις ή να μην την εγκρίνεις. Αλλά σίγουρα δεν μπορείς να πεις ότι δεν υπάρχει. Κατά τα άλλα, όμως, ναι, βρίσκεται σε mode ακολούθησης, δηλαδή παρακολουθεί τα γεγονότα. Αυτό πηγαίνει αντίθετα στα βασικά γνωρίσματα της νεότητας», αναφέρει. «Η νεότητα θέλει κάτι δυναμικό, κάτι με το οποίο να μπορεί να ταυτιστεί. Κι αυτό, αυτήν τη στιγμή, της το δίνει η άκρα δεξιά». Κατά τον Μ. Μαλαφέκα, η ακροδεξιά προσφέρει εύκολες απαντήσεις και «το δικαίωμα να σοκάρεις. Ένας έφηβος θέλει να σε σοκάρει, να δοκιμάσει τα όριά σου. Κι αυτό το προσφέρει πιο πολύ η ακροδεξιά».
«Δεν συζητάμε το ακραίο μίσος, και την απανθρωποποίηση»
Πώς αντιμετωπίζει, όμως, ένας καθηγητής έναν μαθητή που δηλώνει ότι θαυμάζει τον Κασιδιάρη; Και πού μπαίνουν τα όρια της συζήτησης μέσα στην τάξη;
Η εκπαιδευτικός Ολυμπία Γεώργα θα απαντούσε σε μαθητή που θα τη ρωτούσε τη γνώμη της για τον Κασιδιάρη ότι «δεν τίθεται ζήτημα γνώμης. Η γνώμη μου είναι η απόφαση της ελληνικής Δικαιοσύνης».
Η ίδια ξεχωρίζει τις πολιτικές και κοινωνικές απόψεις, που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης, από τις εκφράσεις ρητορικής μίσους. Ένας μαθητής μπορεί να υποστηρίζει τη θανατική ποινή, να διαφωνεί με την τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια ή να θεωρεί ότι η χώρα δεν μπορεί να έχει ανοιχτά σύνορα. «Προφανώς αυτές είναι απόψεις υπερσυντηρητικές, τις οποίες, όμως, ο εκπαιδευτικός οφείλει να συζητάει και να δίνει άλλους ορίζοντες στο παιδί», εξηγεί. Δεν ισχύει, όμως, το ίδιο όταν ακούγονται προτροπές να πνίγονται πρόσφυγες στις βάρκες ή να πεθαίνουν οι γκέι άνθρωποι.
«Γιατί την ίδια ώρα που κάποιος θα πει ότι πρέπει να πνίγουμε τους πρόσφυγες, στο διπλανό θρανίο έχω ένα παιδί μετανάστη», λέει. «Ένα παιδί που ακούει ότι οι γονείς του θα έπρεπε να έχουν πυροβοληθεί στα σύνορα. Ή έναν γκέι μαθητή που αναγκάζεται να ακούσει ότι η ζωή του δεν έχει αξία».
Η ίδια επιμένει ότι οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούν να αφήνουν τέτοιες εκφράσεις να παρουσιάζονται ως «απόψεις». Οφείλουν να προστατεύουν τα παιδιά που στοχοποιούνται αλλά και να αξιοποιούν αυτά τα περιστατικά για να εξηγούν στους υπόλοιπους μαθητές τι είναι η ρητορική μίσους και πώς οδηγεί στην απανθρωποποίηση.
πρόεδρος της Ε΄ ΕΛΜΕ Αθήνας
Η αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών, ωστόσο, δεν μπορεί να επαφίεται στην πρωτοβουλία μεμονωμένων εκπαιδευτικών. Το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας με επιστολή του προς την ΟΛΜΕ, τη Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδας (ΔΟΕ) και την Ανώτατη Συνομοσπονδία Γονέων Μαθητών Ελλάδας (ΑΣΓΜΕ) έχει καλέσει σε συλλογική δράση και έγκαιρη παρέμβαση, προτού τα φαινόμενα αυτά πάρουν μεγαλύτερες διαστάσεις. Ζητούμενο παραμένει και η ουσιαστική στήριξη των σχολείων από το υπουργείο Παιδείας.
Η Κωνσταντίνα Κακούρου, πρόεδρος της Ε΄ ΕΛΜΕ Αθήνας, συνδέει την απήχηση των ακροδεξιών αντιλήψεων στους νέους με την ανασφάλεια που βιώνουν. Μιλά για σχολεία με πολυπληθείς τάξεις και ελλείψεις εκπαιδευτικών, για παιδιά που μεγαλώνουν σε μια κοινωνία όπου δυσκολεύονται να ονειρευτούν ένα καλύτερο μέλλον. «Βρίσκουν έδαφος γιατί τα παιδιά νιώθουν απελπισία», λέει. Θεωρεί ότι όσα συμβαίνουν στα σχολεία αντανακλούν και όσα συμβαίνουν στην κοινωνία. «Τα παιδιά είναι ένας ευαίσθητος πολιτικός δείκτης».
