Τα παγκόσμια «άκρα»
«Ποιο είναι το πραγματικό κόστος ενός οργανωμένου κράτους;» Πίσω από κάθε δημόσιο νοσοκομείο, σύγχρονο αυτοκινητόδρομο και μηνιαία σύνταξη κρύβεται ένας παγκόσμιος φορολογικός χάρτης με χαοτικές αποκλίσεις. Ενώ ορισμένες κυβερνήσεις αφήνουν σχεδόν ανέπαφο τον παραγόμενο πλούτο των χωρών τους, άλλες δεσμεύουν σταθερά σχεδόν τα μισά έσοδα των πολιτών τους, αναδιαμορφώνοντας ριζικά τις εργασιακές συνήθειες, τις επενδύσεις και την αγοραστική δύναμη της κοινωνίας.
Ακολουθεί η ακτινογραφία των άκρων της διεθνούς οικονομίας:
Ορισμένα κράτη εισπράττουν ως φόρους ποσό που υπερβαίνει το 40% του ΑΕΠ τους, ενώ άλλα περιορίζονται σε λιγότερο από το 20%. Το μέγεθος της φορολογικής επιβάρυνσης διαμορφώνει καταλυτικά τις εργασιακές συνήθειες, τις καταναλωτικές επιλογές αλλά και τις προσδοκίες των πολιτών από την πολιτεία. Πού, λοιπόν, οι φόροι αγγίζουν τα υψηλότερα επίπεδα και πού παραμένουν χαμηλοί;
ΟΟΣΑ: Το βασικό σημείο εκκίνησης για τον αναπτυγμένο κόσμο
Το ποσοστό του εθνικού πλούτου που καταλήγει στα κρατικά ταμεία αποτελεί τη βάση για τη σύγκριση των κρατών. Στις χώρες του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης), τα φορολογικά έσοδα αντιστοιχούν κατά μέσο όρο στο 34% του εθνικού εισοδήματος. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εισπράττουν περίπου το 26%, ενώ το Μεξικό περιορίζεται στο 18%.
Η διαφορά αυτή τοποθετεί το αμερικανικό ποσοστό οκτώ ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον διεθνή μέσο όρο, ενώ τα έσοδα του Μεξικού μόλις που ξεπερνούν το μισό του αντίστοιχου μέσου όρου.
Ο συγκεκριμένος δείκτης, γνωστός ως λόγος φόρων προς ΑΕΠ, ενσωματώνει κάθε κατηγορία φορολογίας –από το εισόδημα και την εργασία μέχρι την κατανάλωση και την ακίνητη περιουσία– αποτελώντας το πιο αξιόπιστο μέτρο σύγκρισης μεταξύ των οικονομιών. Το εύρος των αποκλίσεων εντός της λέσχης των ανεπτυγμένων εθνών παραμένει εξαιρετικά ευρύ, με τις επόμενες ενότητες να εξετάζουν τα δύο αντίθετα άκρα της κλίμακας.
Η πρωτιά της Γαλλίας στο σύνολο της φορολόγησης
Στην κορυφή της σχετικής κατάταξης βρίσκονται συγκεντρωμένα ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη, με τη Γαλλία να ηγείται της κλίμακας. Η χώρα εισπράττει μέσω της φορολογίας περίπου το 43% του εθνικού της εισοδήματος, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ. Στις αμέσως επόμενες θέσεις ακολουθούν η Δανία, το Βέλγιο και η Αυστρία, με τα έσοδά τους να αγγίζουν το 42% για την καθεμία.
Η γαλλική επίδοση ξεπερνά κατά εννέα ποσοστιαίες μονάδες τον διεθνή μέσο όρο και κατά 17 μονάδες την αντίστοιχη των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό σημαίνει ότι η γαλλική οικονομία παράγει αναλογικά περίπου δύο τρίτα περισσότερα φορολογικά έσοδα σε σχέση με την αμερικανική.
Τα συγκεκριμένα κεφάλαια χρηματοδοτούν το ισχυρό κοινωνικό κράτος, εξασφαλίζοντας υψηλές δημόσιες συντάξεις, καθολική υγειονομική περίθαλψη και γενναιόδωρα οικογενειακά επιδόματα.
Οι υψηλότεροι συντελεστές φόρου εισοδήματος
Η εξέταση της επιβάρυνσης των υψηλών εισοδημάτων φέρνει στην κορυφή ένα διαφορετικό σύνολο χωρών, με τη Φινλανδία να πρωτοστατεί. Διαθέτει έναν από τους υψηλότερους συντελεστές φόρου εισοδήματος παγκοσμίως, ο οποίος αγγίζει το 57% συνυπολογιζομένων των τοπικών φόρων. Στην κατάταξη έπεται οριακά η Δανία και η Ιαπωνία με περίπου 56% η καθεμία, ενώ ακολουθούν η Αυστρία με 55% και το Βέλγιο με 50%. Στην περίπτωση της Φινλανδίας, το ποσοστό αυτό μεταφράζεται στην πράξη ως εξής: για κάθε επιπλέον ευρώ που κερδίζει ένας φορολογούμενος στο ανώτατο κλιμάκιο, στην τσέπη του απομένουν μόλις 43 λεπτά.
Να σημειωθεί πάντως, ότι οι ανώτατοι συντελεστές δεν αφορούν το σύνολο των αποδοχών, αλλά ενεργοποιούνται αποκλειστικά για το μέρος του εισοδήματος που ξεπερνά ένα συγκεκριμένο θεσμοθετημένο «σκαλοπάτι». Στη Φινλανδία, η ανώτατη αυτή βαθμίδα ενεργοποιείται για ετήσια εισοδήματα που υπερβαίνουν τις 52.100 ευρώ.
Συνεπώς, η πλειονότητα των εργαζομένων δεν επηρεάζεται από αυτούς, ούτε οι συγκεκριμένοι δείκτες καθορίζουν από μόνοι τους τα συνολικά έσοδα ενός κράτους. Αποτυπώνουν, ωστόσο, ξεκάθαρα την πολιτική απόφαση μιας χώρας να αντλήσει τη μέγιστη δυνατή συνεισφορά από τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Ουγγαρία: Ο υψηλότερος ΦΠΑ στην Ευρώπη
Οι φόροι επί των καταναλωτικών δαπανών παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η Ουγγαρία επιβάλλει κανονικό Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) ύψους 27%, καταγράφοντας τον υψηλότερο συντελεστή εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη Φινλανδία (25,5%) και τη Δανία (25%) να ακολουθούν. Στον αντίποδα, η Γερμανία εφαρμόζει συντελεστή 19% and το Λουξεμβούργο μόλις 17%, γεγονός που καθιστά τη φορολογική επιβάρυνση στην Ουγγαρία περίπου 1,6 φορές υψηλότερη από τη χαμηλότερη της ευρωπαϊκής ομάδας.
Ο ΦΠΑ ενσωματώνεται στην τελική τιμή της πλειονότητας των αγαθών και υπηρεσιών, με αποτέλεσμα να καταβάλλεται οριζόντια από το σύνολο των καταναλωτών, ανεξάρτητα από το εισοδηματικό τους επίπεδο. Το χαρακτηριστικό αυτό μετατρέπει τον συγκεκριμένο φόρο σε μια εξαιρετικά σταθερή και προβλέψιμη πηγή εσόδων. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι κυβερνήσεις με αυξημένες ανάγκες για δημόσιες δαπάνες επιλέγουν να βασίζονται σε αυτόν.
Βέλγιο: Πρωτιά στην φορολόγηση των μισθών
Η επιβάρυνση στη μισθοδοσία του μέσου εργαζομένου αποτυπώνει τις φορολογικές πιέσεις με τον πλέον άμεσο τρόπο, με το Βέλγιο να καταγράφει την παγκόσμια πρωτιά. Το Βέλγιο παρουσιάζει την υψηλότερη φορολογική σφήνα (tax wedge) ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ, η οποία αγγίζει το 53% του συνολικού κόστους εργασίας. Στις επόμενες θέσεις ακολουθούν η Γερμανία με περίπου 48% και η Γαλλία με 47%.
Ο δείκτης αυτός προσμετρά τον φόρο εισοδήματος και τις ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλονται τόσο από τον εργαζόμενο όσο και από τον εργοδότη. Ουσιαστικά, υπολογίζει το μέρος των χρημάτων που δαπανά μια επιχείρηση για έναν υπάλληλο, το οποίο όμως δεν καταλήγει ποτέ στον τραπεζικό λογαριασμό του.
Ο διεθνής μέσος όρος του ΟΟΣΑ διαμορφώνεται στο 35%, γεγονός που καθιστά το βελγικό ποσοστό περίπου 1,5 φορά υψηλότερο από το σύνηθες. Στην πράξη, για κάθε 100 ευρώ που καταβάλλει ένας εργοδότης για την απασχόληση ενός μέσου Βέλγου εργαζομένου, τα 53 ευρώ εισπράττονται από το κράτος προτού ο δικαιούχος λάβει τον καθαρό μισθό του.
Κολομβία: Εκεί όπου οι εταιρείες πληρώνουν τα περισσότερα
Ο φορολογικός χάρτης για τον επιχειρηματικό κόσμο παρουσιάζει εντελώς διαφορετικές ισορροπίες σε σχέση με τους ιδιώτες, με την Κολομβία να βρίσκεται στην παγκόσμια κορυφή. Η χώρα επιβάλλει συντελεστή φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων 35%, ο οποίος αποτελεί έναν από τους υψηλότερους παγκοσμίως.
Στον αντίποδα, η Γερμανία φορολογεί τις επιχειρήσεις με περίπου 30%, οι Ηνωμένες Πολιτείες με 21% σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ενώ η Ουγγαρία διατηρεί έναν εξαιρετικά χαμηλό συντελεστή της τάξης του 9%.
Η τεράστια αυτή απόκλιση, που καθιστά τη φορολογία στην Κολομβία σχεδόν τέσσερις φορές υψηλότερη από την αντίστοιχη της Ουγγαρίας, εξηγεί τον λόγο για τον οποίο οι πολυεθνικοί όμιλοι προχωρούν σε εξονυχιστικές συγκρίσεις προτού επιλέξουν τη χώρα των επενδύσεών τους.
Οι χαμηλοί εταιρικοί συντελεστές λειτουργούν ως μαγνήτης για την προσέλκυση κεφαλαίων, περιορίζοντας όμως τα άμεσα έσοδα στα δημόσια ταμεία ανά επιχείρηση, ενώ η υψηλή φορολόγηση επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα. Κάθε κυβέρνηση καλείται να βρει τη χρυσή τομή ανάμεσα στις δύο στρατηγικές. Η πραγματικότητα αυτή επιβεβαιώνει ότι ένα κράτος μπορεί να βρίσκεται στην κορυφή μιας συγκεκριμένης φορολογικής κατηγορίας και ταυτόχρονα στον πάτο μιας άλλης, γεγονός που αποδεικνύει ότι κανένας μεμονωμένος δείκτης δεν αρκεί για να περιγράψει τη συνολική εικόνα.
Περσικός Κόλπος: Το πετρέλαιο «ελαφρύνει» τους φόρους
Στον αντίποδα της Ευρώπης, ορισμένα από τα πιο ελαφριά φορολογικά συστήματα παγκοσμίως εντοπίζονται στις χώρες του Περσικού Κόλπου. Τα Ηνωμένες Αραβικά Εμιράτα επιβάλλουν ΦΠΑ μόλις 5%, τη στιγμή που ο αντίστοιχος συντελεστής στη Σαουδική Αραβία αγγίζει το 15% και στην Ουγγαρία το 27%.
Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει ότι ο ουγγρικός συντελεστής είναι περίπου 5,4 φορές υψηλότερος από τον αντίστοιχο των Εμιράτων. Η πραγματικότητα αυτή καθιστά την περιοχή του Κόλπου το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα οικονομικού μοντέλου που βασίζεται στην ελάχιστη δυνατή φορολογική επιβάρυνση των καταναλωτών.
Τα κράτη του Κόλπου στήριζαν επί δεκαετίες τον κρατικό προϋπολογισμό τους στα τεράστια έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αποφεύγοντας τη φορολόγηση των πολιτών τους, και θεσμοθέτησαν τον ΦΠΑ μόλις τα τελευταία χρόνια. Η χαοτική απόκλιση με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα αποδεικνύει ότι το μέγεθος των φόρων που επιβάλλει ένα κράτος εξαρτάται άμεσα από τις εναλλακτικές πηγές πλούτου που διαθέτει για τη χρηματοδότηση των δημόσιων δαπανών του.
