Πώς η μαστογραφία καθιερώθηκε ως μέθοδος έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του μαστού • Οι πρώτες επιστημονικές ανακοινώσεις, οι προβληματισμοί για την ασφάλειά της και η ανάγκη συστηματικού ελέγχου
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού, αποτελεί κάθε χρόνο μια αφορμή για την ανάδειξη της σημασίας της έγκαιρης διάγνωσης μιας νόσου που αφορά εκατομμύρια γυναίκες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σήμερα, η μαστογραφία αποτελεί μια καθιερωμένη μέθοδο προσυμπτωματικού ελέγχου. Δεν ήταν, όμως, πάντοτε έτσι. Η δυνατότητα ανίχνευσης καρκινικών όγκων πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων, η ασφάλεια της εξέτασης και η ανάγκη τακτικής παρακολούθησης των γυναικών απασχόλησαν επί δεκαετίες την επιστημονική κοινότητα.
Μέσα από δημοσιεύματα του «ΒΗΜΑΤΟΣ» και των «ΝΕΩΝ», αποτυπώνεται η σταδιακή εξέλιξη της μαστογραφίας, από μια διαγνωστική μέθοδο σε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία έγκαιρης ανίχνευσης του καρκίνου του μαστού.
«Έγκαιρος ανίχνευσις των όγκων του στήθους διά των ακτίνων Χ»
Στις 7 Φεβρουαρίου 1967, «ΤΟ ΒΗΜΑ», αναδημοσιεύοντας ανταπόκριση των «Los Angeles Times», παρουσίαζε μια νέα μέθοδο αξιοποίησης των ακτίνων Χ, η οποία υποσχόταν να αυξήσει τις πιθανότητες θεραπείας του καρκίνου του μαστού:
«Αύξησιν των πιθανοτήτων θεραπείας του καρκίνου του στήθους υπόσχεται μία νέα μέθοδος χρησιμοποίησεως των ακτίνων “Χ”, διά των οποίων καθίσταται δυνατή η ανίχνευσις των καρκινογενών όγκων του στήθους, που μέχρι τώρα δεν ήτο δυνατόν να διαπιστωθούν δι’ άλλης μεθόδου».
Η εξέλιξη αυτή είχε παρουσιαστεί σε ετήσια σύνοδο του Αμερικανικού Κολλεγίου Ακτινολογίας. Όπως ανέφερε το δημοσίευμα, ο δόκτωρ Άρθουρ Πρέζεντ, πρώην πρόεδρος της Επιτροπής Μαστογραφίας, είχε τονίσει ότι τέτοιοι όγκοι δεν μπορούσαν προηγουμένως να εντοπιστούν ούτε με την ψηλάφηση ούτε με τις συνήθεις ακτινογραφίες.
Η σημασία της νέας μεθόδου συνδεόταν άμεσα με τη δυνατότητα αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης της νόσου:
«Ούτως, η έγκαιρος διάγνωσις του καρκίνου του στήθους θα καταστήση δυνατήν την καταπολέμησιν των γνωστών επιπλοκών και θα αυξήση κατά συνέπειαν τας δυνατότητας θεραπείας του καρκίνου του στήθους».
«Μαστογραφία: μία επανάσταση»
Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η μαστογραφία είχε πλέον αποκτήσει σημαντική θέση στη συζήτηση για την έγκαιρη διάγνωση.
Στις 22 Νοεμβρίου 1982, «ΤΑ ΝΕΑ» παρουσίαζαν στοιχεία που είχαν ανακοινωθεί σε επιστημονικό συνέδριο:
«Στις μεθόδους έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του μαστού πρέπει να προστεθεί και η μαστογραφία που επίσης συζητήθηκε στο συνέδριο και σε σύγκριση με άλλες εφάμιλλες μεθόδους».
Όπως σημείωνε η εφημερίδα, η εισαγωγή της μαστογραφίας στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου χαρακτηριζόταν από τον Π. Πιπερόπουλο «μία επανάσταση στη διάγνωση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων».
Το δημοσίευμα παρέθετε στοιχεία για την επιβίωση των γυναικών και την κατάσταση των λεμφαδένων κατά τη διάγνωση, επιχειρώντας να καταδείξει την αξία της ανίχνευσης της νόσου σε πρώιμο στάδιο.
Παράλληλα, αναδείκνυε μια σημαντική τεχνολογική εξέλιξη: τη μείωση της ακτινοβολίας που απαιτούνταν για τη διενέργεια της εξέτασης:
«Σήμερα η μαστογραφία μπορεί να γίνει με πολύ χαμηλή ακτινοβολία, τόσο που να θεωρείται ακίνδυνη και να μπορεί να περιληφθεί στις εξετάσεις ενός τσεκ απ».
Η μαστογραφία, εκτός από μέθοδος διερεύνησης ύποπτων ευρημάτων, αντιμετωπιζόταν πλέον και ως εξέταση που θα μπορούσε να ενταχθεί στον τακτικό έλεγχο των γυναικών.
Η συζήτηση για την ασφάλεια της μαστογραφίας
Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις, η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων μεθόδων εξακολουθούσαν να αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Στις 18 Νοεμβρίου 1984, «ΤΟ ΒΗΜΑ» επιχειρούσε μια διάκριση ανάμεσα στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση:
«Ο όρος “πρόληψη” χρησιμοποιείται πολύ τον τελευταίο καιρό. Αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν εννοούμε τίποτε άλλο από την έγκαιρη διάγνωση μιας αρρώστιας, πριν δηλαδή εκδηλωθούν τα συμπτώματά της. Η έγκαιρη διάγνωση δεν είναι βέβαια μια “προγνωστική” πρόληψη αλλά έχει μεγάλη σημασία».
Το δημοσίευμα αναφερόταν στις διαφορετικές μεθόδους εντοπισμού όγκων του μαστού, από την ψηλάφηση έως τη μαστογραφία, επισημαίνοντας τους προβληματισμούς που εξακολουθούσαν να υπάρχουν γύρω από την έκθεση στην ακτινοβολία:
«Η μαστογραφία είναι σίγουρη μέθοδος αλλά η ακτινοβολία μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στις γυναίκες όταν μάλιστα αυτές βρίσκονται στην ηλικία της γονιμότητας. Μια νέα μέθοδος που άρχισε να χρησιμοποιείται πρόσφατα για τη διάγνωση των όγκων στον μαστό, η θερμογραφία, δημιούργησε αρκετές ελπίδες».
Ωστόσο, οι προσδοκίες για τη θερμογραφία, η οποία είχε εξεταστεί ως εναλλακτική διαγνωστική μέθοδος, δεν επιβεβαιώνονταν από τα επιστημονικά δεδομένα που παρουσίαζε η εφημερίδα:
«Η μόνη σίγουρη μέθοδος – συνεχίζουν οι ακτινολόγοι – για την έγκαιρη διάγνωση είναι η μαστογραφία», προσέθετε το δημοσίευμα.
«Το κλειδί είναι η δημιουργία κέντρων μαστογραφίας»
Έναν χρόνο αργότερα, η συζήτηση είχε μετατοπιστεί από τις δυνατότητες της εξέτασης στην ανάγκη συστηματικής εφαρμογής της.
Στις 5 Ιουλίου 1985, «ΤΑ ΝΕΑ», σε ανταπόκριση του Γ. Γεμενέκη από το Λονδίνο, μετέφεραν τις ανακοινώσεις του Βρετανικού συμβουλίου για την έρευνα στον καρκίνο:
«Το Βρετανικό συμβούλιο για την έρευνα στον καρκίνο, σε χτεσινή συνέντευξη Τύπου ανακοίνωσε ότι έχουν σημειωθεί σημαντικές πρόοδοι στην πρόληψη του καρκίνου των μαστών χωρίς να έχει σημειωθεί όμως κάποια συνταρακτική ανακάλυψη.
»Η πρόοδος, οφείλεται στη συστηματική παρακολούθηση των γυναικών σε τακτά χρονικά διαστήματα».
Η σημασία της τακτικής εξέτασης βρισκόταν πλέον στο επίκεντρο. Όπως εξηγούσε ο πρόεδρος του συμβουλίου, καθηγητής Μάικλ Μπάουμ:
«Το κλειδί είναι η δημιουργία κέντρων μαστογραφίας ώστε να είναι εύκολη η τακτική παρακολούθηση των γυναικών. Και όχι μόνο αυτό, αλλά η έγκυρη ανακάλυψη ενός μικρού όγκου κάνει τη θεραπεία πιο φτηνή (για το κράτος) και λιγότερο δυσάρεστη για τη γυναίκα».
Η έγκαιρη διάγνωση συνδεόταν πλέον και με τη δυνατότητα λιγότερο εκτεταμένων χειρουργικών επεμβάσεων:
«Ακόμη είναι δυνατή, η αφαίρεση του μικρού αυτού όγκου και η ταυτόχρονη χημειοθεραπεία χωρίς την αφαίρεση του μαστού».
Ο καθηγητής κατέληγε επιμένοντας στην ανάγκη τακτικού ελέγχου:
«Αλλά οπωσδήποτε – κατέληξε ο καθηγητής – πρέπει απαραιτήτως να γίνεται τακτική μαστογραφία ώστε να έχουμε έγκαιρη διάγνωση».
Από τη νέα διαγνωστική μέθοδο στον συστηματικό έλεγχο
Από την αισιοδοξία του 1967 για την ανίχνευση όγκων που δεν μπορούσαν να γίνουν αντιληπτοί με την ψηλάφηση έως το αίτημα του 1985 για δημιουργία οργανωμένων κέντρων μαστογραφίας, τα δημοσιεύματα των εφημερίδων αποτυπώνουν μια σημαντική αλλαγή.
Η εξέλιξη της τεχνολογίας, η αναζήτηση ασφαλέστερων μεθόδων και η επιστημονική τεκμηρίωση της αξίας της έγκαιρης διάγνωσης δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την ευρύτερη εφαρμογή του μαστογραφικού ελέγχου.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η μαστογραφία εντάχθηκε σε οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου σε πολλές χώρες, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού και τη μείωση της θνησιμότητας από τη νόσο.
