Για περισσότερα από 2.000 χρόνια, χιλιάδες πήλινοι πολεμιστές στέκονται ακίνητοι, φυλάσσοντας τον τάφο του πρώτου αυτοκράτορα της ενωμένης Κίνας, Τσιν Σι Χουάνγκ.
Τα αγάλματα, που κατασκευάστηκαν πριν από περίπου 2.200 χρόνια, εντυπωσιάζουν με τη λεπτομέρεια της κατασκευής τους.
Παρότι αρχικά μοιάζουν μεταξύ τους, μια προσεκτικότερη εξέταση αποκαλύπτει διαφορετικά χαρακτηριστικά προσώπου, χτενίσματα και πανοπλίες.
Μέχρι σήμερα, οι αρχαιολόγοι θεωρούσαν κατά κανόνα ότι την κατασκευή αυτού του τεράστιου στρατού είχαν αναλάβει ενήλικοι άνδρες.
Νέα έρευνα, ωστόσο, υποδεικνύει ότι το εργατικό δυναμικό ήταν πιθανότατα πολύ πιο σύνθετο, καθώς στην παραγωγή συμμετείχαν και γυναίκες, αλλά και παιδιά.
Η μελέτη, με επικεφαλής την αρχαιολόγο Σιαοσί Λι από το Μουσείο του Μαυσωλείου του Αυτοκράτορα Τσιν Σι Χουάνγκ, βασίστηκε στην ανάλυση αποτυπωμάτων που διατηρήθηκαν στον πηλό των αγαλμάτων.
Ο Πήλινος Στρατός ήρθε στο φως το 1974, όταν αγρότες που έσκαβαν ένα πηγάδι, περίπου 1,5 χιλιόμετρο από τον τάφο του αυτοκράτορα, ανακάλυψαν θραύσματα πήλινων αγαλμάτων σε φυσικό μέγεθος.
Τα μέχρι σήμερα γνωστά ευρήματα περιλαμβάνουν περίπου 8.000 πολεμιστές, 130 άρματα με 520 άλογα και ακόμη 150 άλογα ιππικού.
Για τη μελέτη τους, οι ερευνητές εξέτασαν 36 πολεμιστές από έναν συγκεκριμένο ανασκαφικό χώρο. Αρχικά κατέγραψαν 91 αποτυπώματα, από τα οποία απέκλεισαν τα 12, καθώς εκτιμήθηκε ότι προέρχονταν από άτομα που είχαν αφήσει περισσότερα από ένα αποτυπώματα.
Τα ίχνη εντοπίστηκαν σε διάφορα σημεία των αγαλμάτων, μεταξύ άλλων στα κεφάλια, στα χέρια, στις πανοπλίες, στους γιακάδες και ακόμη και σε ένα πόδι.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν δύο βασικούς τύπους αποτυπωμάτων.
Τα 73 δημιουργήθηκαν όταν οι τεχνίτες άγγιζαν και διαμόρφωναν τον νωπό πηλό κατά τη συναρμολόγηση των αγαλμάτων.
Τα υπόλοιπα έξι προέρχονταν από την τοποθέτηση διακοσμητικών στοιχείων, κυρίως καρφιών της πανοπλίας και ζωνών, πάνω στην επιφάνεια των μορφών.
Η ηλικία και το φύλο ενός ανθρώπου δεν μπορούν να προσδιοριστούν με βεβαιότητα από ένα μεμονωμένο δακτυλικό αποτύπωμα. Ωστόσο, η απόσταση μεταξύ των λεπτών γραμμών του δέρματος μπορεί να προσφέρει ενδείξεις.
Καθώς μεγαλώνει ένας άνθρωπος, οι γραμμές των δακτυλικών αποτυπωμάτων τείνουν να απομακρύνονται μεταξύ τους. Στην παιδική και εφηβική ηλικία, οι διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών είναι μικρές.
Μετά τη σκελετική ωρίμαση, όμως, η απόσταση μεταξύ των γραμμών είναι κατά μέσο όρο ελαφρώς μεγαλύτερη στους άνδρες απ’ ό,τι στις γυναίκες.
Τα αποτελέσματα της έρευνας
Σύμφωνα με το μοντέλο των ερευνητών, το 45% των αποτυπωμάτων πιθανότατα προερχόταν από ενήλικους άνδρες. Το 32,7% αποδόθηκε σε ενήλικες γυναίκες, ενώ το υπόλοιπο 22,3% σε παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών.
Τα αποτελέσματα αμφισβητούν την παραδοσιακή αντίληψη ότι η κατασκευή του Πήλινου Στρατού βασίστηκε αποκλειστικά στην εργασία ενήλικων ανδρών. Δεν αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι η αναλογία των αποτυπωμάτων αντιστοιχεί στην πραγματική αναλογία των ανθρώπων που εργάστηκαν στο έργο.
Ο ρόλος των παιδιών στα εργαστήρια της δυναστείας Τσιν
Η πιθανή συμμετοχή παιδιών δεν θεωρείται απαραίτητα ασυνήθιστη για την εποχή. Ιστορικά αρχεία της δυναστείας Τσιν περιγράφουν ένα οργανωμένο σύστημα μαθητείας, στο πλαίσιο του οποίου οι νέοι εκπαιδεύονταν σε τεχνικές εργασίες υπό την επίβλεψη έμπειρων τεχνιτών.
Χειρόγραφα της Ακαδημίας Γιουελού, γραμμένα σε λωρίδες μπαμπού και μελετημένα ως αρχαία νομικά κείμενα, περιγράφουν τη διαδικασία εκπαίδευσης των μαθητευομένων: «Ο αρχιτεχνίτης διδάσκει σωστά· έτσι, ένας μαθητευόμενος ολοκληρώνει την εκπαίδευσή του σε ένα έτος και ένας νέος τεχνίτης σε δύο χρόνια».
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι νεότεροι μαθητευόμενοι ενδέχεται να αναλάμβαναν απλούστερες εργασίες, όπως την τοποθέτηση διακοσμητικών στοιχείων στις πανοπλίες, ενώ οι πιο έμπειροι τεχνίτες εκτελούσαν τις απαιτητικότερες εργασίες.
Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς. Τα 79 αποτυπώματα προέρχονται από μόλις 36 αγάλματα, σε ένα μόνο τμήμα του τεράστιου αρχαιολογικού χώρου. Επιπλέον, ο αριθμός των αποτυπωμάτων που άφησε κάθε ομάδα εργαζομένων δεν αντιστοιχεί κατ’ ανάγκη στον αριθμό των ανθρώπων που συμμετείχαν στην κατασκευή.
Για παράδειγμα, οι λιγότερο έμπειροι εργαζόμενοι ενδέχεται να άφηναν περισσότερα αποτυπώματα από τους εξειδικευμένους τεχνίτες, οι οποίοι χειρίζονταν τον πηλό με μεγαλύτερη επιδεξιότητα.
Παρά τους περιορισμούς αυτούς, τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η κατασκευή του Πήλινου Στρατού ενδέχεται να ήταν αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας ανθρώπων διαφορετικού φύλου και ηλικίας.
