Μια φράση που τελικά δεν έχει καμία σχέση με τις πάπιες αλλά με έναν ευνούχο από την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Οι φράσεις που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας έχουν συχνά (χωρίς να το γνωρίζουμε) ιδιαίτερες ιστορίες από πίσω τους. Μια τέτοια είναι κι αυτή η χαριτωμένη φράση που αφορά…τις πάπιες. Η βασική διαφορά εν προκειμένω είναι όμως πως τελικά δεν τις αφορά! Από πού προήλθε το «κάνει την πάπια» και τι σχέση έχει με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία;
Το αξίωμα του «παπία»
Ένα αξίωμα με διαφορετικό τονισμό. Αν ψάξει κανείς τη λέξη «παπίας», θα δει ότι ετυμολογικά συγγενεύει με τον «παπά» και τον «πάππο». Παράλληλα, η λέξη συνδέεται και με έναν τίτλο που αφορούσε το αυτοκρατορικό παλάτι στην Κωνσταντινούπολη. Ο τίτλος εντοπίζεται για πρώτη φορά περίπου τον 6ο αιώνα. Ο παπίας ήταν ουσιαστικά ο κλειδοκράτορας του παλατιού, εκείνος που είχε υπό τον απόλυτο έλεγχό του το ποιος έμπαινε (και ποιος όχι) στα ανάκτορα. Κατά κανόνα, ο κάτοχος του τίτλου έπρεπε να είναι ευνούχος, ώστε να μην έχει οικογένεια και κάποιος απόγονός του διεκδικήσει τον τίτλο για τον εαυτό του.
Κι αν ακούγεται πεζός ο τίτλος του κλειδοκράτορα, μέσα σε τόσες συνωμοσίες που ανέτρεπαν αυτοκράτορες και έφερναν άλλους στη θέση τους, ο παπίας έπαιζε συνήθως κεντρικό ρόλο ως ο κάτοχος των κλειδιών όλων των εισόδων και της φυλακής του παλατιού. Με το πέρασμα των αιώνων και μέχρι την εποχή των Παλαιολόγων, το αξίωμα ατόνισε σε σημασία και ο παπίας είχε πλέον ρόλο καθαρά τυπικό.
Ο πονηρός αξιωματούχος που εκμεταλλεύτηκε τη θέση του
Η φράση που χρησιμοποιούμε σήμερα οφείλεται στη δράση ενός ανθρώπου που είχε το αξίωμα του παπία. Αυτός ήταν ο Ιωάννης Χανδρινός, αξιωματούχος πονηρός και ύπουλος, σαν βγαλμένος από το Game of Thrones! Έχοντας κερδίσει την εμπιστοσύνη του αυτοκράτορα Βασιλείου Β’, ξεκίνησε να διαβάλλει αρκετούς υπαλλήλους του παλατιού. Ήταν ο φόβος και ο τρόμος όσων βρίσκονταν κοντά στον αυτοκράτορα. Το σημαντικό όμως είναι πως όταν κάποιος τον πλησίαζε για να του ζητήσει τον λόγο γι’ αυτές τις πράξεις, ο Χανδρινός βούρκωνε και με τρόπο υποκριτικό τον διαβεβαίωνε πως όλα ήταν ψέματα!
Αυτή του η υποκριτική στάση υπήρξε παροιμιώδης στα χρόνια της αυτοκρατορίας και ο τίτλος του αξιώματος έγινε συνώνυμο της διπροσωπίας. Με την πάροδο των χρόνων, ο τόνος μετακινήθηκε και έτσι γεννήθηκε η φράση που δεν αφορά τις πάπιες, αλλά τους ύπουλους Βυζαντινούς!
