«Ο Γιάννης ο φονιάς» συμπεριλήφθηκε στον δίσκο «Αθανασία» του 1976. Δεν έπαψε να τραγουδιέται. Ή να απαγγέλλεται, εφόσον η πρώτη εκδοχή δεν επιτρέπεται.
Η λυρικά δωρική φωνή του Μανώλη Μητσιά τραγουδά τους πρώτους στίχους του τραγικού σκηνικού που στήνει ο σπουδαίος Νίκος Γκάτσος και μελοποιεί μοναδικά ο Μάνος Χατζιδάκις. «Ο Γιάννης ο φονιάς. Παιδί μιας πατρινιάς κι ενός μεσολογγίτη. Προχτές την Κυριακή, μετά τη φυλακή επέρασε απ’ το σπίτι. Του βγάλαμε γλυκό. Του βγάλαμε και μέντα. Μα για το φονικό, δεν είπαμε κουβέντα».
«Ο Γιάννης ο φονιάς, θεωρώ ότι είναι το αριστούργημά του. (…) Ένα συγκλονιστικό τρίλεπτο μονόπρακτο που θα το ζήλευε ακόμη και ο Μπέκετ», έλεγε ο Μάνος Ελευθερίου για το τραγούδι της αριστοτεχνικά δοσμένης βουβής τραγικότητας και του αδιόρατου πόνου.
«Ο Γιάννης ο φονιάς» συμπεριλήφθηκε στον δίσκο «Αθανασία» του 1976. Δεν έπαψε να τραγουδιέται. Ή να απαγγέλλεται, εφόσον η πρώτη εκδοχή δεν επιτρέπεται. Ο Μανώλης Μητσιάς απήγγειλε τους στίχους κατά τη διάρκεια συναυλίας στο Δίον της Πιερίας, έπειτα από απαγόρευση του γιου του Μάνου Χατζιδάκι επικαλούμενος το «ιδιαίτερο καθεστώς» που υπάρχει λόγω της ανακήρυξης του 2026 ως αφιερωματικού έτους στον συνθέτη.
Η ελληνική λαϊκή μουσική ήταν ο καμβάς για την αφήγηση των τραυματικών εμπειριών που αποσιωπούνταν από τον δημόσιο λόγο. Ο Γκάτσος δεν μίλησε ποτέ δημόσια για το ποιος ήταν ο ήρωας του τραγουδιού αυτού.
«Ο Γιάννης ο φονιάς»: Οι επικρατέστερες εκδοχές της τραγικής ιστορίας
Υπήρξε άραγε στην πραγματικότητα ή ήταν αποκύημα της φαντασίας του; Όποια κι αν είναι η αλήθεια, «Ο Γιάννης ο φονιάς» ήταν ένα από τα συγκλονιστικότερα δημιουργήματα του Γκάτσου.
Οι επικρατέστερες εκδοχές είναι δύο. Η πρώτη αποδίδεται στην προφορική μαρτυρία του Γιώργου Μέγγουλη, επιστήθιου φίλου του Μάνου Λοΐζου.
Ο Μέγγουλης επικαλείται ότι του είπε ο Γκάτσος ότι ο Γιάννης ο φονιάς δεν σκότωσε ποτέ κανέναν. Ο αδελφός του Γιάννη, πατέρας τεσσάρων παιδιών σκότωσε για λόγους τιμής έναν συγχωριανό του και ο Γιάννης που ήταν αρραβωνιασμένος με το Φροσί πήρε το φονικό πάνω του για να μην ορφανέψει η οικογένεια του αδερφού του.
Ο στενός συνεργάτης του Χατζιδάκι στο Τρίτο Πρόγραμμα, Γιώργος Μητρόπουλος, μιλώντας στο ilialive είχε περιγράψει πώς μια αληθινή ιστορία που διαδραματίστηκε στο χωριό του, τον Πόθο, έμελλε να γίνει έμπνευση για τον Γκάτσο.
Αφηγείται: «Θα γυρίσω πάλι στο ’74 να σας διηγηθώ πως γράφτηκε το τραγούδι ο ‘Γιάννης ο Φονιάς’. Οπως σας είπα, στο ζαχαροπλαστείο ‘Φλόκα’, όπου δούλευα, σερβίριζα το τραπέζι του ποιητή.
Καθώς σερβίριζα τον καφέ του, συχνά με ρωτούσε για τον τόπο μου κι εγώ του αράδιαζα ιστορίες θρυλούμενες αλλά και πραγματικές. Μια μέρα του αφηγήθηκα μια σύγχρονη τραγωδία, ένα έγκλημα τιμής που συνέβη στο χωριό μου και ήμουν αυτόπτης μάρτυρας για λίγα δευτερόλεπτα, μέχρι η μητέρα μου να μου κλείσει με το χέρι της τα μάτια και να με κλειδώσει στο σπίτι.
Δεν τον έλεγαν Γιάννη, αλλά θα ακολουθήσω την ονοματοδοσία του ποιητή στους πρωταγωνιστές του δράματος. Ο Γιάννης, λοιπόν, και το Φροσί». Αυτοί οι δύο είναι οι πρωταγωνιστές της ιστορίας του Γκάτσου.
«Ο Γιάννης είχε κλέψει από έρωτα τη γυναίκα του και είχαν 7 παιδιά, έξι αγόρια και μία κόρη, το Φροσί. 1960, Καλοκαίρι, ο Γιάννης σε ένα γλέντι στο καφενείο του χωριού και μέσω μιας άτυχης στιγμής, ανακαλύπτει πως ο κολλητός του διατηρεί σχέση με τη γυναίκα του. Το κακό δεν άργησε να συμβεί.
Ο Γιάννης πάνω στη ροδαυγή σκότωσε τη γυναίκα του και πήγε φυλακή, όμως αθωώθηκε γιατί ήταν ‘εν βρασμώ ψυχής’ και όταν η είδηση έφτασε στο χωριό, το χωριό πανηγύρισε. Οι ίδιοι άνθρωποι που στην αντίθετη περίπτωση θα τον εξοστράκιζαν, του όπλισαν και το χέρι, γιατί αυτό επέβαλε η ‘βεντέτα’ του χωριού».
Σύμφωνα με την περιγραφή του Μητρόπουλου, ο Γιάννης ήταν αδερφός του παππού του και μετά την αθώωσή του, τον υποδέχτηκαν στη σάλα του πατρικού τους όλοι οι συγγενείς.
«Λίγους μήνες μετά, το κακό δίπλωσε. Το Φροσί, μην αντέχοντας το χαμό της μάνας της, αυτοκτόνησε στα δεκαοκτώ της. Εκτοτε ο παππούς Γιάννης καθόταν στην αυλή, με το βλέμμα απλανές προς το δάσος.
Η κατά Γκάτσο ιστορία του Γιάννη του Φονιά, δεν είναι άλλη από αυτή τη σύγχρονη τραγωδία, που οι λεπτομέρειές της είχαν εξάψει το ενδιαφέρον του ποιητή. Λίγους μήνες μετά την αφήγησή μου, εμφανίστηκε ο Μάνος Χατζιδάκις (έλειπε στην Αμερική) και άρχισαν να δουλεύουν τον δίσκο ‘Αθανασία’, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται το τραγούδι ‘Ο Γιάννης ο Φονιάς’».
Τα ρεπορτάζ της εποχής
Τα ρεπορτάζ της εποχής γράφουν για το έγκλημα σε ένα ορεινό χωριό στον Πύργο. «Στον συνοικισμό Πόθου, κοντά στο ορεινό χωριό Λάλα, ο Θεόδωρος Μητρόπουλος, λαϊκός οργανοπαίκτης, ετών 40, έγγαμος και πατήρ 7 τέκνων, κατέσφαξε με μαχαίρι μέσα στο σπίτι του την σύζυγό του Δήμητρα, ετών 36, για λόγους τιμής.
Ο δράστης λίγη ώρα προ του εγκλήματός του είχα ανακαλύψει περί τις 50 ερωτικές επιστολές της συζύγου του, τις οποίες έστελνε κατά καιρούς στον εραστή της Κ. Χαρλάμη, ετών 40, πατέρα 4 τέκνων, επίσης λαϊκό οργανοπαίκτη και φίλο του δράστου», έγραφε την Τρίτη 2 Αυγούστου του 1960 η εφημερίδα Αυγή.
Ο Θεόδωρος Μητρόπουλος, υποστηρίχθηκε στο δικαστήριο από τους συγχωριανούς του. Η «αμαρτωλή» γυναίκα του τον ατίμασε κι εκείνος «όφειλε» να ξεπλύνει την ντροπή.
Δεν του επιβλήθηκε ποινή γιατί θεωρήθηκε ότι διέπραξε το έγκλημα εν βρασμώ ψυχής. Δύο χρόνια αργότερα η 18χρονη μοναχοκόρη της οικογένειας η Φρόσω, δεν άντεξε τον χαμό της μητέρας της και αυτοκτόνησε.
Ο Γιάννης ο φονιάς / Παιδί μιας πατρινιάς
Κι ενός μεσολογγίτη
Προχτές την Κυριακή / Μετά τη φυλακή
Επέρασε απ’ το σπίτι
Του βγάλαμε γλυκό / Του βγάλαμε και μέντα
Μα για το φονικό / Δεν είπαμε κουβέντα
Μονάχα το Φροσί / Με δάκρυ θαλασσί
Στα μάτια τα μεγάλα
Τού φίλησε βουβά / Τα χέρια τ’ ακριβά
Και βγήκε από τη σάλα
Δεν μπόρεσε κανείς / Τον πόνο της ν’ αντέξει
Κι ούτε ένας συγγενής / Να πει δεν βρήκε λέξη
Κι ο Γιάννης ο φονιάς / Στην άκρη της γωνιάς
Με του καημού το αγκάθι
Θυμήθηκε ξανά / Φεγγάρια μακρινά
Και τ’ όνειρο που εχάθη
