Επέκταση της ακτής με αμμοχάλικο για τη διάσωση του «Παναγιώτη»
Οταν τον Οκτώβριο του 1980 το λαθρεμπορικό πλοίο «Παναγιώτης» προσάραζε σε έναν όρμο στα βορειοδυτικά της Ζακύνθου, κανείς δεν φανταζόταν πόσο αυτό θα άλλαζε την τύχη του νησιού. Το Ναυάγιο έγινε ένα από τα πιο πολυφωτογραφημένα σημεία στην Ελλάδα, «πρεσβευτής» του ελληνικού τουρισμού και βέβαια της Ζακύνθου. Σαράντα έξι χρόνια μετά, η εικόνα του «Παναγιώτη» δεν είναι ίδια. Μόνο που το κουφάρι του πλοίου δεν μπορεί να αφεθεί στη φυσική φθορά του, καθώς η τοπική κοινωνία το βλέπει ως πηγή εσόδων και προβολής. Πριν από λίγες ημέρες το Υπερταμείο προκήρυξε για λογαριασμό του Δήμου Ζακύνθου διαγωνισμό για την επέκταση της ακτής στο Ναυάγιο με αμμοχάλικο κατά 30 μέτρα προς τη θάλασσα, ώστε να προστατευθεί το κουφάρι του πλοίου από τα κύματα. Το έργο, προϋπολογισμού περίπου 4 εκατ. ευρώ, βασίζεται σε μελέτη του ΕΜΠ, ωστόσο δεν λείπουν και τα επιστημονικά επιχειρήματα κατά της χρησιμότητάς του. Θα ακολουθήσει και δεύτερος διαγωνισμός, αυτή τη φορά για τη συντήρηση και αποκατάσταση του κουφαριού του πλοίου.
Σήμερα το ναυάγιο βρίσκεται σε απόσταση 25 μέτρων από τη θάλασσα. Tο δρομολογούμενο έργο αφορά την τεχνητή αναπλήρωση, δηλαδή την επέκταση της ακτής –που έχει μήκος 193 μέτρα– κατά 30 μέτρα προς τη θάλασσα. Για το έργο θα χρησιμοποιηθούν περίπου 45.000 κυβικά μέτρα αμμοχάλικου. «Η αναπλήρωση με κατάλληλο ίζημα αποτελεί την πλέον ήπια μορφή παρέμβασης από ακτομηχανικής απόψεως και θα συμβάλει στην προστασία του ναυαγίου από την κυματική δράση μεγάλων συνήθων κυματισμών», αναφέρει η τεχνική περιγραφή του έργου.
Το αμμοχάλικο θα ξεκινήσει να τοποθετείται στα τελευταία 5 μέτρα της παραλίας και θα φτάνει έως 30 μέτρα μέσα στη θάλασσα, μέχρι βάθος 7 μέτρων. «Δεδομένου ότι η πρόσβαση στον χώρο του έργου είναι δυνατή μόνο από τη θάλασσα, το απαιτούμενο υλικό αναπλήρωσης θα μεταφέρεται διά θαλάσσης με φορτηγίδες στη θέση του έργου και θα αποτίθεται στον πυθμένα πλησίον της ακτογραμμής. Στη συνέχεια, με τον πλωτό γερανό θα διαστρώνεται σε όλο το μήκος της ακτής με τις προβλεπόμενες από τη μελέτη στάθμες και κλίσεις πρανούς. Τα υλικά θα φορτώνονται στην πλησιέστερη λιμενική υποδομή, ήτοι στον Αγ. Νικόλαο Βολίμων (βορειοανατολική ακτή της Ζακύνθου)», αναφέρει η τεχνική έκθεση. Το έργο προβλέπει την τοποθέτηση παραπετασμάτων ιλύος περιμετρικά του χώρου των εργασιών, ώστε να εξασφαλιστεί η μικρότερη δυνατή θολερότητα της θάλασσας. Το υλικό που θα τοποθετηθεί θα είναι χονδρόκοκκη άμμος και χαλίκι, που θα προέλθει από λατομείο.
Διεπιστημονική ομάδα
Το έργο βασίζεται σε ακτομηχανική διερεύνηση και μελέτη που πραγματοποιήθηκε pro bono από διεπιστημονική ομάδα του ΕΜΠ, με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Δημήτρη Καλιαμπάκο από τη Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων του Μετσοβίου. Η ακτομηχανική μελέτη εκπονήθηκε από το Εργαστήριο Λιμενικών Εργων του τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ. Διευθύντρια του εργαστηρίου είναι η καθηγήτρια Βίκυ Τσουκαλά. «Επισκεφθήκαμε και μελετήσαμε την περιοχή στις αρχές του 2024. Αξιολογήσαμε τις φυσικές διεργασίες, αν υπάρχει διάβρωση της ακτής και αναζητήσαμε έναν τρόπο ήπιας προστασίας του “Παναγιώτη”. Επειδή σε αυτή την περίπτωση δεν μπορούμε να κάνουμε τα κλασικά έργα, όπως κυματοθραύστες και ύφαλοι, επιλέξαμε την επέκταση της ακτής ως την πλέον φυσική λύση για να δοθεί χώρος για την εκτόνωση της κυματικής ενέργειας», εξηγεί. «Για να υποστηρίξουμε επιστημονικά την πρότασή μας πραγματοποιήσαμε μετρήσεις για τον κυματισμό, τα ρεύματα και τη βυθομετρία του πυθμένα». Το έργο δεν υπόκειται σε υποχρέωση εκπόνησης μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, αλλά θα αδειοδοτηθεί με πρότυπες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. Επειδή όμως η περιοχή ανήκει στο δίκτυο Natura, θα εκπονηθεί και ειδική οικολογική αξιολόγηση.
Παρακολούθηση για δύο έτη
«Είναι ίσως το μεγαλύτερο έργο αναπλήρωσης ακτής που έχει γίνει στην Ελλάδα. Κατά τη γνώμη μου πρέπει να παρακολουθηθεί για τουλάχιστον δύο έτη, ώστε να δούμε τον ρυθμό απώλειας του υλικού», λέει η κ. Τσουκαλά. «Επίσης θα πρέπει να αξιολογηθεί και περιβαλλοντικά. Πρέπει όχι μόνο να σώσουμε το σκαρί, αλλά και να μη δημιουργήσουμε οικολογικά προβλήματα». Το έργο έχει τεχνική τεκμηρίωση, ωστόσο έχει σημαντικό αποτύπωμα και γι’ αυτόν τον λόγο εκφράζονται και επιφυλάξεις από την επιστημονική κοινότητα. Ο Μανώλης Βασιλάκης, διευθυντής του Εργαστηρίου Τηλεανίχνευσης και καθηγητής του τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάζεται με ομάδα επιστημόνων τα τελευταία επτά χρόνια στο Ναυάγιο, μελετώντας την επικινδυνότητα που έχουν τα απότομα πρανή. «Από γεωλογικής πλευράς δεν συμφωνώ ότι είναι μια ήπια παρέμβαση, ούτε ότι το έργο αυτό αφορά την προστασία της ακτής. Είναι μια σοβαρή ανθρώπινη παρέμβαση που έχει αποκλειστικό σκοπό να προστατεύσει ένα τουριστικό σύμβολο. Κατά τη γνώμη μου, η ακτή δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα διάβρωσης. Ας σκεφτούμε πώς σταδιακά η άμμος “αγκάλιασε” το πλοίο. Και ας αναλογιστούμε ότι η ακτή τροφοδοτείται σταθερά από τον γκρεμό με υλικό που σιγά σιγά μετατρέπεται σε άμμο. Επομένως ποια είναι η επιλογή μας; Θα καταβάλουμε μερικά εκατομμύρια ευρώ για να μεταφέρουμε δεκάδες χιλιάδες τόνους χαλικιού, που πολύ γρήγορα θα παρασυρθούν από τη θάλασσα».
Το Υπερταμείο πάντως πρόκειται να πραγματοποιήσει και δεύτερο διαγωνισμό, αυτή τη φορά για τον «Παναγιώτη». Αντικείμενο του έργου, που έχει εκτιμώμενο προϋπολογισμό 2,5 εκατ. ευρώ, δεν είναι μόνο η ανάσχεση της φθοράς και η αποκατάσταση της δομικής ακεραιότητας του πλοίου, αλλά και η επαναφορά του στην αρχική μορφή του με τη συμπλήρωση των τμημάτων που έχουν καταρρεύσει. Οι μέθοδοι προστασίας που θα εφαρμοσθούν θα πρέπει να εξασφαλίζουν επαρκή προστασία για τουλάχιστον 100 έτη.
