Παρά την πρόοδο στην ισότητα των φύλων και τα υψηλά επίπεδα κοινωνικής ανάπτυξης, η βία κατά των γυναικών εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες και πιο επίμονες κοινωνικές κρίσεις παγκοσμίως.
Νέα επιστημονική ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε από το theconversation, προειδοποιεί ότι ο στόχος του ΟΗΕ για την εξάλειψη κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών έως το 2030 είναι πρακτικά ανέφικτος με τους σημερινούς ρυθμούς.
Σχεδόν 50 εκατομμύρια γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν υποστεί βία
Σύμφωνα με την τελευταία πανευρωπαϊκή έρευνα για τη βία λόγω φύλου, σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει βιώσει σωματική βία, απειλές ή σεξουαλική κακοποίηση μετά την ηλικία των 15 ετών.
Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 50 εκατομμύρια γυναίκες.
Τα στοιχεία προέρχονται από περισσότερες από 114.000 συνεντεύξεις και παρουσιάζουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική διαπίστωση, καθώς η εικόνα παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη σε σχέση με την πρώτη αντίστοιχη πανευρωπαϊκή έρευνα που πραγματοποιήθηκε πριν από δέκα χρόνια.
Όπως επισήμανε ο διευθυντής του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «δέκα χρόνια αργότερα εξακολουθούμε να καταγράφουμε τα ίδια σοκαριστικά επίπεδα βίας».
Ο στόχος του ΟΗΕ για το 2030 απομακρύνεται
Σε πρόσφατη επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, εξετάστηκε κατά πόσο είναι εφικτός ο Στόχος 5.2 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, ο οποίος προβλέπει την εξάλειψη κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών έως το 2030.
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι απογοητευτικό: με τους σημερινούς ρυθμούς προόδου, ο συγκεκριμένος στόχος δεν πρόκειται να επιτευχθεί.
Μια παγκόσμια κρίση με χαρακτηριστικά πανδημίας
Τα ευρωπαϊκά στοιχεία συμβαδίζουν με την παγκόσμια εικόνα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει τη βία κατά των γυναικών «πρόβλημα δημόσιας υγείας διαστάσεων πανδημίας».
Οι τελευταίες εκτιμήσεις του, που δημοσιεύθηκαν το 2025, δείχνουν ότι το 30,4% των γυναικών παγκοσμίως – περίπου 840 εκατομμύρια άνθρωποι – έχουν υποστεί σωματική ή σεξουαλική βία κάποια στιγμή στη ζωή τους.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι το ποσοστό αυτό παραμένει σχεδόν αμετάβλητο εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η όποια μείωση καταγράφεται είναι ελάχιστη, εξαιρετικά αργή και σε καμία περίπτωση επαρκής.
Μάλιστα, οι ειδικοί θεωρούν πως η πραγματική έκταση του προβλήματος είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς πολλές γυναίκες δεν καταγγέλλουν τα περιστατικά που βιώνουν, ενώ μορφές κακοποίησης όπως η ψυχολογική βία, ο εξαναγκαστικός έλεγχος, η οικονομική κακοποίηση και η διαδικτυακή παρενόχληση συχνά δεν αποτυπώνονται πλήρως στις επίσημες στατιστικές.
Το «σκανδιναβικό παράδοξο»
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά συμπεράσματα της έρευνας αφορά τις ίδιες τις σκανδιναβικές χώρες.
Παρότι βρίσκονται σταθερά στις πρώτες θέσεις των διεθνών δεικτών ισότητας των φύλων και ποιότητας ζωής, εμφανίζουν από τα υψηλότερα ποσοστά βίας κατά των γυναικών στην Ευρώπη.
Στην τελευταία έρευνα της ΕΕ, στη Φινλανδία το ποσοστό φτάνει το 57%, στη Σουηδία το 52%, και στη Δανία το 47%, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώνεται στο 30,7%.
Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «σκανδιναβικό παράδοξο» και καταρρίπτει την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι η οικονομική ανάπτυξη και η ισότητα των φύλων αρκούν από μόνες τους για να περιορίσουν τη βία.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι παράγοντες αυτοί είναι απαραίτητοι, αλλά δεν επαρκούν χωρίς στοχευμένες πολιτικές πρόληψης και παρέμβασης.
Οι νεότερες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι γυναίκες ηλικίας 18 έως 29 ετών δηλώνουν συστηματικά υψηλότερα ποσοστά βίας σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
Το ίδιο μοτίβο είχε καταγραφεί και πριν από μία δεκαετία, χωρίς να παρουσιάζει ουσιαστική βελτίωση.
Οι σημερινές νεότερες γενιές μεγάλωσαν σε κοινωνίες με μεγαλύτερη ενημέρωση γύρω από την ισότητα των φύλων και με πολύ περισσότερες καμπάνιες ευαισθητοποίησης.
Εάν τα μέτρα πρόληψης απέδιδαν ουσιαστικά, οι ερευνητές εκτιμούν ότι θα έπρεπε ήδη να παρατηρείται αισθητή μείωση της βίας. Τα διαθέσιμα δεδομένα, όμως, δεν επιβεβαιώνουν κάτι τέτοιο.
Η τεχνολογία δημιουργεί νέες μορφές κακοποίησης
Παράλληλα, η βία εξελίσσεται μαζί με την τεχνολογία.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν δημιουργήσει νέους τρόπους άσκησης ελέγχου και παρενόχλησης, όπως διαδικτυακή παρακολούθηση, απειλές μέσω κοινωνικών δικτύων, εκβιασμοί με προσωπικό ή σεξουαλικό υλικό, δημοσιοποίηση προσωπικών φωτογραφιών χωρίς συναίνεση και ψεύτικα πορνογραφικά βίντεο και εικόνες που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη (deepfakes).
Αν και αυτές οι πρακτικές δεν συνεπάγονται απαραίτητα άμεση σωματική βία, διευκολύνουν την κακοποίηση, δυσκολεύουν τα θύματα να ξεφύγουν και επιτρέπουν την πολύ ταχύτερη διάδοσή της.
Οι λύσεις υπάρχουν, αλλά δεν εφαρμόζονται επαρκώς
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η διεθνής κοινότητα δεν στερείται γνώσης για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.
Τα τελευταία χρόνια έχει συγκεντρωθεί σημαντική επιστημονική τεκμηρίωση σχετικά με πολιτικές που μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τη βία κατά των γυναικών.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναπτύξει το πλαίσιο RESPECT Women, το οποίο βασίζεται σε επτά αλληλοσυμπληρούμενες στρατηγικές πρόληψης.
Αυτές περιλαμβάνουν την ενδυνάμωση των γυναικών, την αλλαγή επιβλαβών κοινωνικών στερεοτύπων, τη βελτίωση των υπηρεσιών υποστήριξης των θυμάτων, την αντιμετώπιση της φτώχειας και άλλων κοινωνικών παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο βίας.
Ωστόσο, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι καμία μεμονωμένη παρέμβαση δεν αρκεί από μόνη της. Αποτελεσματική πρόληψη σημαίνει συνδυασμό πολιτικών σε ατομικό, κοινωνικό και θεσμικό επίπεδο.
Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη γνώσης, αλλά η έλλειψη πολιτικής βούλησης
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι ότι δεν γνωρίζουμε τι πρέπει να γίνει.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι οι αποδεδειγμένα αποτελεσματικές πολιτικές εφαρμόζονται αποσπασματικά, χωρίς επαρκή διάρκεια, χρηματοδότηση και έλεγχο.
Οι εκστρατείες ενημέρωσης ξεκινούν αλλά σύντομα εγκαταλείπονται, οι νόμοι ψηφίζονται αλλά συχνά δεν εφαρμόζονται στην πράξη και οι διαθέσιμοι πόροι παραμένουν ανεπαρκείς.
Η βία κατά των γυναικών απαιτεί την ίδια κινητοποίηση με μια παγκόσμια υγειονομική κρίση
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι, ακόμη κι αν ο στόχος του 2030 δεν επιτευχθεί, δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί.
