Η Αλβανία, με τους υγρότοπους που έχει, αποτελεί σημαντικό σταθμό για την άγρια ζωή, με τα φλαμίνγκο να ξεχωρίζουν
«Ένα πολυτελές θέρετρο που υποστηρίζεται από την οικογένεια του προέδρου των ΗΠΑ μπορεί να κατασκευαστεί σε ένα φυσικό καταφύγιο πλούσιο σε άγρια ζωή σε ένα από τα φτωχότερα έθνη της Ευρώπης» επισημαίνει ο Guardian σε ανάλυσή του, σχετικά με τις διαδηλώσεις στην Αλβανία.
Και συνεχίζει: «Αν τα σχέδια μιας δισεκατομμυριούχου πολιτικής οικογένειας στον τομέα των ακινήτων υλοποιηθούν, ένα νησί σε μία από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης θα μετατραπεί σε πολυτελές τουριστικό θέρετρο, επεκτεινόμενο σε τμήματα ενός προστατευόμενου φυσικού καταφυγίου με πλούσια βιοποικιλότητα που βρίσκεται ακριβώς απέναντι. Παρότι δεν έχει προηγηθεί δημόσια διαβούλευση, όλα δείχνουν ότι το σχέδιο προχωρά. Εδώ και σχεδόν δύο εβδομάδες, η Αλβανία βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονες αντιδράσεις, καθώς φράχτες και βαριά μηχανήματα έχουν εγκατασταθεί σε έναν ευαίσθητο υγρότοπο, σηματοδοτώντας την έναρξη των προπαρασκευαστικών εργασιών για το φιλόδοξο τουριστικό εγχείρημα της Ιβάνκα Τραμπ και του συζύγου της, Τζάρεντ Κούσνερ».
Οι κινητοποιήσεις τροφοδοτούνται τόσο από την εγχώρια δυσαρέσκεια για ζητήματα διαφθοράς και διαφάνειας όσο και από το διεθνές ενδιαφέρον που προκαλούν οι επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειας του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών. Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης, ωστόσο, βρίσκεται ένα ευρύτερο δίλημμα που απασχολεί πολλές ευρωπαϊκές χώρες: η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και την επιδίωξη οικονομικής ανάπτυξης μέσω μεγάλων επενδύσεων.
Ένα από τα τελευταία «παρθένα» οικοσυστήματα της Μεσογείου στην Αλβανία
Το καθεστώς της περιοχής ως καταφυγίου άγριας ζωής είναι «κάτι που πιθανότατα παραβλέπεται μέσα σε όλη αυτή τη συζήτηση, αλλά αποτέλεσε την αφορμή για τη μεγάλη οργή», δήλωσε ο Αλεξάντερ Τράιτσε, εκτελεστικός διευθυντής της μεγαλύτερης περιβαλλοντικής οργάνωσης της Αλβανίας, PPNEA.
«Αν θέλει κανείς να δει τη Μεσόγειο όπως ήταν κάποτε, πριν αλλοιωθεί από τη μαζική τουριστική ανάπτυξη, αυτό είναι ένα από τα τελευταία- αν όχι το τελευταίο- μέρη όπου μπορεί ακόμη να τη συναντήσει», ανέφερε.
Έλη, αμμόλοφοι, λιμνοθάλασσες και αλυκές εκτείνονται σε όλο το δυναμικό δέλτα του ελεύθερα ρέοντος ποταμού Αώου, ο οποίος το 2023 ανακηρύχθηκε το πρώτο Εθνικό Πάρκο Άγριου Ποταμού στην Ευρώπη. Η περιοχή βρίσκεται πάνω σε έναν σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο πτηνών και φιλοξενεί περίπου το 12% των υδρόβιων πτηνών που διαχειμάζουν στην Αλβανία. Παράλληλα, αποτελεί καταφύγιο για ευρασιατικές βίδρες, θαλάσσιες χελώνες καρέτα-καρέτα, ρινοδέλφινα και τον αλβανικό υδρόβιο βάτραχο. Τα φλαμίνγκο συμπληρώνουν το τοπίο, προσθέτοντας έντονες ροζ αποχρώσεις στα χαρακτηριστικά γαλάζια ρηχά νερά της περιοχής.
Σύμφωνα με αδημοσίευτα στοιχεία για τη βιοποικιλότητα που κοινοποιήθηκαν στον Guardian, από τα 2.529 είδη που έχουν καταγραφεί στο δέλτα, τα 279 περιλαμβάνονται σε διεθνείς καταλόγους απειλούμενων ειδών.
Ο Αλέκο Μίχο, βιολόγος στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων, ο οποίος επισκέπτεται και μελετά την περιοχή μαζί με τους φοιτητές του σε ετήσια βάση, τόνισε ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι η ταυτότητα των επενδυτών αλλά οι επιπτώσεις της ανάπτυξης στο προστατευόμενο οικοσύστημα.
«Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικούς φυσικούς βιότοπους. Δεν έχει σημασία ποιος βρίσκεται πίσω από το έργο. Αυτό που έχει σημασία είναι η πίεση που ασκείται σε μια προστατευόμενη περιοχή», δήλωσε.
Βαριά μηχανήματα έχουν ήδη εμφανιστεί στην προστατευόμενη περιοχή Pishë Poro–Nartë, η οποία αποτελεί τμήμα του προστατευόμενου τοπίου Vjosa-Narta στο δέλτα του Αώου. Ωστόσο, παραμένει ασαφές το εύρος των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχει η προτεινόμενη τουριστική ανάπτυξη στο ευαίσθητο οικοσύστημα της περιοχής.
Μέχρι στιγμής, το έργο δεν έχει εξασφαλίσει πολεοδομική άδεια ούτε έχει ολοκληρωθεί η απαιτούμενη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Παρά ταύτα, η αλβανική κυβέρνηση έχει εκφράσει τη στήριξή της στο επενδυτικό σχέδιο, διευκρινίζοντας ότι οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη δεν αφορούν κατασκευαστικές παρεμβάσεις, αλλά τεχνικές έρευνες και περιβαλλοντικές μετρήσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της προετοιμασίας του έργου.
«Την ίδια στιγμή, οι μπουλντόζες συνεχίζουν τις εργασίες τους», δήλωσε ο Τράιτσε. «Οι αμμόλοφοι καταστρέφονται, ανοίγονται νέοι δρόμοι και η περιοχή έχει πλέον περιφραχθεί. Η κατάσταση θυμίζει πραγματικά “Άγρια Δύση”».
Τουριστική ανάπτυξη και ρεκόρ αφίξεων στην Αλβανία
Η Αλβανία συγκαταλέγεται στις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης, ωστόσο διαθέτει μερικά από τα πιο παρθένα και εντυπωσιακά φυσικά τοπία της ηπείρου. Ο συνδυασμός χαμηλού κόστους και φυσικής ομορφιάς έχει προσελκύσει τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερους επισκέπτες που αναζητούν οικονομικές διακοπές. Το 2025 η χώρα κατέγραψε νέο ρεκόρ αφίξεων, υποδεχόμενη περίπου 12 εκατομμύρια τουρίστες. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει επιδιώξει να προσελκύσει και επενδύσεις υψηλού προφίλ από εύπορους επιχειρηματίες και διεθνείς επενδυτές.
Τον Μάιο, η Ιβάνκα Τραμπ αποκάλυψε ότι εντυπωσιάστηκε βαθιά από την πρώτη της επίσκεψη στο νησί Σαζάν. Όπως ανέφερε, κολύμπησε μέχρι τις ακτές του και περπάτησε ξυπόλητη έως την κορυφή του λόφου, μια εμπειρία που, όπως είπε, τη «μάγεψε».
Αναφερόμενη στα σχέδιά της για τη δημιουργία ενός μεγάλου πολυτελούς θερέτρου στην περιοχή, υποστήριξε ότι το εγχείρημα υπερβαίνει τα στενά όρια μιας επιχειρηματικής επένδυσης.
«Για μένα δεν πρόκειται απλώς για μια επιχειρηματική δραστηριότητα, παρά το μέγεθος του έργου», δήλωσε σε συνέντευξή της στον παρουσιαστή podcast Ντέιβιντ Σένρα. «Το αντιμετωπίζω περισσότερο ως μια πρόκληση· ως την κορύφωση της εμπειρίας που έχω αποκτήσει στον χώρο των ακινήτων, των ταξιδιών που έχω πραγματοποιήσει και των σκέψεων που έχω αναπτύξει γύρω από τον τρόπο με τον οποίο θέλω να ζω, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο πιστεύω ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιθυμούν να ζουν. Στόχος είναι να δημιουργηθεί κάτι που να εκφράζει έμπρακτα αυτή τη φιλοσοφία».
Ωστόσο, πολλοί εκφράζουν ανησυχίες ότι η προσπάθεια της Αλβανίας να ενισχύσει τον τουρισμό έχει οδηγήσει σε υποβάθμιση της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Επικριτές της κυβερνητικής πολιτικής υποστηρίζουν ότι η επιδίωξη μεγάλων επενδύσεων συχνά υπερισχύει των περιβαλλοντικών δεσμεύσεων της χώρας.
Τι ισχύει για τις προστατευόμενες περιοχές στην Αλβανία
Το 2022, η αλβανική κυβέρνηση αναθεώρησε τα όρια προστατευόμενης περιοχής προκειμένου να καταστεί δυνατή η κατασκευή του αεροδρομίου της Αυλώνας. Αν και στόχος ήταν να πραγματοποιηθεί η πρώτη εμπορική πτήση εντός του τρέχοντος μήνα, το έργο εξακολουθεί να αναμένει την απαραίτητη άδεια λειτουργίας. Δύο χρόνια αργότερα, το 2024, προχώρησε σε τροποποίηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, χαλαρώνοντας τους περιορισμούς που ίσχυαν για τις προστατευόμενες περιοχές και επιτρέποντας την ανάπτυξη πεντάστερων ξενοδοχειακών μονάδων ακόμη και εντός αυτών.
Παράλληλα, η Αλβανία βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες πιέσεις να εναρμονίσει το θεσμικό της πλαίσιο με τα περιβαλλοντικά πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς φιλοδοξεί να ενταχθεί στην ΕΕ έως το 2030.
Την Τρίτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε τη χώρα να αποφύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ενταξιακή της πορεία και την προέτρεψε να προχωρήσει χωρίς καθυστέρηση στην πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο. Την ίδια ημέρα, 96 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών απηύθυναν κοινή επιστολή προς το αλβανικό κοινοβούλιο, ζητώντας την κατάργηση της τροποποίησης του 2024 στον νόμο για την προστασία του περιβάλλοντος. Όπως υποστήριξαν, οι αλλαγές αυτές ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τόσο την προστασία ευαίσθητων οικοσυστημάτων όσο και την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας.
Από την πλευρά της κυβέρνησης, το γραφείο του πρωθυπουργού Έντι Ράμα υποστήριξε ότι η περίφραξη ιδιωτικής έκτασης αποτελεί νόμιμο δικαίωμα του ιδιοκτήτη και αμφισβήτησε τους ισχυρισμούς περί συρρίκνωσης της προστατευόμενης περιοχής για την κατασκευή του αεροδρομίου της Αυλώνας.
Κυβερνητικός εκπρόσωπος τόνισε ότι τα έργα δεν θα πρέπει να κρίνονται προτού ολοκληρωθούν οι σχετικές διαδικασίες και αποσαφηνιστεί το τελικό τους αποτύπωμα.
«Καμία ευρωπαϊκή χώρα, συμπεριλαμβανομένης της Αλβανίας, δεν λειτουργεί με τη λογική ότι η ανάπτυξη και η προστασία του περιβάλλοντος είναι έννοιες ασύμβατες μεταξύ τους», ανέφερε. «Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να αποκλείεται η ανάπτυξη, αλλά να επιτυγχάνεται η σωστή ισορροπία μεταξύ οικονομικής προόδου και περιβαλλοντικής προστασίας».
Την ίδια ώρα, η Affinity Partners, η επενδυτική εταιρεία που ίδρυσε ο Τζάρεντ Κούσνερ, παρέπεμψε τα αιτήματα για σχολιασμό σε εταιρεία δημοσίων σχέσεων. Εκπρόσωπός της διευκρίνισε ότι η Affinity Partners δεν συμμετέχει επισήμως στο συγκεκριμένο έργο και ότι οι εμπλεκόμενοι επενδυτές δραστηριοποιούνται με την προσωπική τους ιδιότητα.
Παράλληλα, εκπρόσωπος των επιχειρηματικών εταίρων που συνδέονται με το εγχείρημα δήλωσε ότι δεν είναι ακόμη δυνατό να δοθούν λεπτομέρειες σχετικά με την έκταση και τα χαρακτηριστικά της επένδυσης, καθώς το έργο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο σχεδιασμού.
Η Sazan Real Estate Development LLC, η εταιρεία που έχει αναλάβει την ανάπτυξη του έργου, ανέφερε σε ανακοίνωσή της ότι σέβεται πλήρως τις θεσμικές διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, καθώς και τον δημόσιο διάλογο που έχει αναπτυχθεί γύρω από την επένδυση.
Ο πρόεδρός της, Άσερ Αμπεχσέρα, υπογράμμισε ότι η εταιρεία δίνει έμφαση στην υπεύθυνη ανάπτυξη της περιοχής. «Βασικές μας προτεραιότητες είναι η ορθή διαχείριση του έργου, η περιβαλλοντική αναβάθμιση, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και η παραγωγή μακροπρόθεσμης αξίας για τις τοπικές κοινότητες», δήλωσε.
Από την πλευρά της, η Arup, η διεθνής εταιρεία μηχανικών που παρείχε συμβουλευτικές υπηρεσίες στο έργο, διευκρίνισε ότι η συμμετοχή της περιορίστηκε στην παροχή τεχνικών συμβουλών κατά το αρχικό στάδιο του γενικού σχεδιασμού. Όπως ανέφερε, η συνεργασία της ολοκληρώθηκε το προηγούμενο έτος και πλέον δεν έχει καμία ενεργή εμπλοκή στην ανάπτυξη του σχεδίου.
Ένα οικοσύστημα ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη διατήρηση
Παρά τη δημόσια συζήτηση που παρουσιάζει την περιοχή ως έναν εντελώς παρθένο φυσικό χώρο, το οικοσύστημα Vjosa–Narta δεν είναι απολύτως ανεπηρέαστο από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Στις παρυφές της λιμνοθάλασσας βρίσκεται ένας ανενεργός πετρελαϊκός σταθμός παραγωγής ενέργειας, ενώ κατά μήκος της ακτογραμμής λειτουργούν ξενώνες, εστιατόρια και άλλες τουριστικές υποδομές. Η περιοχή φιλοξενεί επίσης πολιτιστικές και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, μεταξύ των οποίων και μουσικά φεστιβάλ.
Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το Vjosa–Narta έχει αποφύγει μεγάλο μέρος της περιβαλλοντικής υποβάθμισης που παρατηρείται σε άλλες παράκτιες περιοχές της Αλβανίας. Παράλληλα, δεν έχει γνωρίσει τη μαζική τουριστική ανάπτυξη και την πληθυσμιακή πίεση που χαρακτηρίζουν μεγάλο τμήμα της Μεσογείου, διατηρώντας σε σημαντικό βαθμό τα φυσικά του χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον βιολόγο Αλέκο Μίχο, η ανάπτυξη ενός μεγάλου τουριστικού θερέτρου θα μπορούσε να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στο οικοσύστημα. Η αυξημένη αεροπορική και οδική κυκλοφορία, καθώς και οι εκτεταμένες κατασκευαστικές παρεμβάσεις που συνήθως συνοδεύουν τέτοιου είδους έργα, ενδέχεται να επηρεάσουν έναν φυσικό χώρο που παραμένει συγκριτικά καλύτερα διατηρημένος από άλλες λιμνοθάλασσες και αμμώδεις παράκτιες ζώνες της Μεσογείου.
«Πρόκειται για ένα οικοσύστημα που εξακολουθεί να διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τον φυσικό του χαρακτήρα», ανέφερε. «Αν η πίεση αυξηθεί σημαντικά, τα πουλιά θα εγκαταλείψουν την περιοχή. Αυτό είναι βέβαιο».
Με πληροφορίες από Guardian
