Εδώ και χρόνια, ακούμε τις ίδιες διατροφικές συμβουλές: τα φυσικά τρόφιμα είναι υγιεινά, τα επεξεργασμένα είναι ανθυγιεινά. Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά είναι καλά, τα συσκευασμένα τρόφιμα είναι κακά. Όμως, οι επιστήμονες διαπιστώνουν πλέον ότι η κατάσταση είναι πιο σύνθετη.
Νέα δεδομένα δείχνουν ότι δεν επηρεάζουν όλα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα τον οργανισμό με τον ίδιο τρόπο, αναφέρει το Earth.com. Ορισμένα συνδέονται ξεκάθαρα με αυξημένους κινδύνους για την υγεία, ενώ άλλα μπορεί να έχουν θέση σε μια ισορροπημένη διατροφή.
Η ομαδοποίηση που θολώνει την εικόνα
Ο όρος «υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα» προέρχεται από το σύστημα ταξινόμησης NOVA και περιγράφει προϊόντα που παρασκευάζονται με βιομηχανικά συστατικά, πρόσθετα ή διαδικασίες που συνήθως δεν χρησιμοποιούνται στην οικιακή κουζίνα. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια κατηγορία περιλαμβάνει εξαιρετικά διαφορετικά τρόφιμα: αναψυκτικά, χοτ ντογκ, μπισκότα, ψωμί ολικής άλεσης, δημητριακά πρωινού, μπάρες πρωτεΐνης και φυτικά μπιφτέκια μπορούν όλα να χαρακτηριστούν υπερεπεξεργασμένα.
Αυτή η ομαδοποίηση, σύμφωνα με τους ερευνητές, συχνά θολώνει την πραγματική εικόνα. Όταν οι επιστήμονες άρχισαν να εξετάζουν μικρότερες υποκατηγορίες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, αντί να τα αντιμετωπίζουν ως ενιαίο σύνολο, εμφανίστηκαν σημαντικές διαφορές. Τα ζαχαρούχα ποτά και τα επεξεργασμένα κρέατα, όπως το μπέικον, τα λουκάνικα και τα αλλαντικά, συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαβήτη τύπου 2. Αντίθετα, ορισμένα προϊόντα που ανήκουν στην ίδια γενική κατηγορία, όπως ψωμιά ολικής άλεσης και κάποια δημητριακά, έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερους κινδύνους.
Σημασία έχει η σύνθεση και η προέλευση
Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι ο βαθμός επεξεργασίας από μόνος του δεν αρκεί για να κρίνει αν ένα τρόφιμο είναι υγιεινό ή επιβαρυντικό. Μεγάλη σημασία έχει η διατροφική του σύνθεση: πόση ζάχαρη, νάτριο και κορεσμένα λιπαρά περιέχει, αλλά και αν προσφέρει φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα ή άλλα χρήσιμα θρεπτικά στοιχεία.
Ένα μοτίβο που επανέρχεται στις έρευνες είναι ότι τα φυτικής προέλευσης υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συχνά εμφανίζονται πιο ευνοϊκά από τα ζωικής προέλευσης. Προϊόντα όπως το ψωμί ολικής άλεσης, τα εμπλουτισμένα δημητριακά και ορισμένα φυτικά υποκατάστατα κρέατος φαίνεται να έχουν καλύτερο διατροφικό προφίλ από τα επεξεργασμένα κρέατα. Τα ζαχαρούχα ποτά, πάντως, παραμένουν μία από τις πιο προβληματικές κατηγορίες.
Ο Noah Praamsma, διαιτολόγος στην Επιτροπή Ιατρών για την Υπεύθυνη Ιατρική (Physicians Committee for Responsible Medicine), σημειώνει ότι η συμβουλή «αποφύγετε τα επεξεργασμένα τρόφιμα» χρειάζεται πλέον περισσότερη ακρίβεια.
«Τα επεξεργασμένα κρέατα όπως το μπέικον, τα χοτ ντογκ και τα αλλαντικά πρέπει οπωσδήποτε να αποφεύγονται, αλλά πολλά φυτικά τρόφιμα που θεωρούνται υπερεπεξεργασμένα, όπως το ψωμί, τα δημητριακά και τα υποκατάστατα κρέατος, είναι στην πραγματικότητα καλά για την υγεία σας», λέει.
Η συζήτηση έχει και πολιτική διάσταση. Η αμερικανική κυβέρνηση εργάζεται πάνω σε έναν επίσημο ορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, ο οποίος μπορεί να επηρεάσει τα σχολικά γεύματα, τις ετικέτες τροφίμων, τη φορολόγηση και τους κανόνες διαφήμισης. Ένας υπερβολικά γενικός ορισμός θα μπορούσε να τοποθετήσει στο ίδιο επίπεδο ένα δημητριακό ολικής άλεσης και ένα αναψυκτικό με πολλή ζάχαρη.
Διαφορετική προσέγγιση
Ακόμη και μεγάλοι οργανισμοί υγείας αλλάζουν τη γλώσσα τυ τον τρόπο με τον οποίο μιλούν για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Το 2025, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (American Heart Association) ανέφερε ότι δεν είναι όλα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ανθυγιεινά και ότι ορισμένα μπορούν να ενταχθούν σε μια ισορροπημένη διατροφή. Μια τέτοια δήλωση θα ήταν αδιανόητη πριν από μερικά χρόνια.
Η νέα προσέγγιση δεν χωρά εύκολα σε ένα σύνθημα. Αντί για το απλό «επεξεργασμένο ίσον κακό», οι επιστήμονες προτείνουν πιο προσεκτική αξιολόγηση: τι περιέχει ένα τρόφιμο, πόσο συχνά καταναλώνεται και πώς συνδέεται με την υγεία μακροπρόθεσμα. Ένα κομμάτι ψωμί ολικής άλεσης και ένα χοτ ντογκ μπορεί να ανήκουν τυπικά στην ίδια κατηγορία, αλλά δεν φαίνεται να επιδρούν στον οργανισμό με τον ίδιο τρόπο.
