Μπορεί εμείς οι άνθρωποι να χρησιμοποιούμε τη φράση ‘’κοιμάται όρθιος’’ εννοώντας ότι κάποιος δεν καταλαβαίνει τίποτα, εντούτοις υπάρχουν ζώα που και αυτά κοιμούνται όρθια. Στην κυριολεξία όμως.
Η φύση έχει εξοπλίσει ορισμένα πλάσματα με απίστευτο μηχανισμό που τα επιτρέπει να κοιμούνται ενώ παραμένουν όρθια. Οι λεπτομέρειες διαφέρουν από είδος σε είδος, αλλά γενικά περιλαμβάνουν έναν μηχανισμό στήριξης (stay apparatus), χειρισμό της βαρύτητας ή έναν καμπτήρα τένοντα.
Ο ύπνος σε όρθια στάση έχει πλεονεκτήματα καθώς τα ζώα αυτά θα ήταν αργά να σηκωθούν αν δέχονταν επίθεση. Αν είναι ήδη όρθια, μπορούν να διαφύγουν γρήγορα από έναν πιθανό θηρευτή. Συχνά, αυτές οι αγέλες έχουν επίσης ένα μέλος που λειτουργεί ως παρατηρητής και μπορεί να σημάνει συναγερμό.
Ας δούμε κάποια γνωστά ζώα που μπορούν και κοιμούνται και όρθια.
1. Άλογα
Τα άλογα είναι από τα πιο συνηθισμένα ζώα που μπορεί να δει κανείς να κοιμούνται όρθια. Όπως και οι ελέφαντες, διαθέτουν έναν μηχανισμό στήριξης (stay apparatus) που επιτρέπει σε ένα από τα πίσω πόδια τους να «κλειδώνει» στη θέση του και να διατηρεί την ισορροπία όσο κοιμούνται. Τα μπροστινά πόδια βοηθούν επίσης, αλλά το ένα πίσω πόδι σηκώνει το μεγαλύτερο μέρος του βάρους του αλόγου.
Υπάρχει ένας βασικός, αν και όχι απόλυτα σαφής, τρόπος να καταλάβει κανείς αν ένα άλογο κοιμάται ενώ είναι όρθιο. Αν το άλογο στέκεται ακίνητο με κλειστά μάτια και ένα από τα πίσω πόδια του είναι ελαφρώς λυγισμένο, τότε μπορεί να κοιμάται. Επειδή το άλλο πίσω πόδι αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς, το λυγισμένο πόδι «ξεκουράζεται» για λίγο.
Αυτό το βιολογικό θαύμα τούς επιτρέπει να κοιμούνται χωρίς να πέφτουν, παραμένοντας έτοιμα να τρέξουν μακριά από θηρευτές μέσα σε δευτερόλεπτα.
Για τον βαθύ ύπνο, όμως, τα άλογα πρέπει να ξαπλώσουν. Σε αυτή τη φάση μπαίνουν στον ύπνο REM, όπου το σώμα τους χαλαρώνει πλήρως (οι μύες «ατονούν») και δεν μπορούν να παραμείνουν όρθια. Οπότε ξαπλώνουν στο πλάι ή στο στήθος για να ξεκουραστούν πραγματικά. Όρθια για ελαφρύ ύπνο και ασφάλεια, ξαπλωμένα για βαθύ και REM ύπνο.
2. Αγελάδες
Οι αγελάδες μοιράζονται μια παρόμοια ικανότητα με τα άλογα, καθώς «κλειδώνουν» τις αρθρώσεις των ποδιών τους για να κοιμούνται όρθιες.
Αν και προτιμούν να ξαπλώνουν για πιο βαθύ ύπνο, η ξεκούραση όρθια τις βοηθά και αυτές να παραμένουν σε εγρήγορση για πιθανό κίνδυνο.
Όμως για βαθύ ύπνο, οι αγελάδες ξαπλώνουν. Τότε μπαίνουν σε πιο βαθιές φάσεις ύπνου και ξεκουράζονται πραγματικά. Επίσης, δεν κοιμούνται συνεχόμενα πολλές ώρες όπως οι άνθρωποι. Κάνουν πολλούς μικρούς κύκλους ύπνου και ξεκούρασης μέσα στο 24ωρο.
3. Ελέφαντες
Οι ελέφαντες έχουν ιδιαίτερες συνήθειες ύπνου. Εκείνοι που ζουν σε αιχμαλωσία τείνουν να κοιμούνται τέσσερις έως έξι ώρες την ημέρα, ενώ όσοι ζουν στην άγρια φύση μπορούν να ‘’λειτουργούν’’ με μόλις δύο ώρες ύπνου την ημέρα. Οι εξημερωμένοι ελέφαντες συνήθως κοιμούνται περισσότερο ξαπλωμένοι, ενώ οι άγριοι ελέφαντες προτιμούν να κοιμούνται όρθιοι. Σπάνια δηλαδή ρισκάρουν να ξαπλώσουν, καθώς το να σηκώσουν τα τεράστια σώματά τους απαιτεί χρόνο και ενέργεια. Το τεράστιο μέγεθός τους τους κάνει ευάλωτους στα άλλα ζώα όταν είναι ξαπλωμένοι, οπότε ο όρθιος ύπνος λειτουργεί ως «ασφάλεια».
4. Καμηλοπαρδάλεις
Το να είσαι το ψηλότερο ζώο στη γη δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο. Οι καμηλοπαρδάλεις, όπως και οι ελέφαντες, χρειάζονται πολύ λίγο ύπνο. Μια ενήλικη καμηλοπάρδαλη κοιμάται κατά μέσο όρο μία έως δύο ώρες την ημέρα. Έτσι κάνουν σύντομους ύπνους όρθιες.
Mερικές μάλιστα φορές κοιμούνται μόνο για πέντε λεπτά κάθε φορά. Ο λόγος που κοιμούνται όρθιες είναι, όπως και στα άλλα ζώα, για να μπορούν, αν υπάρχει θηρευτής στην περιοχή, να τρέξουν γρήγορα να σωθούν. Ο χρόνος που χρειάζεται μια καμηλοπάρδαλη που κοιμάται ξαπλωμένη για να σηκωθεί μπορεί να αποβεί μοιραίος.
Όταν όμως αισθάνονται πιο ασφαλείς, ξαπλώνουν στο έδαφος για βαθύτερο ύπνο. Σε αυτή τη θέση συχνά λυγίζουν τα πόδια τους και ακουμπούν το κεφάλι στο σώμα ή στο έδαφος.
5. Ζέβρες
Οι ζέβρες κοιμούνται τόσο όρθιες όσο και ξαπλωμένες, όπως πολλά μεγάλα φυτοφάγα ζώα της σαβάνας.
Όταν είναι όρθιες, κάνουν ελαφρύ ύπνο ή σύντομους υπνάκους. Διαθέτουν και αυτές έναν «μηχανισμό στήριξης» στα πόδια τους που τους επιτρέπει να χαλαρώνουν χωρίς να πέφτουν, ώστε να μπορούν να αντιδράσουν γρήγορα αν εμφανιστεί θηρευτής.
Για βαθύ ύπνο ξαπλώνουν, συνήθως, στο πλάι. Σε αυτή τη φάση μπαίνουν στον πιο ξεκούραστο ύπνο τους (συμπεριλαμβανομένου του REM), αλλά είναι πιο ευάλωτες, γι’ αυτό και δεν ξαπλώνουν για πολλή ώρα συνεχόμενα. Όπως και να έχει μία ζέβρα της ομάδας μένει σε επιφυλακή για ασφάλεια.
6. Φλαμίνγκο
Τα φλαμίνγκο έχουν έναν από τους πιο ιδιαίτερους τρόπους ύπνου στο ζωικό βασίλειο.
Μάστορες της «διαχείρισης της βαρύτητας», τα φλαμίνγκο μπορούν να κοιμούνται και να στέκονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο ένα μόνο πόδι, κάτι που απαιτεί πολύ λιγότερη μυϊκή προσπάθεια σε σχέση με το να στέκονται και στα δύο πόδια. Ο ύπνος τους είναι συχνά σύντομος και διακεκομμένος, με μικρούς κύκλους ξεκούρασης μέσα στη μέρα.
Όταν είναι σε πιο ασφαλές περιβάλλον, μπορούν να ξαπλώσουν για βαθύτερη ξεκούραση, αλλά αυτό είναι λιγότερο συχνό.
Γενικά, τα φλαμίνγκο έχουν εξελιχθεί να κοιμούνται με αυτόν τον τρόπο επειδή ζουν σε ανοιχτές περιοχές, όπου το να παραμείνουν σε εγρήγορση είναι σημαντικό για την αποφυγή θηρευτών.
7. Πιγκουίνοι
Οι πιγκουίνοι κοιμούνται όρθιοι για να παραμένουν ζεστοί και στεγνοί. Μαζεύονται σε τεράστιες αποικίες, ειδικά κατά τη διάρκεια των σκληρών χειμώνων της Ανταρκτικής, και αυτό τους κρατά όρθιους ώστε οι κοιλιές τους να μην ακουμπούν στον πάγο. Οι αυτοκρατορικοί πιγκουίνοι, ειδικότερα, ισορροπούν απόλυτα ακίνητοι, κάνοντας συχνά μικρο-υπνάκους κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας. Μερικές φορές επίσης κοιμούνται με το ένα μάτι ανοιχτό.
