Τον Ιούλιο του 2024, ο διοικητής της ΤτΕ Γιάννης Στουρνάρας δήλωνε ότι «θα χρειαστούν ακόμα 40 χρόνια για να επιστρέψει η Ελλάδα σε κανονικά οικονομικά μεγέθη», κάτι που κατά τη γνώμη του μπορεί να επιτευχθεί εάν επιτυγχάνει αδιάλειπτα πρωτογενή πλεονάσματα στο ύψος του 2% του ΑΕΠ και γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Προς το παρόν πάντως η Ελλάδα επιτυγχάνει πρωτογενή υπερπλεονάσματα πολύ πάνω από το 2% του ΑΕΠ: το 2024 ήταν 4,8% του ΑΕΠ και για το 2025 προβλέπεται ότι θα φτάσει και πιθανότατα θα ξεπεράσει το 3,7% του ΑΕΠ. Από το 2026 μέχρι το 2029 όμως προβλέπεται ότι θα μειωθούν, σε 2,8% το 2026 και σε 2,7% τα υπόλοιπα έτη.
Στην ιστορία της ελληνικής «δημοσιονομικής προσαρμογής», μετά τη χρεοκοπία του 2010, παρατηρούμε το παράδοξο φαινόμενο όλες οι κυβερνήσεις να παράγουν υπερπλεονάσματα πάνω από τα συμφωνηθέντα με τους δανειστές και με την Κομισιόν επίπεδα.
Όμως τα υπερπλεονάσματα είναι «αιματηρά»: για να επιτευχθούν, χρειάστηκαν δρακόντεια μνημόνια στην πρώτη φάση μέχρι και το 2019 και μια περίτεχνη αρχιτεκτονική λιτότητας στα χρόνια από το 2021 και μέχρι σήμερα σε συνδυασμό με υψηλό πληθωρισμό. Για να συνεχιστούν και μετά το 2026, θα απαιτηθεί ένα νέο σκληρό μνημόνιο στις κρατικές δαπάνες. Αυτό είναι άλλωστε δημόσια ομολογημένος κυβερνητικός σχεδιασμός. Στα τέλη Νοεμβρίου 2025 η κυβέρνηση κατέθεσε στις Βρυξέλλες τον Πολυετή Δημοσιονομικό Σχεδιασμό 2026-2029, ο οποίος προβλέπει τρομερές περικοπές στις κρατικές δαπάνες σε όλα τα υπουργεία και στα χρηματοδοτούμενα προγράμματα και μάλιστα σε ονομαστικές τιμές, χωρίς να εξετάσουμε τη μείωση της πραγματικής τους αξίας λόγω πληθωρισμού
Αν ο όρος μνημόνιο στις δαπάνες ηχεί υπερβολικός, ας προταθεί μια άλλη αξιολόγηση των ονομαστικών περικοπών που προβλέπονται μεταξύ 2026 και 2029 όπως οι ακόλουθες: -0,71% στις συνολικές δαπάνες, -5,54% στις δαπάνες για μισθοδοσία εργαζομένων, -9% στην Παιδεία, -4,72% στην Υγεία, -11,33% στην Αγροτική Ανάπτυξη, -5,26% στην Κοινωνική Συνοχή.
Το εξαγγελθέν νέο μνημόνιο στις κοινωνικές δαπάνες θα είναι πιθανότατα ακόμα σκληρότερο σε σχέση με τα προβλεπόμενα.
Περίτεχνος μηχανισμός λιτότητας
Τα πρωτογενή υπερπλεονάσματα αποδόθηκαν μονομερώς στην υπεραπόδοση των δημόσιων εσόδων, αποκρύπτοντας το γεγονός ότι οφείλονταν πολύ περισσότερο στην υποεκτέλεση στο σκέλος των δαπανών. Οι σχετικοί πίνακες, με στοιχεία από τους κατατεθειμένους προϋπολογισμούς διορθωμένα με τα στοιχεία κάθε επόμενου προϋπολογισμού, αποδεικνύουν ότι οι περικοπές δαπανών σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις ήταν συστηματικά πολύ υψηλότερες σε σχέση με την υπέρβαση των στόχων στα φορολογικά έσοδα. Κατά «περίεργο» τρόπο, όλοι οι προϋπολογισμοί έπεφταν συστηματικά έξω: τα φορολογικά έσοδα υπεραπέδιδαν, οι δαπάνες περικόπτονταν. Κι αυτό συνεχιζόταν και στα επόμενα έτη χωρίς καμία διόρθωση! Στην πραγματικότητα ηταν μέθοδος απόκρυψης της τυπικής συνταγής λιτότητας: φορολογικά υπερέσοδα (αύξηση φορολογικών βαρών στην πράξη, ταυτόχρονα με υποεκτέλεση, δηλαδή περικοπή, δαπανών).
Έτσι, παρήχθησαν οι δημοσιονομικοί θρίαμβοι των κυβερνήσεων Μητσοτάκη: με υπερφορολόγηση και υποεκτέλεση-περικοπές στις δαπάνες σε ταμειακή βάση. Σε όλες τις περιπτώσεις, χρηματοδότες από το υστέρημά τους ήταν τα λαϊκά νοικοκυριά – κι όχι η λεγόμενη «υπεραπόδοση της οικονομίας» ή η «πάταξη της φοροδιαφυγής».
