Πώς πλούτισε η χώρα για να φτωχοποιηθεί
«Ήταν η μεγαλύτερη κλοπή στην ιστορία της Αμερικής. Κανείς δεν έχει κλέψει ποτέ την περιουσία μας όπως αυτοί. Μας πήραν το πετρέλαιό μας. Μας πήραν τις υποδομές που σάπισαν και κατέρρευσαν. Οι πετρελαϊκές εταιρείες θα τις ξαναχτίσουν». Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε σαφής ως προς τις πραγματικές προθέσεις του πίσω από την επίθεση στην Βενεζουέλα, και την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο.
Παραδέχτηκε ότι βασικός στόχος, ήταν να τεθεί ο πετρελαϊκός τομέας της χώρας υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ και να δοθεί στις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες η δυνατότητα να να ξαναρχίσουν να λειτουργούν στην περιοχή.
Στην επιδιόρθωση των καγιάκ, τα πρώτα σημάδια ύπαρξης πετρελαίου
Η Βενεζουέλα ήταν γνωστό ότι διέθετε αργό πετρέλαιο, ήδη από τον 15ο αιώνα, καθώς οι Ισπανοί εξερευνητές παρατήρησαν ότι οι ιθαγενείς χρησιμοποιούσαν πετρέλαιο για να ανάβουν φωτιές και πίσσα για να επιδιορθώνουν τα καγιάκ τους. Αλλά ο πλούτος της χώρας ήταν υπό αμφισβήτηση μέχρι που οι ξένες πετρελαϊκές εταιρείες άρχισαν να ασχολούνται σοβαρά με την περιοχή κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε που τα καύσιμα είχαν μεγάλη ζήτηση και τα δυτικά έθνη άρχισαν να φοβούνται ελλείψεις εφοδιασμού.
Στις 31 Ιουλίου του 1922, οι ερευνητές της Venezuelan Oil Concessions (VOC), της τοπικής θυγατρικής της Royal Dutch Shell,αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν βαθύτερες γεωτρήσεις στο Los Barrosos-2, μια πετρελαιοπηγή στη λεκάνη Maracaibo που είχε ανοίξει τέσσερα χρόνια νωρίτερα .
Την δεύτερη εβδομάδα του Δεκεμβρίου, το γεωτρύπανο έφτασε σε βάθος 1.450 ποδών και βρήκε πισσώδη άμμο. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο άρχισαν να ρέουν στο υπέδαφος. Στις 14 Δεκεμβρίου, το έδαφος σείστηκε, ο θερμοπίδακας ξεπήδησε από το έδαφος και το γκέιζερ δεν σταμάτησε για πάνω από μια εβδομάδα.
Μια οικολογική καταστροφή που έφερε πλούτο και αναταραχές
Ήταν μια μεγάλη οικολογική καταστροφή. Αλλά έβαλε τη Βενεζουέλα σε μια εκατονταετή πορεία, με εκπληκτικό πλούτο, σημαντικά οικονομικά κραχ και πολιτικές αναταραχές. Αυτή η πορεία οδήγησε τελικά στην απίστευτη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις το Σάββατο, μια απροσδόκητη επιχείρηση που θα μπορούσε τελικά να αποκαταστήσει την πετρελαϊκή κυριαρχία της Αμερικής στη χώρα.
Πάνω από 100 ξένες πετρελαϊκές εταιρείες στη χώρα
Μέχρι το 1929, η Βενεζουέλα είχε μετατραπεί πλήρως από εξαγωγέας αγροτικών προϊόντων σε οικονομία βασισμένη στο πετρέλαιο. Περισσότερες από 100 ξένες πετρελαϊκές εταιρείες δραστηριοποιούνταν στη χώρα, η οποία είχε γίνει ο νούμερο 2 παραγωγός πετρελαίου παγκοσμίως μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Ο τότε δικτάτορας της Βενεζουέλας, στρατηγός Χουάν Βισέντε Γκόμες, καλωσόρισε την έλευση των επενδύσεων. Ωστόσο, η κυβέρνηση και ο λαός της Βενεζουέλας δεν καρπώνονταν τους πόρους των μεγαλύτερων εταιρειών στον κόσμο – Standard Oil, Shell και Gulf – που ουσιαστικά ανέλαβαν την οικονομία της χώρας.
Ο νόμος που υποχρέωσε τις εταιρείες να αποδίδουν τα μισά από τα κέρδη τους
Ο Γκόμες πέθανε το 1935 και οι διάδοχοί του πέρασαν το νόμο περί υδρογονανθράκων, το 1943, ο οποίος υποχρέωνε τις ξένες εταιρείες να αποδίδουν τα μισά από τα κέρδη τους από το πετρέλαιο, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών.
Γιατί η Βενεζουέλα είχε το πάνω χέρι
Ήταν ένα τίμημα που οι πετρελαϊκές εταιρείες ήταν πρόθυμες να πληρώσουν. Η Βενεζουέλα είχε το πάνω χέρι, καθώς πρώτον, διέθετε τεράστια αποθέματα αργού πετρελαίου αξίας 303 δισεκατομμυρίων βαρελιών – περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποθεμάτων, σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών για την Ενέργεια (EIA).
Και δεύτερο, και πιο σημαντικό, το βαρύ, όξινο αργό της είναι εξαιρετικά φθηνό, κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες και κατάλληλο για να διυλιστεί σε βασικά πετρελαϊκά παράγωγα για τη βιομηχανία των ΗΠΑ, όπως η άσφαλτος, το πετρέλαιο θέρμανσης και το ντίζελ.
Το ελαφρύ, γλυκό αργό από το Τέξας είναι καλό για την παραγωγή βενζίνης – αλλά μέχρις εκεί.
Ο «καλύτερος φίλος της Αμερικής»
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεώρησαν ότι είχαν μια καλή ευκαιρία το 1953, όταν η Βενεζουέλα κατέστη δημοκρατία – και σημαντικός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών. Η πλούσια σε πετρέλαιο χώρα έγινε αντίβαρο στην κομμουνιστική Κούβα. Το 1963, ο πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι αποκάλεσε τον τότε πρόεδρο Ρόμουλο Μπετανκούρ «τον καλύτερο φίλο της Αμερικής» στη Νότια Αμερική.
Όμως το 1960, η χώρα έγινε ιδρυτικό μέλος του ΟΠΕΚ μαζί με το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τη Σαουδική Αραβία, με αποτέλεσμα η Βενεζουέλα να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη επιρροή στις παγκόσμιες υποθέσεις και περισσότερη εξουσία πάνω στις εταιρείες που δραστηριοποιούνταν στο έδαφός της.
Η ίδρυση κρατικής εταιρείας και «αντίτιμο» 65% από τα κέρδη των εταιρειών
Εκείνη τη χρονιά, ίδρυσε την κρατική εταιρεία πετρελαίου και ανέβασε την αμοιβή για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στη χώρα στο 65% των κερδών των εταιρειών. Εντούτοις, παρέμεινε η μεγαλύτερη και σημαντικότερη πηγή πετρελαίου των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, τα διυλιστήρια της Αμερικής είχαν σχεδιαστεί ειδικά για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας, σύμφωνα με τον Phil Flynn, ανώτερο αναλυτή της αγοράς στην Price Futures Group.
Στο 60% οι μετοχές στις ξένες κοινοπραξίες
Ο πρόεδρος Κάρλος Αντρές Πέρες ίδρυσε το 1976 την PDVSA για τη διαχείριση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας. Η PDVSA συνεργάστηκε με ξένες πετρελαϊκές με υψηλό αντίτιμο – ποσοστό 60% των μετοχών στις κοινοπραξίες τους.
Δεδομένης της στρατηγικής σημασίας της σχέσης τους με τη Βενεζουέλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντέδρασαν επαρκώς στην, ουσιαστικά εθνικοποίηση των πετρελαϊκών περιουσιακών στοιχείων της. Βοήθησε επίσης το γεγονός ότι η PDVSA πλήρωσε στις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες 1 δισεκατομμύριο δολάρια για τη συμμετοχή της σε μετοχές.
Το πρώτο κραχ το 1980
Αλλά η Βενεζουέλα αντιμετώπισε δύσκολες στιγμές τη δεκαετία του 1980, όταν οι τιμές του πετρελαίου κατέρρευσαν. Η χώρα υπερχρεώθηκε επίσης, όταν αγόρασε τη μισή αμερικανική εταιρεία διύλισης Citgo το 1986 (και το υπόλοιπο το 1990). Ο Πέρες θέσπισε μέτρα λιτότητας που αποδείχθηκαν εξαιρετικά αντιδημοφιλή – και τελικά οδήγησαν στην άνοδο του Ούγκο Τσάβες.
Ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός
Ο Τσάβες που ανέλαβε τα καθήκοντά του το 1999 μετασχημάτισε τη Βενεζουέλα σε σοσιαλιστικό κράτος.
Εθνικοποίησε τα περιουσιακά στοιχεία ξένων πετρελαϊκών εταιρειών, συμπεριλαμβανομένων των ExxonMobil και ConocoPhillips. Ανέλαβε τον άμεσο έλεγχο της PDVSA και χρησιμοποίησε τα κέρδη της ως …ΑΤΜ για τον στρατό, αναγκάζοντας τους εξειδικευμένους εργαζόμενους προς την έξοδο. Η πετρελαϊκή υποδομή της Βενεζουέλας παρήκμασε και κατέρρευσε.
Το 2014 το δεύτερο κραχ
Ο Μαδούρο ανέλαβε τον έλεγχο της χώρας το 2013 μετά τον θάνατο του Τσάβες. Οι τιμές του πετρελαίου κατέρρευσαν και πάλι, ένα χρόνο αργότερα, σπρώχνοντας την χώρα σε οικονομική καταστροφή, με υπερπληθωρισμό και μαζική μετανάστευση από τη χώρα.
Οι διεθνείς κυρώσεις κατά της κυβέρνησης της Βενεζουέλας συνέβαλαν επίσης στην καθίζηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας, σύμφωνα με την EIA.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις από το 2005 ενώ η πρώτη θητεία της κυβέρνησης Τραμπ το 2019 μπλόκαρε όλες τις εξαγωγές αργού από την PDVSA στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το υπό όρους «πράσινο» στην Chevron
Ο Τζο Μπάιντεν το 2022 χορήγησε στη Chevron άδεια λειτουργίας στη Βενεζουέλα στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να μειωθούν οι τιμές του φυσικού αερίου – μια άδεια που ο Τραμπ ανακάλεσε τον Μάρτιο, αλλά αργότερα επανέφερε υπό τον όρο ότι κανένα έσοδο δεν θα πήγαινε στην κυβέρνηση Μαδούρο.
Η κατάρρευση των υποδομών της Βενεζουέλας και η έλλειψη πόρων εμπόδισαν τις πετρελαϊκές εταιρείες της χώρας να παράγουν όσο αργό μπορούσαν.
Σήμερα, η Βενεζουέλα παράγει μόλις πάνω από 1 εκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – μόνο περίπου το 0,8% της παγκόσμιας παραγωγής αργού. Αυτό είναι λιγότερο από το μισό από την παραγωγή της πριν ο Μαδούρο αναλάβει τον έλεγχο της χώρας το 2013 και λιγότερο από το ένα τρίτο των 3,5 εκατομμυρίων βαρελιών που αντλούσε πριν αναλάβει ο Τσάβες.
