Το νομικό πλαίσιο πίσω από τα χωρικά ύδατα και την υφαλοκρηπίδα έως την ανοικτή θάλασσα και τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η οποία προχώρησε στην πρωτοβουλία θέσπισης Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος, σε πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας και αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων η Τουρκία επιχειρεί με τα δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα που ανακήρυξε να επαναφέρει δια της πλαγίας οδού τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο.
Τα ερωτήματα, επομένως, που δημιουργούνται μετά την κίνηση της Άγκυρας, δεν είναι μόνο πολιτικά, αλλά και νομικά.
Αρχικά, η δημιουργία ενός θαλάσσιου πάρκου από το οποιοδήποτε κράτος θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι μια περιβαλλοντική απόφαση, στην πραγματικότητα όμως και στην περίπτωση της Τουρκίας όταν το πάρκο βρίσκεται σε μια περιοχή όπου δύο χώρες έχουν αντικρουόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις, το ζήτημα γίνεται πολύ πιο σύνθετο.
Όπως, αντίστοιχα, και στον τομέα της αλιείας που ουκ ολίγα περιστατικά έχουν σημειωθεί από την προκλητικότητα της γειτονικής χώρας.
UNCLOS
Και επειδή το Δίκαιο της Θάλασσας «δεν είναι κείμενο κενού περιεχομένου», ας δούμε τι ισχύει.
Η Σύμβαση του Οργανισμού Ηνωμένων για το Δίκαιο της Θάλασσας (σ.σ.: UNCLOS) όντως, υποχρεώνει τα κράτη να προστατεύουν το θαλάσσιο περιβάλλον.
Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι η γειτονική χώρα, δεν είναι -καν- συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS.
Πιο αναλυτικά, το άρθρο 192 αναφέρει ότι τα κράτη έχουν υποχρέωση να προστατεύουν και να διατηρούν το θαλάσσιο περιβάλλον και το άρθρο 194 προβλέπει μέτρα για την πρόληψη και τον περιορισμό της ρύπανσης και για την προστασία ευαίσθητων οικοσυστημάτων.
Το ζήτημα είναι πού δημιουργείται το πάρκο και ποιος έχει δικαιοδοσία στην περιοχή.
Έτσι, η Αθήνα μέσω της απάντησης που εξέδωσε το Υπουργείο Εξωτερικών, δεν λέει πως τα θαλάσσια πάρκα της Άγκυρας είναι παράνομα ως προς τη θέσπισή τους αλλά λέει -ξεκάθαρα- ότι είναι παράνομα στο μέτρο που η Τουρκία τα επεκτείνει έξω από περιοχές όπου έχει νόμιμη δικαιοδοσία
ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΘΑΛΛΑΣΙΩΝ ΠΑΡΚΩΝ
Τα διεθνή ύδατα
«Στο μέτρο που τα εν λόγω πάρκα καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, η εγκαθίδρυσή τους είναι παράνομη, καθώς κανένα Κράτος δεν έχει δικαίωμα, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, να προβαίνει μονομερώς στην εγκαθίδρυση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Περαιτέρω, τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και στο βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται, συνεπώς, για ενέργεια, η οποία δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα, όσο και ως προς τα δικαιώματά μας στην ελληνική υφαλοκρηπίδα».
Άλλωστε σύμφωνα με το άρθρο 89 κανένα κράτος δεν μπορεί να υπαγάγει οποιοδήποτε τμήμα της ανοικτής θάλασσας στην κυριαρχία του.
Τα χωρικά ύδατα είναι η θαλάσσια ζώνη που βρίσκεται υπό την κυριαρχία του παράκτιου κράτους. Εκεί το κράτος έχει πολύ μεγαλύτερη εξουσία σε σχέση με την ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) ή την ανοικτή θάλασσα.
Γι’ αυτό και η Ελλάδα, όταν ανακήρυξε τα δικά της εθνικά θαλάσσια πάρκα, τα περιόρισε εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, δηλαδή στα 6 ν.μ. αν και έχει το νόμιμο δικαίωμα επέκτασης στα 12 ν.μ.
Το πρόβλημα δημιουργείται όταν ένα κράτος προχωρά πέρα από τα χωρικά του ύδατα.
Η ΑΟΖ δεν είναι «εθνική θάλασσα»
Αρχικά, πρέπει να διευκρινιστεί ότι η ΑΟΖ δεν αποτελεί επέκταση της εθνικής κυριαρχίας.
Αλλά, σύμφωνα με τα άρθρα 55 και 56 της UNCLOS, το παράκτιο κράτος έχει συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσίες, μεταξύ άλλων για τους φυσικούς πόρους και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Τι γίνεται όταν δύο χώρες διεκδικούν την ίδια θαλάσσια περιοχή;
Εδώ ισχύουν τα άρθρα 74 και 83 της UNCLOS, για την οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας.
Όταν δύο κράτη έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές και οι θαλάσσιες ζώνες τους συναντώνται, πρέπει να συμφωνήσουν στην οριοθέτηση. Μέχρι να υπάρξει συμφωνία, όμως, υπάρχει μία ακόμη υποχρέωση. Δεν μπορούν να προχωρούν σε μονομερείς ενέργειες σε περιοχές εκτός δικαιοδοσίας, δεν μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα, ούτε να επηρεάσουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την υπόθεση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων.
Η Ελλάδα λέει ότι, εάν ένα τμήμα των πάρκων βρίσκεται σε περιοχή εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, η Τουρκία δεν μπορεί να δημιουργήσει μονομερώς δικαιώματα εκεί απλώς «βαπτίζοντας» την περιοχή «εθνικό θαλάσσιο πάρκο».
Τι γίνεται με τα διεθνή ύδατα
Εδώ η υπόθεση είναι διαφορετική. Η ανοικτή θάλασσα βρίσκεται πέρα από τις περιοχές εθνικής δικαιοδοσίας. Δεν μπορεί ένα κράτος να την αντιμετωπίσει σαν να αποτελεί δική του εθνική θαλάσσια ζώνη. Υπάρχει, ωστόσο, μία Συμφωνία, που δεν υπήρχε στο παρελθόν.
Στις 17 Ιανουαρίου 2026 έχει τεθεί σε ισχύ η διεθνής συμφωνία BBNJ, (σσ: διεθνής συμφωνία του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα στις θαλάσσιες περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας «Συνθήκη για την ανοικτή θάλασσα»). Η συμφωνία προβλέπει διεθνές πλαίσιο για τη δημιουργία μέτρων προστασίας, μεταξύ αυτών και θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών στην ανοικτή θάλασσα.
Η διαφορά εδώ όμως είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς είναι άλλο μία διεθνώς συμφωνημένη προστατευόμενη περιοχή στην ανοικτή θάλασσα και άλλο ένα κράτος που αποφασίζει μόνο του να δημιουργήσει «εθνικό» πάρκο σε διεθνή ύδατα.
Τα μέτρα προστασίας της BBNJ, επίσης, δεν μπορούν να περιλαμβάνουν περιοχές που βρίσκονται υπό εθνική δικαιοδοσία.
Η Τουρκία έχει υπογράψει την BBNJ, αλλά όχι την UNCLOS. Επίσης η Άγκυρα έχει δηλώσει ρητά ότι η συμμετοχή της στην BBNJ δεν αλλάζει τη θέση της ως μη συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS.
Μάλιστα, το άρθρο 18 της BBNJ είναι πολύ σημαντικό γιατί προβλέπει ότι τα μέτρα προστασίας που θεσπίζονται στο πλαίσιο της συμφωνίας δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως βάση για να προβληθεί ή να αμφισβητηθεί αξίωση κυριαρχίας, κυριαρχικών δικαιωμάτων ή δικαιοδοσίας.
Άρα ούτε και αυτή την Συμφωνία μπορεί να επικαλεστεί η Τουρκία για να προβάλλει τις αξιώσεις της.
Παράλληλα, πολλές βασικές αρχές του Δικαίου της Θάλασσας θεωρούνται μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου και δεν εξαφανίζονται επειδή ένα κράτος δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση
