Το αυξανόμενο κόστος σπουδών, οι περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές και η οργή για τη διαφθορά
Οι φωτιές σε κυβερνητικά κτίρια και τράπεζες έκαναν τον γύρο του κόσμου. Πίσω από τις εικόνες καταστροφής στα Τίρανα, όμως, βρίσκεται μια συσσωρευμένη σύγκρουση για το κόστος των σπουδών, την προοπτική της εργασίας και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Οι φοιτητές που βγήκαν στους δρόμους ζητούν καλύτερα πανεπιστήμια και στήριξη για να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Ένα μέρος της κινητοποίησης θέτει πλέον έναν πολύ ευρύτερο στόχο: την αποχώρηση της κυβέρνησης του Έντι Ράμα.
Η ένταση συνεχίστηκε και σήμερα, Πέμπτη. Σύμφωνα με τα αλβανικά μέσα Shqiptarja και Report TV, ομάδες διαδηλωτών συγκεντρώθηκαν εκ νέου κοντά στο υπουργείο Παιδείας, όπου σημειώθηκαν συγκρούσεις και η αστυνομία χρησιμοποίησε δακρυγόνα και αντλίες νερού. Διαδηλωτές κινήθηκαν επίσης προς το κοινοβούλιο, ενώ στην Κορυτσά καταγράφηκε αποχή από τα μαθήματα στη Γεωπονική Σχολή.
Το κόστος ενός πτυχίου και η αβεβαιότητα μετά
Οι διοργανωτές περιγράφουν τέσσερις βασικές αιτίες της διαμαρτυρίας: τις συνθήκες στα πανεπιστήμια, το αυξανόμενο κόστος της ανώτατης εκπαίδευσης, την ανεπαρκή οικονομική υποστήριξη και τη δυσκολία εύρεσης εργασίας μετά την αποφοίτηση.
Τα αιτήματα συνδέονται μεταξύ τους. Όσο μεγαλύτερη είναι η οικονομική επιβάρυνση για τις σπουδές, τόσο πιο πιεστικό γίνεται το ερώτημα τι εξασφαλίζει τελικά ένα πτυχίο. Και όταν η επαγγελματική προοπτική παραμένει αβέβαιη, η δυσαρέσκεια για την εκπαίδευση αποκτά ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα.
Αυτό αποτυπώνεται στη μετατόπιση των συνθημάτων: από τις συνθήκες φοίτησης στην απαίτηση για παραίτηση του πρωθυπουργού.
Η Αρβίνα Λέσι, ακτιβίστρια και μία από τις διοργανώτριες, δήλωσε στο Radio Free Europe ότι οι διαδηλωτές δεν επιδιώκουν πλέον διαπραγμάτευση για επιμέρους παραχωρήσεις. Κατά την ίδια, η αποχώρηση της κυβέρνησης έχει γίνει το κεντρικό αίτημα. Η τοποθέτηση δείχνει πόσο έχει διευρυνθεί η ατζέντα τουλάχιστον ενός τμήματος της κινητοποίησης.
Η διαφθορά πίσω από την οργή
Ο Ράμα εξασφάλισε τέταρτη θητεία στις εκλογές του Μαΐου του 2025. Η νέα εκλογική νίκη, ωστόσο, δεν ανέκοψε τη δυσαρέσκεια για τις καταγγελίες διαφθοράς γύρω από υψηλόβαθμους αξιωματούχους.
Σύμφωνα με το Reuters, οι διαδηλωτές δεν αντιμετωπίζουν ούτε τα πρόσωπα της αντιπολίτευσης ως ελκυστική εναλλακτική. Αυτό είναι ένα από τα κρίσιμα χαρακτηριστικά της αναταραχής: η αμφισβήτηση υπερβαίνει την κυβέρνηση και αγγίζει το ευρύτερο πολιτικό σύστημα.
Για την κυβέρνηση, συνεπώς, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη διαχείριση ενός φοιτητικού καταλόγου αιτημάτων. Η δυσπιστία δυσκολεύει και την αναζήτηση μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να αποκλιμακώσει την ένταση.
Πώς συνδέεται το πολυτελές θέρετρο του Κούσνερ
Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις συναντούν ένα αντικυβερνητικό κύμα που είχε ήδη αναπτυχθεί τους προηγούμενους μήνες.
Στο επίκεντρό του βρέθηκε το σχέδιο δημιουργίας πολυτελούς τουριστικού συγκροτήματος στη νότια ακτογραμμή της Αλβανίας, με τη στήριξη του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ. Το έργο έχει εμπλακεί σε νομικές διαμάχες και αμφισβητήσεις για ιδιοκτησιακά ζητήματα, σύμφωνα με το Reuters.
Οι αντιδράσεις για την επένδυση αποτέλεσαν σημείο συσπείρωσης μιας ευρύτερης διαμαρτυρίας. Τα πανεπιστημιακά προβλήματα προστέθηκαν έτσι σε μια ήδη φορτισμένη αντιπαράθεση για τη διαφθορά, τις κυβερνητικές επιλογές και τον τρόπο με τον οποίο προωθούνται μεγάλα επενδυτικά σχέδια.
Η συνάντηση αυτών των διαφορετικών εστιών δυσαρέσκειας βοηθά να εξηγηθεί γιατί η κινητοποίηση απέκτησε ευρύτερα χαρακτηριστικά.
Από τη Γαλλία έως τη Σερβία, οι νέοι στους δρόμους
Η Αλβανία δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση νεανικής κινητοποίησης στην Ευρώπη, παρότι οι διαμαρτυρίες έχουν διαφορετικές αφετηρίες και στόχους. Στη Γαλλία, μαθητές και φοιτητές συμμετέχουν σε διαδηλώσεις και αποκλεισμούς εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ζητώντας περισσότερους καθηγητές, καλύτερες υποδομές και αντιμετώπιση των υπερπλήρων αιθουσών.
Στη Σερβία, το πολύμηνο φοιτητικό κίνημα έχει αναδείξει τη διαφθορά και την πολιτική λογοδοσία σε κεντρικά ζητήματα, αποκτώντας πλέον και εκλογική διάσταση. Οι κινητοποιήσεις δεν συνιστούν ενιαίο ευρωπαϊκό μέτωπο. Αναδεικνύουν, όμως, την πίεση που ασκούν οι νεότερες γενιές για δημόσιες υπηρεσίες, θεσμούς και προοπτικές ζωής που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.
Από τη διαμαρτυρία στην καταστροφή
Η κλιμάκωση της Τετάρτης ήταν βίαιη. Σύμφωνα με το Reuters, δεκάδες χιλιάδες φοιτητές κατέβηκαν στους δρόμους, ενώ διαδηλωτές έβαλαν φωτιά στο κτίριο του υπουργείου Παιδείας και σε δύο τράπεζες, έσπασαν προσόψεις επιχειρήσεων και πέταξαν πέτρες κατά αστυνομικών. Η αστυνομία απάντησε με δακρυγόνα και αντλίες νερού.
Η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αλμπάνα Κοτσίου αναγνώρισε το δικαίωμα στη διαμαρτυρία, καλώντας παράλληλα τους φοιτητές και τους πολίτες να αποστασιοποιηθούν από τη βία και τους βανδαλισμούς.
Από την άλλη πλευρά, έχουν διατυπωθεί καταγγελίες για υπέρμετρη αστυνομική βία. Η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Αλβανία εξέφρασε ανησυχία για την κλιμάκωση και ζήτησε αναλογική αντίδραση των αρχών, υπενθυμίζοντας ότι η ελευθερία συνάθροισης και έκφρασης αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα.
Το δύσκολο επόμενο βήμα
Η συνέχιση των κινητοποιήσεων σήμερα δείχνει ότι οι χθεσινές συγκρούσεις δεν έκλεισαν τον κύκλο της διαμαρτυρίας. Το ερώτημα είναι πλέον εάν τα συγκεκριμένα αιτήματα για την εκπαίδευση μπορούν να βρουν διέξοδο, ενώ ένα μέρος των διαδηλωτών ζητά συνολική πολιτική αλλαγή.
Εκεί βρίσκεται και η δυσκολία για τον Ράμα: οι παρεμβάσεις στα πανεπιστήμια μπορούν να απαντήσουν σε υπαρκτά προβλήματα. Για να αποκλιμακώσουν, όμως, την κρίση, πρέπει να πείσουν μια νεολαία που αμφισβητεί πλέον όχι μόνο όσα προσφέρει η κυβέρνηση, αλλά και την αξιοπιστία των υποσχέσεών της.
