Σαν σήμερα: Άγγελος Σικελιανός [video]

Η ζωή, το έργο και ο τραγικός θάνατος ενός μεγάλου έλληνα ποιητή

Κορυφαίος έλληνας ποιητής, το έργο του οποίου διακρίνεται από έντονο λυρισμό και ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο.

Γεννήθηκε στις 15 Μαρτίου 1884 στη Λευκάδα

• Δελφικές Εορτές
• Το σπίτι που έζησε ο Άγγελος Σικελιανός στην Συκιά Κορινθίας

Επιμέλεια στήλης: Έστα Παπαγεωργιου

Ο Άγγελος Σικελιανός ήταν κορυφαίος έλληνας ποιητής. Το έργο του διακρίνεται από έντονο λυρισμό και ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο.

Ο Άγγελος Σικελιανός γεννήθηκε στις 15 Μαρτίου 1884 στη Λευκάδα. Ήταν το τελευταίο από τα πέντε παιδιά του Ιωάννη Σικελιανού, καθηγητή της ιταλικής και γαλλικής γλώσσας στο τοπικό γυμνάσιο και Χαρίκλειας Σικελιανού, καλλιεργημένης και αρχοντικής γυναίκας.

Το 1900 ήλθε στην Αθήνα για να σπουδάσει νομικά, αλλά τα εγκατέλειψε πολύ νωρίς για να αφιερωθεί ολόψυχα στην ποιητική δημιουργία, ύστερα από ένα μικρό πέρασμα στο θεατρικό σανίδι ως ηθοποιός. Τον Αύγουστο του 1906 θα γνωρίσει την εύπορη αμερικανίδα Εύα Πάλμερ (1874-1952), την οποία θα νυμφευτεί τον επόμενο χρόνο.

Το 1907 ταξιδεύει στην Αίγυπτο, όπου εργαζόταν ο μεγαλύτερος του αδελφός και σε μία εκδρομή του στη Λιβυκή Έρημο θα γράψει την ποιητική σύνθεση «Αλαφροϊσκιωτος», η κυκλοφορία του οποίου το 1909 θα αποτελέσει εκδοτικό γεγονός. Το πρώτο του αυτό έργο είναι ένας αληθινός ύμνος προς την ελληνική φύση, γραμμένος με θαυμαστή δύναμη και με αδρούς πρωτότυπους στίχους.

Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913), στους οποίους πήρε μέρος, έγραψε πατριωτικά ποιήματα, που δημοσιεύθηκαν σ’ εφημερίδες, περιοδικά και στη ποιητική συλλογή «Στίχοι» (1921). Έγραψε επίσης και δημοσίευσε από το 1915 έως το 1918 τον «Πρόλογο στη ζωή», αποσπάσματα από το «Πάσχα των Ελλήνων», το «Δελφικό Λόγο» και μελέτες. Είχε άφθονα οικονομικά μέσα και βρήκε τη ευκαιρία να μελετά διαρκώς, να γράφει απερίσπαστα και να ταξιδεύει.

Μαζί με την αμερικανίδα σύζυγό του, ο Σικελιανός συνέλαβε το σχέδιο ν’ αναστήσει τη Δελφική Αμφικτυονία. Οργάνωσαν το 1927 και το 1930 με δικά τους έξοδα τις «Δελφικές Εορτές», με παραστάσεις αρχαίων τραγωδιών, με αγώνες και λαϊκές εκθέσεις, που τράβηξαν την προσοχή του κόσμου.

Η ποιητική έμπνευση του Σικελιανού αυτή την εποχή και αρκετά χρόνια αργότερα αντλεί τα θέματά της από τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, από τη μυθολογία και το μυστικισμό (ορφισμός κλπ.), από τη θρησκεία και την ιστορία. Τέτοιες είναι οι τραγωδίες του: «Διθύραμβος του Ρόδου» (1933) και «Ο Δαίδαλος στην Κρήτη», καθώς και πολλά ποιήματα.

Ιδιαίτερη αξία έχει η ποιητική δημιουργία του Σικελιανού, από την εποχή που στον ορίζοντα άρχισαν να φαίνονται τα πρώτα σημάδια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε η ποίησή του πήρε κοινωνικό περιεχόμενο, μέσα από τις τραγωδίες «Η Σίβυλλα» (1940), «Ο Χριστός στη Ρώμη» (1946), «Ο θάνατος τον Διγενή» (1948) και «Ο Ασκληπιός».

Τον Μάρτιο του 1938 γνωρίζει την Άννα Καραμάνη (1904-2006), σύζυγο του φυματιολόγου Γεωργίου Καραμάνη. Η γνωριμία τους εξελίσσεται σε βαθύ έρωτα και ο Σικελιανός ζητάει από την Εύα να χωρίσουν. Αυτή συναινεί, όπως και ο γιατρός Καραμάνης. Ο γάμος τους θα γίνει στις 17 Ιουνίου του 1940.

Την περίοδο της Κατοχής έγραψε και κυκλοφόρησε κρυφά τα «Ακριτικά» (1941-1942), που ήταν μία κραυγή πόνου του σκλαβωμένου Ελληνισμού.

Στις 28 Φεβρουαρίου 1943 απήγγειλε στην κηδεία του Κωστή Παλαμά το περίφημο ποίημά του, που αρχίζει με τους στίχους «Ηχήστε οι σάλπιγγες», που είχε γράψει λίγες ώρες νωρίτερα.

Το 1945 θα είναι υποψήφιος με τον Καζαντζάκη για την Ακαδημία Αθηνών. Αντ’ αυτών θα εκλεγεί ο Σωτήρης Σκίπης. Το 1946 θα προταθεί για το Νόμπελ Λογοτεχνίας, όπως και ο Καζαντζάκης, με πρωτοβουλία σημαντικών προσωπικοτήτων των γραμμάτων (Πολ Ελιάρ, Αντρέ Ζιντ, Χένρι Μίλερ, Ευγένιος Ο’ Νιλ κ.ά.). Η υποψηφιότητά τους θα τορπιλιστεί από την κυβέρνηση Τσαλδάρη, με το πρόσχημα ότι έτσι θα βραβευόταν η Αριστερά στην Ελλάδα. Το 1947 θα εκδοθεί συγκεντρωμένο σε τρεις τόμους το ποιητικό του έργο, το ποιητικό του έργο υπό τον τίτλο «Λυρικός Βίος».

Ο αποκαρδιωμένος Σικελιανός έχει να παλέψει τώρα με τα σοβαρά προβλήματα της υγείας του και με τη φτώχεια. Στις 4 Ιουνίου 1951 από λάθος της οικιακής βοηθού του αντί για το φάρμακό του λαμβάνει απολυμαντικό, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρά εγκαύματα στα αναπνευστικά του όργανα. Στις 19 Ιουνίου 1951 θα αφήσει την τελευταία του πνοή στην κλινική «Η Παμμακάριστος» της Αθήνας.

sansimera.gr

Δελφικές Εορτές

Γιορτές που οργανώθηκαν το 1927 και το 1930 στους Δελφούς, με πρωτοβουλία του ποιητή Άγγελου Σικελιανού και της αμερικανίδας συζύγου του Εύας Πάλμερ – Σικελιανού.

Αποσκοπούσαν στην πραγμάτωση του μεγαλόπνοου οραματισμού τού ποιητή περί Δελφικής Ιδέας (συγκερασμός της αρχαίας τραγωδίας, της βυζαντινής μουσικής και της λαϊκής τέχνης), με την ίδρυση μιας νέας αμφικτιονίας, στην οποία θα εκαλούντο εκπρόσωποι της διεθνούς πνευματικής ζωής και θα συνεργάζονταν για την προαγωγή της φιλίας, της ειρήνης και της συναδέλφωσης των λαών.

Οι πρώτες Δελφικές Εορτές άρχισαν στις 9 Μαΐου 1927 και διήρκεσαν τρεις μέρες. Περιλάμβαναν παραστάσεις αρχαίου δράματος με ερασιτέχνες ηθοποιούς (Προμηθεύς Δεσμώτης του Αισχύλου), γυμνικούς αγώνες, συναυλίες βυζαντινής μουσικής, διαλέξεις και εκθέσεις λαϊκής χειροτεχνίας. Επαναλήφθηκαν την 1η Μαΐου του 1930, όπου παρουσιάσθηκαν οι Ικέτιδες του Αισχύλου. Η ερμηνεία της τραγωδίας απέβλεπε στην αναβίωση του αρχαίου τρόπου διδασκαλίας, αλλά η μουσική που συνόδευε τα χορικά βασιζόταν στο βυζαντινό μέλος. Τις ενδυμασίες των ηθοποιών είχε υφάνει η ίδια η Εύα Σικελιανού πάνω σε πρότυπα της λαϊκής τέχνης.

Τις εκδηλώσεις παρακολούθησαν πολυάριθμοι διανοούμενοι, καλλιτέχνες και δημοσιογράφοι απ’ όλα τα μέρη της γης, οι οποίοι αφιέρωσαν ενθουσιώδη σχόλια και άρθρα.

Υπήρξαν, όμως, και αρκετά αρνητικά. Ο Νουμάς (Ιούνιος 1930) παραλλήλισε τον Σικελιανό με τον Μουσολίνι, παίρνοντας ως αφορμή μια φράση της «Δελφικής Έκκλησης», η οποία μιλούσε για τη δημιουργία μιας νέας «δελφικής γενιάς». Ο Ριζοσπάστης (5/5/1930) καταφέρθηκε κατά του εγχειρήματος Σικελιανού, αναφέροντας ότι «η προγονοπληξία ήταν ανέκαθεν λόξα της αστικής Ελλάδας. Η περιβόητη δελφική προσπάθεια δεν είναι παρά ένας παθολογικός μυστικισμός της αστικής τάξης που καταρρέει και ζητάει παρηγοριά στο ένδοξο παρελθόν…».

Παρότι οι Δελφικές Εορτές έδωσαν μεγάλη ώθηση στον σχεδόν ανύπαρκτο εκείνη την περίοδο τουρισμό και τη διάδοση της λαϊκής τέχνης στο εσωτερικό και το εξωτερικό, δεν επαναλήφθηκαν έκτοτε, επειδή το ζεύγος Σικελιανού, που είχε αναλάβει σχεδόν όλα τα έξοδα, εξαντλήθηκε οικονομικά. Το δε φτωχό ελληνικό κράτος, έχοντας άλλες προτεραιότητες, δεν φάνηκε πρόθυμο να υποστεί τις απαιτούμενες δαπάνες.

Το όραμα του Άγγελου Σικελιανού συνεχίζει, κατά κάποιο τρόπο, σήμερα το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο των Δελφών, που ιδρύθηκε το 1977, με πρωτοβουλία του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή. Σύμφωνα με τον ιδρυτικό του νόμο, σκοπός του Ε.Π.Κ.Δ. είναι «η ανάπτυξις των κοινών πολιτιστικών στοιχείων,τα οποία ενώνουν τους λαούς της Ευρώπης». Στο Ε.Π.Κ.Δ. ανήκει το Μουσείο Δελφικών Εορτών, που στεγάζεται στο σπίτι του Άγγελου και της Εύας Σικελιανού στους Δελφούς. Περιλαμβάνει φωτογραφικό και έντυπο υλικό από τις Δελφικές Εορτές, κοστούμια από τις παραστάσεις αρχαίου δράματος, τον περίφημο αργαλειό της Εύας Σικελιανού, χειρόγραφα κείμενα του ποιητή και άλλα αντικείμενα.

sansimera.gr

Το σπίτι που έζησε ο Άγγελος Σικελιανός στην Συκιά Κορινθίας

Η διώροφη μονοκατοικία που βρίσκεται στην περιοχή Συκιά της Κορινθίας είναι επιβλητική.

Όπως άλλωστε ήταν η παρουσία του ιδιοκτήτη, Άγγελου Σικελιανού, που εκεί έζησε μια σημαντική περίοδο της ζωής του μαζί με την πρώτη του γυναίκα, Εύα Πάλμερ, και το μοναχογιό τους, Γλαύκο.

Σε αυτή τη μονοκατοικία υποδεχόταν τους προσωπικούς του φίλους, κορυφαίες προσωπικότητες της νεοελληνικής διανόησης: τον Νίκο Καζαντζάκη, τον Κώστα Καρυωτάκη, τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Κωστή Παλαμά– εκεί συνέλαβαν την ιδέα των «δελφικών εορτών».

Αύγουστος 1906, στους πρόποδες του Υμηττού: Ο νεαρός ποιητής Άγγελος Σικελιανός γνωρίζει την εύπορη Αμερικανίδα Εύα Πάλμερ στο –ιδιόρρυθμο– σπίτι όπου διαμένει η αδελφή του με το σύζυγό της. Ο έρωτάς τους είναι κεραυνοβόλος, αφού η Εύα γοητεύεται από το ατίθασο και δημιουργικό πνεύμα του. Τον επόμενο κιόλας χρόνο, τελείται ο γάμος τους στο Μέιν των ΗΠΑ και επιστρέφουν στην Αθήνα όπου αναζητούν τον τρόπο με τον οποίο ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός θα μπορούσε να αναβιώσει στη «μοντέρνα εποχή» που θεωρούν πως έρχεται.

Έπειτα από μια βόλτα στην περιοχή της Συκιάς, το ζευγάρι μαγεύεται από το οικόπεδο που είχε προνομιακή θέση και θέα στο απέραντο γαλάζιο του Κορινθιακού Κόλπου. Το όνειρο του ποιητή γίνεται, καθώς η σύζυγός του («Ιβάκι», όπως την αποκαλούσε μέσα από την προσωπική τους αλληλογραφία) είχε την οικονομική άνεση να αγοράσει το οικόπεδο. Εξάλλου, η Εύα χρηματοδοτούσε καθετί που επιθυμούσε ο μεγάλος ποιητής.

Η κατασκευή ξεκίνησε το 1914 και ολοκληρώθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα. Η αρχιτεκτονική της μονοκατοικίας που σχεδίασε ο ίδιος ακολουθούσε πιστά τον τρόπο σκέψης του, συγκεντρωμένες διαφορετικές νοοτροπίες. Οι κίονες αναφέρονται στην αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική, τα παράθυρα είναι στοιχεία της βυζαντινής κουλτούρας, ενώ τα μπαλκόνια αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα της ενετικής νοοτροπίας.

Το 1909 ήταν η χρονιά του. Ο λογοτέχνης έχαιρε της εκτίμησης των πνευματικών κύκλων της Αθήνας από την έκδοση της πρώτης του ποιητικής συλλογής, «Αλαφροΐσκιωτος», ενώ ταυτόχρονα υποδέχεται με την Εύα το γιο τους, Γλαύκο. Η οικογένεια επισκέπτεται όλο και πυκνότερα την περιοχή. Μάλιστα, στην τοπική κοινωνία σχολιάζεται ποικιλοτρόπως η στάση ζωής και η συμπεριφορά του ποιητή, καθώς τη θεωρούν ιδιόρρυθμη και ιδιαίτερα αλλόκοτη.

Κατά την περίοδο της διαμονής του στη Συκιά, ο Άγγελος Σικελιανός περνούσε πολλές ώρες στη βεράντα του ορόφου όπου βρισκόταν το δωμάτιο και το γραφείο του. Μάλιστα, στη βεράντα υπάρχουν πολλές εσοχές – αγαπημένα του σημεία καθώς καθόταν κι έγραφε τα ποιήματα του. Επιπλέον, τον ευχαριστούσε να περνάει κάποιες ώρες της ημέρας του στο παγκάκι που βρίσκεται μέχρι και σήμερα κάτω από ένα μεγάλο πεύκο.

Η αρχή του τέλους ήταν το 1930, όταν, λόγω των σοβαρών οικονομικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε το ζευγάρι, το οίκημα βγήκε σε πλειστηριασμό και πέρασε στην ιδιοκτησία του Μαντζούφα, καθηγητή της Οικονομικής Σχολής Αθηνών και γαμπρό του Ιωάννη Μεταξά.

Η μονοκατοικία που σχεδίασε και έζησε ένας υπέρμαχος της συναδέλφωσης των λαών μετατράπηκε κατά τη διάρκεια της Κατοχής σε αρχηγείο των Ιταλών και των Γερμανών, ενώ ο εμφύλιος το βρήκε στα χέρια των ανταρτών. Λίγα χρόνια αργότερα, το οίκημα πέρασε στα χέρια των Σπύρου και Χαράλαμπου Τυπάλδου, οι οποίοι το εντάσσουν στην επιχείρηση με τις τουριστικές εγκαταστάσεις που είχαν ιδρύσει στην περιοχή του Ξυλόκαστρου.

Σήμερα η επιβλητική οικία του Σικελιανού (βρίσκεται μέσα στο ξενοδοχειακό συγκρότημα Sikeon) έχει επισκευαστεί. Οι δύο κεντρικοί χώροι είναι ανοιχτοί για τους επισκέπτες, οι οποίοι μπορούν να περάσουν μερικές ώρες διαβάζοντας βιβλία του ποιητή ή βλέποντας ταινίες, ενώ στα άμεσα σχέδια των ιδιοκτητών είναι να δημιουργήσουν δύο νέες βιβλιοθήκες και να γίνει επισκέψιμος ο όροφος που ζούσε ο σημαντικός ποιητής. Το σπίτι του Άγγελου Σικελιανού είναι ανοιχτό για το κοινό, χωρίς να πληρώνει κάποιο αντίτιμο, καθώς η οικογένεια Τυπάλδου επιθυμεί να δώσει την ευκαιρία σε κάθε επισκέπτη να δει και να αφουγκραστεί από κοντά το μέρος όπου γράφτηκε ένα σπουδαίο κομμάτι του ελληνικού πολιτισμού.

Πηγή: People

Φωτογραφίες: People, Sikyon Resort & Spa

aromalefkadas.gr