Στην μνήμη του Θουκυδίδη Κοσμόπουλου
Αν οι πολιτικοί τηρούσαν τους όρκους τους όπως και οι μάρτυρες στα δικαστήρια, θα ζούσαμε σε ένα πιο δίκαιο κόσμο. Ειδικότερα, ο θρησκευτικός όρκος αποτελεί αναχρονισμό και η Αριστερά οφείλει να διεκδικήσει την κατάργησή του κατά την επόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος.
Η έννοια “όρκος” και τα παράγωγά της χρησιμοποιείται ευρύτατα στη ζωή μας, θετικά ή αρνητικά, κυριολεκτικά ή μεταφορικά. Είναι συνυφασμένη με το ¨θείον” και τη θρησκεία κατά κύριο λόγο, αλλά και με άλλες ανθρώπινες και κοινωνικές δραστηριότητες.
Υπάρχουν πολλών ειδών όρκοι και η ρίζα του φαινομένου αυτού βρίσκεται βαθιά στους αιώνες. Ορκιζόμαστε στο Θεό, στο Ευαγγέλιο, στη μάνα μας, στη ζωή των παιδιών μας, “σε ότι έχουμε ιερό”, ότι λέμε την αλήθεια ή ότι θα τηρήσουμε κάποια υπόσχεση ή ότι δεν θα εγκαταλείψουμε και δεν θα προδώσουμε κάποιο σκοπό ή αποστολή που έχουμε αναλάβει έναντι του κοινωνικού συνόλου, κλπ.
Κι αν πρόκειται για ιδιωτικές υποθέσεις και δραστηριότητες του ανθρώπου, ο όποιος όρκος μπορεί να είναι ζήτημα επιλογής. Το πρόβλημα, όμως, δημιουργείται όταν αυτός επιβάλλεται και έρχεται σε σύγκρουση με την ανθρώπινη συνείδηση. Στην περίπτωση αυτή προσβάλλονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Με την έννοια της ισχυρής δέσμευσης ή ακλόνητης προσήλωσης σε ένα ευγενικό σκοπό ή ιδανικό, βρίσκουμε τον όρκο συχνά και στην προοδευτική κουλτούρα. Ο Ρίτσος στο επίγραμμά του για το Πολυτεχνείο γράφει:
“Πάνω σε τούτη την πεσμένη πόρτα
Δώσαμε ξανά τον όρκο.
Όρκο της νιότης, της ζωής, της λευτεριάς
Όρκο του ονείρου και της πράξης”
Ο δε Ρήγας Βελεστινλής λέει στο Θούριό του:
“Κι αν παραβώ τον όρκο ν’ αστράψει ο ουρανός Και
να με κατακάψει να γίνω σαν καπνός”.
Στη διαδρομή της ιστορίας αποτυπώνονται στους όρκους αντιλήψεις και ιδέες που κάθε φορά επικρατούσαν στις ανθρώπινες κοινωνίες ή διεκδικούσαν την επικράτησή τους.
Μέσα σε ένα βιβλίο του αείμνηστου συμπατριώτη μου Θουκυδίδη Κοσμόπουλου θα βρει κανείς αυτούσιους πολλούς και σημαντικούς όρκους, όπως ο Όρκος του Ιπποκράτη (τον οποίο δίνουν και σήμερα οι γιατροί) ή οι όρκοι των εννέα αρχόντων, των βουλευτών και των δικαστών στην Αρχαία Αθήνα, που περιέχουν ενδιαφέρουσες αναφορές σε δεσμεύσεις υπέρ της προστασίας του δημοκρατικού πολιτεύματος (“Δεν θα ψηφίσω για τύραννο, ούτε για εγκαθίδρυση Ολιγαρχίας”). Τίτλος του βιβλίου «Ο όρκος διά μέσου των αιώνων», που δεν ξέρω αν μπορεί να το βρει κανείς σήμερα στα βιβλιοπωλεία.
Κατά τον συγγραφέα, υπάρχει “κραυγαλέα αντίθεση του νομοθετημένου σήμερα καθεστώτος που αφορά τον θεσμό του Όρκου με τους Εκκλησιαστικούς Κανόνες αφ’ ενός, και αφ’ ετέρου με τη σύγχρονη αντίληψη που αφορά στην προσωπικότητα του πολίτη”. Επικαλείται δε το Ευαγγέλιο για να υποστηρίξει ότι ο Ιησούς Χριστός με την “Επί του όρους Ομιλία” του, έχει ταχθεί εναντίον του όρκου (“Εγώ δε λέγω υμίν μη ομόσαι όλως”).
Τέλος, στο βιβλίο του Κοσμόπουλου συμπεριλαμβάνονται ορισμένοι αξιομνημόνευτοι όρκοι της σύγχρονης και παλαιότερης εποχής, με αξιοσημείωτο τον όρκο του Μεγάλου Αλέξανδρου, όρκο διεθνιστικό.
Καταλήγω με ένα ερώτημα. Τηρεί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, τον όρκο που έχει δώσει, ότι θα σέβεται το Σύνταγμα και τους νόμους; Η δική μου απάντηση είναι αρνητική, γι’ αυτό και χρειάζεται αλλαγή εδώ και τώρα, με πυρήνα ενωτικό την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα. Οι καιροί ου μενετοί και για το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ.
*Ο Πάνος Τριγάζης είναι συγγραφέας, καταγόμενος από την Ηλεία
