Από τον Τόμας Τζέφερσον μέχρι τη σύγχρονη Καλιφόρνια, η ιστορία του ελαιολάδου στις ΗΠΑ ξεκινά από ένα όραμα για την καλλιέργεια ενός «πολύτιμου φυτού»
Οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αγορές ελαιολάδου παγκοσμίως. Μπορεί η ελιά να θεωρείται κατεξοχήν μεσογειακή καλλιέργεια, όμως η κατανάλωση ελαιολάδου στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, καθιστώντας τη χώρα τον μεγαλύτερο καταναλωτή εκτός Μεσογείου και μία από τις τρεις μεγαλύτερες αγορές παγκοσμίως.
Πίσω όμως από αυτή τη σχέση των Αμερικανών με το ελαιόλαδο υπάρχει μια ιστορία που ξεκινά περισσότερο από δύο αιώνες πριν και συνδέεται με έναν από τους σημαντικότερους προέδρους της χώρας, τον Τόμας Τζέφερσον.
Η ελαιοκαλλιέργεια στις ΗΠΑ σήμερα
Η αμερικανική ελαιοκαλλιέργεια παραμένει μικρή σε σύγκριση με τις παραδοσιακές ελαιοπαραγωγικές χώρες. Οι ΗΠΑ βρίσκονται σήμερα στη 18η θέση παγκοσμίως όσον αφορά την έκταση των ελαιώνων, μεταξύ των 67 χωρών που καλλιεργούν ελιές.
Η συνολική έκταση των ελαιώνων ανέρχεται περίπου στις 20.000 εκτάρια, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 0,75% της παγκόσμιας έκτασης ελαιώνων.
Η συντριπτική πλειονότητα της παραγωγής προέρχεται από την Καλιφόρνια. Περίπου το 99% του αμερικανικού ελαιολάδου παράγεται στους κοιλάδες San Joaquin και Sacramento, περιοχές με μεσογειακό κλίμα που ευνοεί την ανάπτυξη της ελιάς.
Το υπόλοιπο 1% παράγεται σε άλλες πολιτείες, όπως το Τέξας, η Τζόρτζια, η Φλόριντα, το Όρεγκον, η Αριζόνα και η Χαβάη.
Η σύγχρονη αμερικανική ελαιοκαλλιέργεια χαρακτηρίζεται από υψηλή τεχνολογία και εντατικά συστήματα φύτευσης. Περίπου:
- το 31,4% των ελαιώνων είναι σύγχρονοι υψηλής πυκνότητας,
- το 67,6% είναι ελαιώνες σε γραμμική μορφή (hedgerow), κατάλληλοι για μηχανική συγκομιδή.
Οι κυριότερες ποικιλίες που καλλιεργούνται είναι η Mission, η Arbequina, η Arbosana και η Koroneiki.
Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής αφορά ελαιόλαδο, καθώς περίπου το 75% της έκτασης προορίζεται για ελαιοποίηση, ενώ το υπόλοιπο 25% για επιτραπέζιες ελιές.
Ο άνθρωπος που οραματίστηκε την αμερικανική ελιά
Πολύ πριν οι κοιλάδες της Καλιφόρνια γεμίσουν με σύγχρονους ελαιώνες, ένας Αμερικανός πρόεδρος είχε ήδη πιστέψει ότι η ελιά μπορούσε να γίνει μέρος της γεωργίας της χώρας.
Ο Τόμας Τζέφερσον (1743-1826), τρίτος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών (1801-1809) και ένας από τους βασικούς συντάκτες της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, δεν ήταν μόνο πολιτικός. Ήταν επίσης άνθρωπος με έντονο ενδιαφέρον για τη γεωργία και τις νέες καλλιέργειες.
| «Η μεγαλύτερη υπηρεσία που μπορεί να προσφερθεί σε μια χώρα είναι η προσθήκη ενός χρήσιμου φυτού στην γεωργία της» |
Για τον Τζέφερσον, η εισαγωγή ενός χρήσιμου φυτού σε μια χώρα αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες υπηρεσίες που μπορούσε να προσφέρει κάποιος στην κοινωνία.
«Η μεγαλύτερη υπηρεσία που μπορεί να προσφερθεί σε μια χώρα είναι η προσθήκη ενός χρήσιμου φυτού στην γεωργία της», υποστήριζε χαρακτηριστικά.
Η γνωριμία του με την ελιά στην Ευρώπη
Το 1787, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στη νότια Γαλλία και τη βόρεια Ιταλία, ο Τζέφερσον μελέτησε τις γεωργικές πρακτικές της περιοχής.
Εντυπωσιάστηκε από την ανθεκτικότητα της ελιάς, ιδιαίτερα σε περιοχές με δύσκολες κλιματικές συνθήκες, και πείστηκε ότι το δέντρο θα μπορούσε να προσαρμοστεί και στην αμερικανική ήπειρο.
Ο ίδιος θεωρούσε το ελαιόλαδο βασικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής. Μάλιστα, μετά την επιστροφή του στην Αμερική, εισήγαγε κάθε χρόνο από τη Γαλλία περίπου 4 έως 5 γαλόνια υψηλής ποιότητας ελαιολάδου (περίπου 15-20 λίτρα) για προσωπική χρήση.
Η πίστη του στην αξία της ελιάς τον οδήγησε σε μια προσπάθεια διάδοσης της καλλιέργειας στις ΗΠΑ. Το 1787 έστειλε από τη Μασσαλία περίπου 500 δενδρύλλια ελιάς από την περιοχή του Aix-en-Provence, με στόχο να διανεμηθούν σε αγρότες στις παράκτιες περιοχές της Νότιας Καρολίνας και της Τζόρτζια.
Η πρώτη προσπάθεια και οι δυσκολίες
Η προσπάθεια στη Νότια Καρολίνα δεν είχε επιτυχία. Ο ίδιος απέδωσε την αποτυχία στο γεγονός ότι οι μεγαλοκτηματίες της περιοχής προτίμησαν να συνεχίσουν τις παραδοσιακές καλλιέργειες του ρυζιού και του βαμβακιού, αντί να επενδύσουν σε ένα νέο μεσογειακό προϊόν.
Στη Τζόρτζια, όμως, η κατάσταση ήταν διαφορετική και η ελιά κατάφερε να ριζώσει.
Βέβαια, ο Τζέφερσον δεν ήταν ο πρώτος που προσπάθησε να φυτέψει ελιές στην περιοχή. Ήδη από τον 17ο αιώνα οι Ισπανοί Φραγκισκανοί ιεραπόστολοι είχαν κάνει κάποιες πρώτες προσπάθειες, ενώ το 1733 άποικοι υπό τον Τζέιμς Όγκλεθορπ είχαν φυτέψει ελιές στην ακτή της Τζόρτζια, στο νησί Saint Simons.
Ωστόσο, ήταν ο Τζέφερσον εκείνος που έδωσε μεγαλύτερη ώθηση στην ιδέα της ανάπτυξης της ελιάς ως γεωργικής καλλιέργειας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Το πλουσιότερο δώρο του ουρανού»
Ο Τζέφερσον περιέγραφε την ελιά με ιδιαίτερα θερμά λόγια. Την χαρακτήριζε:
«το πλουσιότερο δώρο του ουρανού»
και
«το πιο ενδιαφέρον φυτό που μπορεί να υπάρξει».
Παρότι χρειάστηκαν πολλά χρόνια μέχρι η ελαιοκαλλιέργεια να αποκτήσει εμπορική σημασία στις ΗΠΑ, το όραμά του τελικά βρήκε εφαρμογή κυρίως στην Καλιφόρνια, όπου σήμερα παράγεται σχεδόν όλο το αμερικανικό ελαιόλαδο.
Σήμερα, οι Αμερικανοί καταναλώνουν περισσότερα από 1 κιλό ελαιολάδου ανά άτομο τον χρόνο, γεγονός που δείχνει πόσο βαθιά έχει πλέον ενσωματωθεί το προϊόν στη διατροφή τους.
Η ιστορία της ελιάς στις ΗΠΑ αποδεικνύει ότι ένα φυτό μπορεί να ταξιδέψει πέρα από τα φυσικά του όρια, όταν υπάρχει γνώση, επιμονή και άνθρωποι που πιστεύουν στη δυναμική του.
Πηγή: Juan Villar
