Του Νίκου Τζανάκου*

Όπως είναι γνωστό, οι Δήμοι Αρχαίας Ολυμπίας και Ήλιδας, διεκδίκησαν και πέτυχαν, οι Παγκόσμιοι Παιδικοί Αγώνες μεταξύ Δήμων, (International Children’s Games), με παιδιά ηλικίας 12-15 ετών, να διεξαχθούν  στους ίδιους τόπους που στην αρχαιότητα διεξήγοντο οι Ολυμπιακοί Αγώνες, τον Ιούνιο του 2027.

Μια τολμηρή και πρωτοπόρα απόφαση δύο ‘μικρών’ σε πληθυσμό  Δήμων, με τεράστια όμως ιστορία και προσφορά στην παγκόσμια αθλητική και πολιτιστική κοινότητα.

Μια προσπάθεια των δυο δημάρχων (Άρη Παναγιωτόπουλου και Χρήστου Χριστοδουλόπουλου) και των Δημοτικών τους Συμβουλίων, η οποία ευελπιστεί να επαναφέρει μετά από 1634 χρόνια, τα φώτα της οικουμένης, στον ιερό τόπο στον οποίο διεξήγοντο οι Ολυμπιακοί Αγώνες Παίδων στην Αρχαιότητα, με τη διεξαγωγή Παγκόσμιων Αγώνων μεταξύ παιδιών.  

Πως συνδέεται όμως το παρόν με το παρελθόν;

Τους  Ολυμπιακούς  Αγώνες της Αρχαιότητας (776 π.χ. έως 393 μ.χ.) τους γνωρίζει όλη η υφήλιος. Στις 263 Ολυμπιάδες, (τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια) πραγματοποιήθηκαν περισσότερα από 32 αγωνίσματα, ενώ συμμετείχαν τουλάχιστον 170 πόλεις- κράτη.

Εκείνο όμως που παραδόξως είναι παντελώς ‘άγνωστο’ παγκοσμίως και ελάχιστα έως καθόλου στην Ελλάδα, (αφού ουδόλως διδάσκεται), είναι πως στην Αρχαιότητα, διεξήγοντο και Ολυμπιακοί Αγώνες Παίδων, (12-18 ετών), παράλληλα και εντός του προγράμματος των Ολυμπιακών Αγώνων.

Μας το υπενθυμίζει, μια προσεκτική επίσκεψη στην Αρχαία Ολυμπία, στο ‘Μουσείο της Ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας’[1].

Ανάμεσα στα τόσο αποκαλυπτικά ενθυμήματα των Ολυμπιακών Αγώνων, προϊόντα ανασκαφών κυρίως, ο επισκέπτης θα διαπιστώσει πως οι αρχαίοι μας πρόγονοι, έδιναν ιδιαίτερη σημασία στην αξία της άθλησης από νεαρή ηλικία, την οποία συνέδεαν με τα Ολυμπιακά Ιδεώδη.

Οι αγώνες παίδων, εισήχθησαν στους Αγώνες, πριν από 2.658 χρόνια, το 632 π.Χ. (37η Ολυμπιάδα) έχοντας σαν συνέπεια, την προσθήκη και τρίτης μέρας στο πρόγραμμα.

Οι νεαροί αθλητές, αγωνίζονταν αρχικά στο δρόμο (στάδιον), μήκους 192,28μ και στην πάλη. Κατά την 38η Ολυμπιάδα (628π.Χ) διεξήχθη και  το πένταθλο.

 Από το 616 π.Χ. (41η Ολυμπιάδα), εισάγεται στους αγώνες παίδων η πυγμή, ενώ το 200 π.Χ. (145η Ολυμπιάδα) εισάγεται και το παγκράτιο.

Μετά την τελετουργική τους είσοδο, οι νέοι αθλητές άρχιζαν να αγωνίζονται στους προκριματικούς του δρόμου σταδίου. Αμέσως μετά το τέλος όλων των προκριματικών, διεξαγόταν ο τελικός. Ακολουθούσε η πάλη παίδων. Το απόγευμα της ίδιας μέρας οι νεαροί αθλητές αγωνίζονταν στην πυγμή και το παγκράτιο.

Η Ήλις (ή Ήλιδα) ήταν η πρωτεύουσα της πόλης-κράτους των Ηλείων και έδρα των διοργανωτών των Ολυμπιακών Αγώνων της αρχαιότητας, όπου βρισκόντουσαν τα προπονητήρια. Διέθετε δυο γυμνάσια και μια παλαίστρα, κοντά στις όχθες του Πηνειού ποταμού. Επρόκειτο για μεγαλοπρεπή οικοδομήματα. Στα γυμνάσια αυτά προπονούνταν  αθλητές, από όλες σχεδόν τις ελληνικές πόλεις-κράτη, για να συμμετάσχουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Όλοι οι αθλητές, όφειλαν να παρουσιαστούν στην Ήλιδα, ένα μήνα πριν από την έναρξη των αγώνων, προκειμένου να προπονηθούν στις εκεί εγκαταστάσεις.

Από τους εκατοντάδες που συνέρρεαν, δεν προκρινόντουσαν όλοι, αφού υπήρχαν συγκεκριμένοι κανόνες, ηθικοί και αθλητικοί, τους οποίους οι ελλανοδίκες, ακολουθούσαν πιστά.

Τούτο, γιατί η δόξα και η φήμη του Ολυμπιονίκη στην αρχαιότητα, αποτελούσε ύψιστο αγαθό, ενώ το στεφάνωμα του αθλητή με τον κότινο από τους κλάδους της ιερής αγριελιάς της Ολυμπίας, αποτελούσε την ανώτατη τιμή που μπορούσε να κερδίσει θνητός.

Οι προτομές των παιδιών ολυμπιονικών, κοσμούσαν τόσο τον ιερό χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας όσο και την πόλη καταγωγής τους, για να θυμίζουν στους αιώνες την ολυμπιακή νίκη τους. 

Η Ήλιδα, απείχε μέσω της πεδινής Ιεράς Οδού, 300 στάδια (περίπου 58 χλμ) από  το Ιερό του Διός (στη σημερινή Πόλη της Ολυμπίας).

Η πεζοπορία, με επικεφαλής τους αθλητές, από την Ήλιδα στην Ολυμπία.
Πηγή, Μουσείο Ιστορίας Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας.

Την παραμονή της έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, σχηματιζόταν, μεγαλοπρεπής Ιερά πομπή, η οποία ακολουθώντας την Ιερά Οδό, έφτανε με πεζοπορία την άλλη μέρα στην Ολυμπία, (διανυκτέρευαν  στην μικρή πόλη των Λετρίνων, κοντά στον Πύργο).

Η άφιξή της σηματοδοτούσε την έναρξη μιας ακόμη Ολυμπιάδας[2].

Στον ιερό χώρο της Ολυμπίας, εκτός από τον περίφημο ναό του Δία, υπήρχαν επίσης μεγαλοπρεπή οικοδομήματα όπως το Βουλευτήριο, το Πρυτανείο, το Λεωνιδαίο, το Γυμνάσιο, η Παλαίστρα, το Ιπποδρόμιο μήκους 1.600μ. και βέβαια το γνωστό Στάδιο.

Από τους 4237 αθλητές που θα πρέπει να είχαν αναδειχθεί νικητές στις 293 Ολυμπιάδες, κατά τη διάρκεια των 1169 χρόνων του θεσμού (776 π.Χ-393 μ.Χ), σήμερα γνωρίζουμε το όνομα, την καταγωγή και το αγώνισμα των 921 από αυτούς.

Είναι εντυπωσιακό πως από  αυτούς, οι 118 είναι παίδες Ολυμπιονίκες.

Μπορούμε να συμπεράνουμε πως στο σύνολο, οι παίδες Ολυμπιονίκες, πρέπει να ήταν 500 περίπου.

Τα ονόματα των παιδιών νικητών, καταγράφονταν και αυτά, στον κατάλογο των ολυμπιονικών και είχαν την ίδια αντιμετώπιση και αναγνώριση με τους μεγάλους Ολυμπιονίκες, σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Επειδή στους αγώνες επιτρεπόντουσαν να λάβουν μέρος μόνο άνδρες, τελούνταν κάθε 4 χρόνια, ενδιάμεσα των Ολυμπιακών και αθλητικοί αγώνες γυναικών στην Ολυμπία τα Ηραία.

Στα Ηραία διαγωνίζονταν αντίστοιχα και νεαρά κορίτσια, σε αγώνα δρόμου μήκους 500 ποδών, δηλαδή περίπου 160 μέτρα. Τα κορίτσια-αθλήτριες έτρεχαν με λυτά μαλλιά και κοντό χιτώνα, ενώ οι νικήτριες βραβεύονταν και αυτές με στεφάνι αγριελιάς.

Ο χώρος του Ιερού της Αρχαίας Ολυμπίας. Στο βάθος το στάδιο.

Ανάμεσα στους 118 γνωστούς παίδες  ολυμπιονίκες της αρχαιότητας, ήταν και αρκετοί οι οποίοι υπήρξαν και Ολυμπιονίκες σε επόμενες Ολυμπιάδες, με τους μεγάλους, όπως:

  • Ο περίφημος Μίλων ο Κροτωνιάτης (6ος αι. π.Χ.), ο οποίος υπήρξε ο διασημότερος παλαιστής της αρχαιότητας. 6 φορές Ολυμπιονίκης, γνωστός για την εξαιρετική του δύναμη.
  • Ο Ιπποσθένης ο Λάκων (7ος αι. π.Χ.), παλαιστής που κέρδισε 6 φορές στην πάλη παίδων και ανδρών.
  • Ο Ευτελίδας ο Λακεδαιμόνιος (7ος αιώνας π.Χ.), με καταγωγή από τη Σπάρτη, ο οποίος στέφθηκε ολυμπιονίκης στο αγώνισμα του πεντάθλου παίδων κατά τους 38ους αγώνες (628 π.Χ.), ενώ αναφέρεται και ως νικητής της πάλης παίδων κατά την ίδια διοργάνωση
  • Ο Φίλων ο Κερκυραίος (γιος του Γλαύκου, 6ος/5ος αιώνας π.Χ.) ο οποίος στέφθηκε ολυμπιονίκης δύο φορές στην πυγμαχία κατά τους 70ους (500 π.Χ.) κα 71ους (496 π.Χ.) αγώνες.

Καταγράφονται επίσης περιπτώσεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον όπως:

  • Ο Πολυνείκης ο Ηλείος (7ος αιώνας π.Χ.) ή Πολυνίκης  καταγωγή από την Σπάρτη ο οποίος στέφθηκε ολυμπιονίκης στο αγώνισμα του σταδίου παίδων κατά τους 37ους (632 π.Χ.) αγώνες
  • Ο Λεωκρέων ο Κείος (6ος αιώνας π.Χ.) ή Νεοκρέων ή Κρέων, ήταν αρχαίος Έλληνας αθλητής από την Κέα, ο οποίος στέφθηκε ολυμπιονίκης στο αγώνισμα της πυγμαχίας παίδων στους 60ους (540 π.Χ.) αγώνες, και ήταν πιθανώς ο πρώτος ολυμπιονίκης του αγωνίσματος παίδων.

Επίσης στην Αρχαία Ολυμπία, στο Μουσείο της Ιστορίας, των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας, βρίσκονται εκτός των άλλων και τα μαρμάρινα βάθρα, πάνω στα οποία είχαν τοποθετηθεί οι προτομές των Ολυμπιονικών-παίδων:

  • Φίλιππος ο Αρκάς, νικητής στην πάλη παίδων τον 3ο αι. π.χ.
  • Ξενοκλής,  νικητής στην πάλη παίδων τον 4ο αι. π.χ.
  • Γοργίας, νικητής στην πάλη παίδων τον 4ο αι. π.χ.

Το εγχείρημα «ΟΛΥΜΠΙΑ-ΗΛΙΔΑ 2027» αποτελεί μια πρόκληση, μια προσπάθεια, τόσο εθνικού όσο και υπερτοπικού ενδιαφέροντος, την οποία οφείλουν να στηρίξουν εκτός από την  Ελληνική Πολιτεία, οι φορείς, οι επιχειρήσεις και οι πολίτες της περιοχής!

[1] https://ancientolympicsmuseum.com/

[2] Ολυμπία, Μουσείο Ιστορίας Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας.

*Ο Νίκος Τζανάκος είναι μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της I.C.G. (Παγκόσμιων Παιδικών Αγώνων μεταξύ Δήμων), International Children’s Games