Του Περιφερειάρχη Δυτικής Ελλάδας, Νεκτάριου Φαρμάκη*
Πίσω από κάθε ευρωπαϊκό κονδύλι υπάρχουν κάποια πολύ σημαντικά και ουσιαστικά ερωτήματα. Τι αλλάζει πραγματικά στη ζωή των ανθρώπων; Πόσες νέες θέσεις εργασίας δημιουργούνται; Πόσοι νέοι μπορούν να παραμείνουν στον τόπο; Πόσες επιχειρήσεις αποκτούν τη δυνατότητα να μεγαλώσουν; Πόσο πιο ανταγωνιστική γίνεται η παραγωγή μας; Πόσο ασφαλέστερες γίνονται οι πόλεις και τα χωριά μας; Πόσο καλύτερη, εν τέλει, γίνεται η καθημερινότητα του πολίτη; Αυτά είναι τα ερωτήματα που πρέπει να καθοδηγούν τον σχεδιασμό κάθε μίας και καθενός από εμάς.
Η προγραμματική 2028–2034 αποτελεί πραγματικά σημαντική ευκαιρία. Μας καλεί όλους να κοιτάξουμε μπροστά, να αξιολογήσουμε όσα πετύχαμε, να αναγνωρίσουμε όσα δεν καταφέραμε και, κυρίως, να αποφασίσουμε τι πρέπει να αλλάξουμε. Δεν ξεκινάμε από το μηδέν, αλλά και δεν έχουμε την πολυτέλεια να επαναλάβουμε απλώς όσα κάναμε μέχρι σήμερα. Αλλάζει ο κόσμος, αλλάζουν τα χρηματοδοτικά εργαλεία, αλλάζουν οι προτεραιότητες, αλλάζει η πραγματικότητα.
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, περισσότερη φιλοδοξία, ακόμα καλύτερη στόχευση και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Χρειαζόμαστε έναν σχεδιασμό που δεν θα εξαντλείται στην απορρόφηση πόρων, αλλά θα δημιουργεί διαρκή αναπτυξιακή αξία. Ο πραγματικός πλούτος ενός τόπου δεν βρίσκεται μόνο στα έργα που κατασκευάζονται· βρίσκεται στις ευκαιρίες που δημιουργεί για τους ανθρώπους..
Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος που αναζητά επαγγελματική διέξοδο. Μια οικογένεια που αναρωτιέται αν μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον της στον τόπο της. Ένας αγρότης που προσπαθεί να διατηρήσει βιώσιμη την εκμετάλλευσή του. Ένας μικρός επιχειρηματίας που παλεύει καθημερινά να κρατήσει την επιχείρησή του ανοιχτή.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση για όλους μας. Δεν αρκεί να διαθέτουμε αναπτυξιακές δυνατότητες, αλλά πρέπει να τις μετατρέψουμε σε πραγματικές ευκαιρίες. Και δεν αρκεί να έχουμε νέους με γνώσεις και δεξιότητες. Πρέπει να μπορούμε να τους προσφέρουμε λόγους να μείνουν ή να επιστρέψουν. Δεν αρκεί να παράγουμε προϊόντα. Πρέπει να μπορούμε να δημιουργούμε μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.
Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία της ευρωπαϊκής συζήτησης για το δικαίωμα στην παραμονή, για το «the right to stay». Δεν μιλάμε για το δικαίωμα κάποιου να παραμείνει υποχρεωτικά στον τόπο που γεννήθηκε. Μιλάμε για το δικαίωμα κάποιου να επιλέξει, το να μπορεί να επιλέξει. Να μη χρειάζεται να φύγει επειδή δεν βρίσκει εργασία. Να μη στερείται τη δυνατότητα να δημιουργήσει οικογένεια επειδή δεν υπάρχουν κατάλληλες υποδομές. Να μην εγκαταλείπει την επιχείρηση επειδή δεν μπορεί να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση ή τεχνογνωσία. Κυρίως, όμως, να μπορεί να επιστρέψει, εφόσον το επιθυμεί, γνωρίζοντας ότι υπάρχει πραγματική προοπτική, ίσως και ευκαιρία.
Η συνθήκη που πρέπει να δημιουργήσουμε είναι απλή, αλλά ταυτόχρονα και απαιτητική: να δημιουργήσουμε έναν τόπο στον οποίο οι άνθρωποι να θέλουν να μείνουν. Προς αυτή την κατεύθυνση, λοιπόν, έχουμε ήδη μία καλή βάση. Είναι ο στρατηγικός επιχειρησιακός σχεδιασμός 2025–2028. Είναι μια στρατηγική και ένα κείμενο το οποίο το έχουμε όλοι αποδεχθεί και αποτελεί ένα συνεκτικό πλαίσιο προτεραιοτήτων.
Έχουμε θέσει επτά συγκεκριμένες προτεραιότητες: δυναμική επιχειρηματικότητα και επενδύσεις· αγροδιατροφή και μετασχηματισμός του πρωτογενούς τομέα· πολιτισμός και τουρισμός· κλιματική ανθεκτικότητα και πράσινη μετάβαση· καινοτομία, ψηφιακός μετασχηματισμός και αποτελεσματική διακυβέρνηση· κοινωνική συνοχή, ευημερία και ποιότητα ζωής· και, έβδομον, ισόρροπη χωρική ανάπτυξη και σύγχρονες υποδομές.
Οι επτά αυτοί άξονες δεν αποτελούν επτά ξεχωριστά πεδία πολιτικής. Και εδώ είναι κάτι το οποίο θα πρέπει όλοι να το κατανοήσουμε, και κυρίως αυτοί που κατά τόπους κάνουμε τοπική πολιτική. Δήμαρχοι, εγώ ο ίδιος ο Περιφερειάρχης, όλοι μαζί που συνεργαζόμαστε, οι φορείς, επιχειρηματικότητα, υγεία, πολιτισμός, τα πάντα. Όλοι μαζί είμαστε αυτοί που μέσα σε αυτούς τους άξονες θα πρέπει να κινηθούμε.
Η ανταγωνιστικότητα, η πράσινη μετάβαση, η ενεργειακή ασφάλεια, η κοινωνική ένταξη, η πολιτική προστασία, η ψηφιοποίηση βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης.
Όλα αυτά είναι σημαντικά, αλλά υπάρχει και μια διάσταση που πρέπει να διαφυλάξουμε —και εδώ είναι ένας αγώνας που δίνεται από την τοπική αυτοδιοίκηση στο σύνολό της, πρώτου και δεύτερου βαθμού— η πραγματική περιφερειακή διάσταση της Πολιτικής Συνοχής. Γιατί οι περιφέρειες δεν έχουν τις ίδιες ανάγκες, τις ίδιες δυνατότητες και τις ίδιες αφετηρίες, όπως και οι δήμοι, όσο πάμε προς τον πρώτο βαθμό. Η Δυτική Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζεται μια περιφέρεια με διαφορετική παραγωγική βάση, διαφορετική γεωγραφία, διαφορετικές κοινωνικές και πραγματικές προκλήσεις (…) Δεν ζητούμε ειδική μεταχείριση. Ζητούμε δίκαιη αντιμετώπιση με βάση τις πραγματικές ανάγκες και τις αναπτυξιακές δυνατότητες κάθε τόπου. Και αυτό είναι κρίσιμο. Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν μπορεί να περιμένει. Η δημογραφική συρρίκνωση δεν αναστέλλεται μέχρι να ολοκληρωθεί ο επόμενος ευρωπαϊκός προγραμματισμός.
Πρώτη προτεραιότητα, παραγωγική ανασυγκρότηση και επιχειρηματικότητα. Θέλουμε μια Περιφέρεια που θα παράγει περισσότερο, θα καινοτομεί, θα δημιουργεί νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Και το ζητούμενο δεν είναι μόνο να δημιουργηθούν νέες επιχειρήσεις. Είναι να μπορέσουν οι υφιστάμενες να μεγαλώσουν, να εκσυγχρονιστούν, να αποκτήσουν εξαγωγικό προσανατολισμό και να δημιουργήσουν ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Δεύτερη προτεραιότητα, μετασχηματισμός της αγροδιατροφής. Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραγωγικά κεφάλαια της Δυτικής Ελλάδας. Από το ελαιόλαδο μέχρι τα εσπεριδοειδή, την κτηνοτροφία, τις καλλιέργειες, την αλιεία ή τις υδατοκαλλιέργειες, διαθέτουμε σημαντική παραγωγική γνώση και δυνατότητες
Τρίτη προτεραιότητα, πολιτισμός και τουρισμός με πραγματικό αποτύπωμα στην τοπική μας οικονομία.
Τέταρτη προτεραιότητα η πράσινη μετάβαση και η κλιματική ανθεκτικότητα, όπου εδώ θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε ζητήματα όπως πυρκαγιές, πλημμύρες, λειψυδρία, ακραία καιρικά φαινόμενα και αυξανόμενες πιέσεις στους φυσικούς πόρους, που δημιουργούν νέες απαιτήσεις για την προστασία των ανθρώπων, των υποδομών αλλά και της παραγωγής.
Πέμπτη προτεραιότητα, καινοτομία, ψηφιακός μετασχηματισμός και αποτελεσματική διακυβέρνηση. Εδώ η Δυτική Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό επιστημονικό αλλά και ερευνητικό δυναμικό. Τρία πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα της Περιφέρειας μπορούν να αποτελέσουν βασικούς πυλώνες του παραγωγικού μας μετασχηματισμού. Το ζητούμενο είναι να δημιουργήσουμε ισχυρότερες γέφυρες ανάμεσα στην επιστημονική γνώση, στην επιχειρηματικότητα και στην παραγωγή. Η στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης προσφέρει ήδη μία βάση με τομείς όπως η αγροδιατροφή, ο τουρισμός και ο πολιτισμός, το περιβάλλον και λοιπά. Πρέπει να ενισχύσουμε αυτές τις συνέργειες και να δούμε τα αποτελέσματα αυτής της πορείας.
Έκτη προτεραιότητα, κοινωνική συνοχή και ποιότητα ζωής. Γιατί η ανάπτυξη έχει πραγματική αξία όταν βελτιώνει τη ζωή όλων των ανθρώπων και όταν ένας νέος μπορεί να βρει εργασία. Το δικαίωμα στην παραμονή δεν εξασφαλίζεται με διακηρύξεις. Χρειάζεται εργασία, αξιοπρεπές εισόδημα, προσιτή στέγη, παιδική φροντίδα, σχολεία, πρόσβαση στην υγεία, μεταφορές και δυνατότητες συμμετοχής στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή.
Είδατε πώς μπλέκεται η κοινωνική συνοχή με τις υποδομές, πώς μπλέκεται η κοινωνική συνοχή με την επιχειρηματικότητα, με την παραγωγή, με το δημογραφικό; Και πρέπει να το αντιμετωπίσουμε αυτό με την αίσθηση του επείγοντος που πραγματικά απαιτεί. Γι’ αυτό και είναι κρίσιμο να κάνουμε αυτή τη δουλειά τώρα· αφορά την επόμενη προγραμματική.
Έβδομη προτεραιότητα, σύγχρονες υποδομές και ισόρροπη χωρική ανάπτυξη. Η Δυτική Ελλάδα είναι μια Περιφέρεια με μεγάλες διαφοροποιήσεις. Οι ανάγκες της Πάτρας και των άλλων αστικών κέντρων δεν είναι οι ίδιες με τις ανάγκες των ορεινών, αγροτικών και παράκτιων, απομακρυσμένων περιοχών. Οφείλουμε, λοιπόν, να σχεδιάζουμε έχοντας αυτή την πραγματικότητα ως αφετηρία.
Θέλουμε η ανάπτυξη να φτάνει παντού και η απόσταση από ένα αστικό κέντρο να μη μετατρέπεται σε απόσταση από ευκαιρίες.
Η εμπειρία των προηγούμενων περιόδων μάς έχει διδάξει ότι η χρηματοδότηση, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζονται ώριμες μελέτες, επαρκής διοικητική ικανότητα, σωστή ιεράρχηση, συνέργειες και συστηματική παρακολούθηση της υλοποίησης.
Πρέπει να περάσουμε από τη λογική των μεμονωμένων αιτημάτων στη λογική των ολοκληρωμένων αναπτυξιακών παρεμβάσεων. Κάθε έργο πρέπει να απαντά σε μία πραγματική ανάγκη. Κάθε επένδυση να υπηρετεί μια σαφή στρατηγική προτεραιότητα. Κάθε χρηματοδότηση να συνοδεύεται από συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Και κάθε αποτέλεσμα να αξιολογείται όχι με βάση το κοινωνικό του και το οικονομικό του μέγεθος, αλλά με βάση κυρίως το κοινωνικό του αποτύπωμα.
*Το άρθρο αποτελεί επεξεργασμένη μορφή της ομιλίας του Περιφερειάρχη κατά την ημερίδα Ενημέρωσης & Διαβούλευσης στο πλαίσιο του ΕΠΕΣ 2028-2034