Τα περιστατικά πλαστογραφίας και διακίνησης μη αυθεντικών έργων τέχνης απασχολούν συχνά τον συλλεκτικό χώρο, ενώ πολύ πρόσφατα το ζήτημα κατέστη αντικείμενο συζήτησης λόγω της ερευνώμενης υπόθεσης που αφορά γνωστό γκαλερίστα.
Εκείνο που δεν είναι ευρέως γνωστό, είναι ότι στη μάχη για την προστασία των έργων τέχνης και των συλλεκτικών αντικειμένων η Ελλάδα έκανε πρόσφατα ένα πολύ σημαντικό βήμα. Στις 28 Ιανουαρίου ψηφίστηκε από τη Βουλή νέο νομικό πλαίσιο, με το οποίο επιχειρείται να αναχαιτιστεί η ανομία γύρω από τα πλαστά και τα παραποιημένα έργα τέχνης και τα συλλεκτικά αντικείμενα.
Ο νέος νόμος είναι ιδιαίτερα αυστηρός και επιφέρει σοβαρές κυρώσεις για τα αδικήματα που αφορούν την παραποίηση (λχ. της χρονολόγησης, της προέλευσης κλπ) αυθεντικών έργων, την παραγωγή πλαστών, τη διακίνηση αλλά και την απλή κατοχή πλαστών έργων τέχνης ακόμη και στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει οικονομικό όφελος.
Αυτή η συγκεκριμένη πρόβλεψη που αποσυνδέει την τιμώρηση του αδικήματος από την οικονομική συναλλαγή, απηχεί τη στόχευση προστασίας όχι μόνο της οικονομικής αξίας των έργων τέχνης αλλά και της αλήθειάς τους και αποτελεί, κατά την γνώμη μου, από τις σημαντικότερες και ευστοχότερες αλλαγές στο νομικό πλαίσιο. Η αντιμετώπιση του έργου τέχνης όχι ως κοινού εμπορεύματος αλλά ως πνευματικής δημιουργίας βρίσκεται στη βάση του νομοθετήματος που δεν δομείται πάνω στην οικονομική συναλλαγή.
Ορθά γίνεται αυτή η επιλογή από τον νομοθέτη, ώστε η εστίαση να μην είναι μόνο στη ζημία που υφίσταται ο συλλέκτης ή αγοραστής του έργου τέχνης, αλλά στην αυθεντικότητα του έργου καθεαυτή. Για τον σκοπό αυτό, άλλωστε, προβλέπεται και η καταστροφή του πλαστού έργου ακόμη και στην περίπτωση της αθώωσης του κατηγορουμένου.
Στον ίδιο νόμο προβλέπεται εξάλλου και ειδικό αδίκημα για τη φθορά έργου τέχνης, το οποίο εκτίθεται δημόσια, ενόψει των γνωστών πρόσφατων περιστατικών καταστροφής έργων για λόγους «διαμαρτυρίας».
Το πλαίσιο ποινών απηχεί σοβαρή αυστηροποίηση και προβλέπει φυλάκιση από έξι μήνες έως πέντε έτη και πρόστιμο έως 120.000 ευρώ στις βασικές περιπτώσεις. Σε περιπτώσεις οργανωμένης διακίνησης και σημαντικής ζημίας η φυλάκιση μπορεί να φτάσει και τα δέκα έτη, ενώ το πρόστιμο ανέρχεται μέχρι τα 300.000 ευρώ.
Διεθνής καινοτομία, εξάλλου, είναι η σύσταση σώματος ορκωτών πραγματογνωμόνων που θα ασχολείται με την έρευνα της αυθεντικότητας, θα εξασφαλίζει την ασφάλεια της διαδικασίας πιστοποίησης και αποτελεί παντελώς νέο θεσμό.
Όπως προκύπτει από το σύνολο των ρυθμίσεων, η φιλοσοφία του νέου νόμου είναι να προστατευθεί το αντικείμενο τέχνης στην ουσία του, στην αλήθειά του. Παράλληλα, επιδιώκεται να εμπεδωθεί κλίμα εμπιστοσύνης στον χώρο της αγοράς, που έχει διαβρωθεί από την πληθώρα περιστατικών παραποίησης, η οποία αποτελεί απειλή για την ίδια τη δημιουργικότητα.
Μαρίνα Μπεβούδα,
δικηγόρος και προέδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ηλείας
