Το επιβλητικό Μουσείο Καλών Τεχνών της ουγγρικής πρωτεύουσας ιδρύθηκε με τον νόμο των εορτασμών της Χιλιετηρίδας του ουγγρικού κράτους, το 1896. Το κτήριο σχεδιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Albert Schickedanz και Fülöp Herzog, οικοδομήθηκε μεταξύ 1900 και 1906 και εγκαινιάστηκε την 1η Δεκεμβρίου 1906, παρουσία του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Ιωσήφ Α΄. Άνοιξε για το κοινό λίγες ημέρες αργότερα, στις 5 Δεκεμβρίου.
Το ίδιο το κτήριο αποτελεί ένα εντυπωσιακό αρχιτεκτονικό σύνολο ιστορικιστικού χαρακτήρα, στο οποίο συνδυάζονται κυρίως νεοκλασικά και νεοαναγεννησιακά στοιχεία. Η μνημειακή πρόσοψη με το μεγάλο κεντρικό πρόπυλο, οι επιβλητικές κλίμακες και οι αίθουσες διαφορετικών ιστορικών ρυθμών σχεδιάστηκαν όχι μόνο για να στεγάσουν έργα τέχνης αλλά και για να αφηγηθούν, μέσα από την αρχιτεκτονική, μια ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Το μουσείο διαθέτει περισσότερα από 100.000 έργα, καλύπτοντας ένα τεράστιο χρονικό φάσμα: από την αρχαία Αίγυπτο, την ελληνική, την ετρουσκική και τη ρωμαϊκή αρχαιότητα έως την ευρωπαϊκή ζωγραφική, γλυπτική και χαρακτική των νεότερων χρόνων. Η αιγυπτιακή συλλογή του αριθμεί περίπου 3.500 αντικείμενα και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Στην Πινακοθήκη των Παλαιών Δασκάλων συναντά κανείς έργα της ιταλικής, ισπανικής, φλαμανδικής, ολλανδικής και γερμανικής τέχνης. Ανάμεσα στους καλλιτέχνες που εκπροσωπούνται είναι ο Ραφαήλ —με την περίφημη «Παναγία Esterházy» – ο Τιτσιάνο, ο Τιντορέττο, ο Τζορτζόνε, ο Ντύρερ, ο Πίτερ Μπρίγκελ ο Πρεσβύτερος, ο Ρούμπενς, ο Βελάσκεθ, ο Ελ Γκρέκο, ο Μουρίγιο και ο Γκόγια. Στις συλλογές του περιλαμβάνονται επίσης ευρωπαϊκά γλυπτά, καθώς και ένα εξαιρετικά πλούσιο σύνολο σχεδίων και χαρακτικών.
Κι όμως, πριν ακόμη περάσουμε την είσοδο, μας περιμένει κάτι που αφορά άμεσα την Ελλάδα: στο τύμπανο της μνημειακής πρόσοψης έχει τοποθετηθεί ανασύνθεση με εκμαγεία του δυτικού αετώματος του ναού του Διός στην Ολυμπία.
Η πρωτότυπη σύνθεση δημιουργήθηκε κατά την πρώιμη κλασική εποχή, περίπου το 470–456 π.Χ., και απεικονίζει την Κενταυρομαχία στον γάμο του Πειρίθου και της Δηιδάμειας. Στο κέντρο δεσπόζει ο Απόλλων, γαλήνιος και επιβλητικός μέσα στη βίαιη σύγκρουση Λαπιθών και Κενταύρων, ως έκφραση της τάξης απέναντι στο χάος.
Τα αυθεντικά γλυπτά των δύο αετωμάτων σώζονται και εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας σε ανασυντεθειμένη διάταξη. Δεν παρουσιάζονται, όμως, ψηλά μέσα στο αέτωμα ενός κτηρίου, στην αρχιτεκτονική θέση για την οποία δημιουργήθηκαν. Με βάση τις δημοσιευμένες πληροφορίες που μπόρεσα να εντοπίσω, δεν υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα αντίστοιχη μόνιμη παρουσίαση ολόκληρης της δυτικής σύνθεσης σε πρόσοψη κλασικής μορφής.
Εκμαγεία ολόκληρων συνθέσεων ή μεμονωμένων μορφών από τα αετώματα της Ολυμπίας υπάρχουν και σε άλλες ιστορικές συλλογές, όπως στο Cambridge, στο Münster, στο Μουσείο Πούσκιν της Μόσχας, στο Ashmolean της Οξφόρδης, στη Γυψοθήκη του Λούβρου στις Βερσαλλίες και σε συλλογές του Βερολίνου. Η περίπτωση της Βουδαπέστης, ωστόσο, παραμένει ξεχωριστή, επειδή η δυτική σύνθεση δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένα σύνολο μουσειακών εκθεμάτων: βρίσκεται ψηλά, ενταγμένη στο τύμπανο μιας μνημειακής πρόσοψης, επιτρέποντάς μας να αντιληφθούμε διαφορετικά την κλίμακα και την αρχιτεκτονική λειτουργία των γλυπτών.
Πόσο συναρπαστικό — και πόσο θλιβερό ταυτόχρονα! Στην Ελλάδα έχουμε το ανεκτίμητο αυθεντικό, αλλά για να δούμε τη σύνθεση ψηλά, μέσα σε ένα αέτωμα κλασικού κτηρίου, πρέπει να ταξιδέψουμε μέχρι τη Βουδαπέστη.
Την πολύτιμη αυτή πληροφορία την οφείλω στον εκλεκτό φίλο μου Θανάση Τζοΐτη. Δεν τη γνώριζα, παρότι έχω επισκεφθεί την πρωτεύουσα της Ουγγαρίας. Άλλη μια απόδειξη ότι κάθε πόλη κρατά μυστικά που περιμένουν μια δεύτερη, πιο προσεκτική ματιά…
Δείτε εδώ την πρωτότυπη σύνθεση
https://my.matterport.com/show/?m=paeZGfR5H5b&ss=217&sr=3.1,-.01
Δείτε εδώ το αέτωμα στη πρόσοψη του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης
