Νέα μελέτη σύγκρισης των ικανοτήτων ανθρώπων και ΑΙ
Είναι τα συστήματα γενετικής τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT ικανά για πραγματική δημιουργικότητα; Μια νέα μεγάλης κλίμακας μελέτη επιχείρησε να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα.
Τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Scientific Reports» δείχνουν μια σημαντική μετατόπιση. Τα συστήματα γενετικής τεχνητής νοημοσύνης έχουν πλέον φτάσει σε επίπεδο όπου μπορούν να ξεπερνούν τον μέσο άνθρωπο σε ορισμένα μέτρα δημιουργικότητας. Ταυτόχρονα η μελέτη καθιστά σαφές ότι οι πιο δημιουργικοί άνθρωποι εξακολουθούν να υπερέχουν ακόμη και των ισχυρότερων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν αρκετά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως τα ChatGPT, Claude, Gemini και άλλα, και συνέκριναν τα αποτελέσματά τους με δεδομένα από 100,000 ανθρώπινους συμμετέχοντες. Το αποτέλεσμα σηματοδοτεί ένα σαφές σημείο καμπής. Ορισμένα συστήματα (συμπεριλαμβανομένου του GPT 4) σημείωσαν υψηλότερες επιδόσεις από τον μέσο άνθρωπο σε δοκιμασίες που μετρούν τη γλωσσική αποκλίνουσα δημιουργικότητα, τη νοητική διαδικασία παραγωγής πολλαπλών, πρωτότυπων ιδεών και λύσεων για ένα πρόβλημα από ένα ερέθισμα ξεφεύγοντας από τις συμβατικές απαντήσεις.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι ορισμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που βασίζονται σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορούν πλέον να ξεπερνούν τη μέση ανθρώπινη δημιουργικότητα σε καλά ορισμένες δοκιμασίες. Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να είναι απροσδόκητο, ακόμη και ανησυχητικό, όμως η μελέτη μας αναδεικνύει και μια εξίσου σημαντική παρατήρηση: ακόμη και τα καλύτερα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υπολείπονται των πιο δημιουργικών ανθρώπων» εξηγεί ο Καρίμ Ζέρμπι καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ, επικεφαλής της μελέτης.
Περαιτέρω ανάλυση των ερευνητών αποκάλυψε ένα σημαντικό μοτίβο. Ενώ ορισμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ξεπερνούν πλέον τον μέσο άνθρωπο, τα υψηλότερα επίπεδα δημιουργικότητας παραμένουν αποκλειστικά ανθρώπινα.
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν πιο προσεκτικά τα δεδομένα, διαπίστωσαν ότι το πιο δημιουργικό μισό των ανθρώπινων συμμετεχόντων πέτυχε υψηλότερους μέσους όρους από όλα τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που δοκιμάστηκαν. Η διαφορά ήταν ακόμη πιο έντονη στο ανώτερο 10 τοις εκατό των πιο δημιουργικών ατόμων.
«Αναπτύξαμε ένα αυστηρό πλαίσιο που μας επιτρέπει να συγκρίνουμε τη δημιουργικότητα ανθρώπων και τεχνητής νοημοσύνης με τα ίδια εργαλεία βασισμένοι σε δεδομένα από περισσότερους από 100,000 συμμετέχοντες» λέει ο Ζέρμπι.
Η μέτρηση
Για να γίνει μια δίκαιη σύγκριση η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε διάφορες μεθόδους. Το βασικό εργαλείο ήταν η Δοκιμασία Αποκλίνουσας Συσχέτισης, μια ψυχολογική δοκιμασία που μετρά την αποκλίνουσα δημιουργικότητα.
Η δοκιμασία, που δημιουργήθηκε από τον συν συγγραφέα της μελέτης Τζέι Όλσον, ζητά από τους συμμετέχοντες, είτε ανθρώπους είτε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, να παράγουν δέκα λέξεις όσο το δυνατόν πιο διαφορετικές μεταξύ τους ως προς τη σημασία. Μια ιδιαίτερα δημιουργική απάντηση μπορεί να περιλαμβάνει λέξεις όπως γαλαξίας, πιρούνι, ελευθερία, άλγη, φυσαρμόνικα, κβαντικό, νοσταλγία, βελούδο, τυφώνας, φωτοσύνθεση.
Οι επιδόσεις σε αυτή τη δοκιμασία συσχετίζονται στενά με άλλες καθιερωμένες δοκιμασίες δημιουργικότητας που χρησιμοποιούνται στη δημιουργία ιδεών, στη συγγραφή και στην επίλυση δημιουργικών προβλημάτων. Αν και βασίζεται στη γλώσσα, δεν ελέγχει απλώς το λεξιλόγιο, αλλά ευρύτερες γνωστικές διαδικασίες που εμπλέκονται στη δημιουργική σκέψη σε πολλούς τομείς. Ένα επιπλέον πλεονέκτημα είναι ότι διαρκεί μόλις δύο έως τέσσερα λεπτά και είναι διαθέσιμη διαδικτυακά.
Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, οι ερευνητές εξέτασαν αν η επίδοση της τεχνητής νοημοσύνης σε αυτή τη βασική δοκιμασία λέξεων μεταφράζεται σε πιο σύνθετες δημιουργικές δραστηριότητες. Για τον σκοπό αυτό συνέκριναν άμεσα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και ανθρώπους σε εργασίες δημιουργικής γραφής.
Αυτές περιλάμβαναν τη συγγραφή χαϊκού (ιαπωνικής τεχνικής μικρά ποιήματα), τη δημιουργία περιλήψεων πλοκής ταινιών και τη σύνθεση σύντομων ιστοριών. Και πάλι το μοτίβο ήταν σαφές. Αν και η τεχνητή νοημοσύνη ξεπερνούσε μερικές φορές τον μέσο άνθρωπο οι πιο ταλαντούχοι ανθρώπινοι δημιουργοί διατηρούσαν σαφές πλεονέκτημα.
Τα ευρήματα οδήγησαν σε ένα σημαντικό επόμενο ερώτημα. Μπορεί η δημιουργικότητα της τεχνητής νοημοσύνης να διαμορφωθεί ή να ελεγχθεί; Σύμφωνα με τη μελέτη, ναι. Ένας βασικός παράγοντας είναι η λεγόμενη θερμοκρασία του μοντέλου, μια τεχνική ρύθμιση που επηρεάζει το πόσο προβλέψιμες ή τολμηρές είναι οι απαντήσεις.
Σε χαμηλές ρυθμίσεις θερμοκρασίας, τα συστήματα τείνουν να παράγουν πιο ασφαλείς και προβλέψιμες απαντήσεις. Σε υψηλότερες ρυθμίσεις, οι απαντήσεις γίνονται πιο ποικίλες και λιγότερο περιορισμένες, ενθαρρύνοντας πιο ριψοκίνδυνες και πρωτότυπες συσχετίσεις.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι ο τρόπος διατύπωσης των οδηγιών παίζει καθοριστικό ρόλο. Για παράδειγμα, οδηγίες που ενθαρρύνουν το μοντέλο να εξετάσει την προέλευση και τη δομή των λέξεων μέσω της ετυμολογίας οδηγούν σε πιο απρόσμενες ιδέες και υψηλότερες βαθμολογίες δημιουργικότητας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η δημιουργικότητα της τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη καθοδήγηση, καθιστώντας την αλληλεπίδραση ανθρώπου και μηχανής κεντρικό στοιχείο της δημιουργικής διαδικασίας.
Θα αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη τους ανθρώπινους δημιουργούς;
Η μελέτη προσφέρει μια ισορροπημένη οπτική απέναντι στους φόβους ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τους δημιουργικούς επαγγελματίες. Παρότι ορισμένα συστήματα μπορούν πλέον να ανταγωνίζονται τους ανθρώπους σε συγκεκριμένες δοκιμασίες, η έρευνα αναδεικνύει σαφείς περιορισμούς και τη συνεχιζόμενη σημασία της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
«Παρόλο που η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πλέον να φτάσει σε ανθρώπινο επίπεδο δημιουργικότητας σε ορισμένες δοκιμασίες, πρέπει να ξεπεράσουμε αυτή την παραπλανητική αίσθηση ανταγωνισμού. Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη έχει πάνω απ όλα γίνει ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο στην υπηρεσία της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Δεν θα αντικαταστήσει τους δημιουργούς αλλά θα μεταμορφώσει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο φαντάζονται εξερευνούν και δημιουργούν όσοι επιλέγουν να τη χρησιμοποιήσουν» εξηγεί ο Ζέρμπι.
Αντί να προμηνύουν το τέλος των δημιουργικών επαγγελμάτων τα ευρήματα ενθαρρύνουν έναν νέο τρόπο σκέψης για την τεχνητή νοημοσύνη. Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως δημιουργικός βοηθός που διευρύνει τις δυνατότητες εξερεύνησης και έμπνευσης. Το μέλλον της δημιουργικότητας ίσως εξαρτηθεί λιγότερο από την αντιπαράθεση ανθρώπου και μηχανής και περισσότερο από νέες μορφές συνεργασίας όπου η τεχνητή νοημοσύνη υποστηρίζει και ενισχύει την ανθρώπινη φαντασία.
«Αντιπαραθέτοντας άμεσα τις δυνατότητες ανθρώπων και μηχανών μελέτες όπως η δική μας μάς ωθούν να επανεξετάσουμε τι εννοούμε όταν μιλάμε για δημιουργικότητα» καταλήγει ο Ζέρμπι.
