Χώρος σχεδόν αποκλειστικά “γυναικείος” μέχρι προσφάτως, η κουζίνα ενός σπιτιού επιτελούσε έναν και μόνο σκοπό: το μαγείρεμα.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει: η κουζίνα έχει έρθει θεαματικά στο επίκεντρο, αποτελεί χώρο συνύπαρξης και κοινωνικοποίησης και είναι εκεί με ωραία έπιπλα, νησίδες και aesthetic σερβίτσια για να φέρει άλλο αέρα στην οικιακή ζωή.

Τι έχει αλλάξει, όμως, πραγματικά και πού οφείλεται αυτή η αλλαγή;

Η “παλιά” κουζίνα

Πριν τα mass-produced έπιπλα εκ Σουηδίας και τις κλασικές κουζίνες υψηλής ποιότητας Gruppo, τις high-end ηλεκτρικές συσκευές των χιλιάδων ευρώ και τους σχεδόν αυτόματους slow cookers που κάνουν τα πάντα με το πάτημα ενός κουμπιού, τα πράγματα ήταν… μάλλον διαφορετικά.

Για μεγάλο διάστημα, η κουζίνα ήταν ένας χώρος σχεδόν… απομονωμένος, καθώς πολλές φορές βρισκόταν πίσω από πόρτες και τοίχους, διαχωρισμένη από το σαλόνι ή το καθιστικό. Στην ελληνική πραγματικότητα, παραδοσιακά το σπίτι είχε διάταξη που διαχώριζε σαφώς τα δωμάτια αυτά, είτε λόγω αρχιτεκτονικής είτε λόγω κοινωνικών ρόλων.

Η Frankfurt Kitchen του 1926, σχεδιασμένη από τη Margarete Schütte-Lihotzky, θεωρείται η πρώτη “μοντέρνα” κουζίνα στον κόσμο. Μέχρι τότε, οι περισσότερες κουζίνες ήταν συχνά κοινόχρηστοι ή υπερβολικά απομονωμένοι χώροι με ελάχιστη εργονομία και χωρίς σαφή διάταξη. Η Schütte-Lihotzky, εμπνευσμένη από τις τότε ιδέες της βιομηχανικής αποδοτικότητας (και τα βαγόνια εστιατορίων των τρένων), επιχείρησε να σχεδιάσει μια κουζίνα επιστημονικά οργανωμένη: με συγκεκριμένες αποστάσεις ανάμεσα σε εστίες, νεροχύτη και αποθηκευτικούς χώρους, ώστε κάθε κίνηση να είναι μετρημένη.

Η ιδέα του “work triangle”, του τριγώνου μεταξύ ψυγείου, εστίας και νεροχύτη, γεννήθηκε εκεί, με τη Frankfurt Kitchen να αντικατοπτρίζει μια εποχή όπου η μαγειρική αντιμετωπιζόταν ως εργασία που έπρεπε να γίνει πιο γρήγορα, πιο καθαρά, πιο αποτελεσματικά. Ωστόσο, με αυτόν ακριβώς τον σχεδιασμό έθεσε τα θεμέλια για τη μοντέρνα κουζίνα του σήμερα: μικρότερη, πιο μελετημένη, πιο “προσωπική”. Από εκεί και πέρα, η κουζίνα άρχισε να αντιμετωπίζεται ως αυτόνομος αρχιτεκτονικός χώρος, με σαφή σχεδιασμό και κεντρικό ρόλο στο σπίτι.

Η μετάβαση

Μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αρκετοί παράγοντες άλλαξαν το σκηνικό:

  • Η ευρεία διάδοση ηλεκτρικού ρεύματος και αερίου έκανε τις συσκευές πιο προσβάσιμες – έχουμε πλέον φούρνους και ψυγεία σε κάθε σπίτι, καθώς και πιο ανθεκτικά υλικά για πάγκους.
  • Άλλαξαν οι κοινωνικοί ρόλοι: έχουμε περισσότερες γυναίκες στην αγορά εργασίας, μικρότερες κατοικίες (διαμερίσματα), υψηλότερες απαιτήσεις για άνεση.
  • Υπάρχει σαφής στροφή και στην αρχιτεκτονική: εμφανίστηκαν πλέον διατάξεις που συνέδεαν την κουζίνα με τον υπόλοιπο χώρο του σπιτιού, όχι πάντα πλήρως “open” αλλά με πιο ανοιχτό πνεύμα.

Η σύγχρονη κουζίνα – αισθητική, διακόσμηση, lifestyle

Σήμερα η κουζίνα δεν είναι πια απλώς ο χώρος όπου “μαγειρεύουμε”, αλλά η βάση της… ζωής στο σπίτι – εκεί που φτιάχνεται ο καφές του πρωινού, διαβάζουν τα παιδιά, μαζεύονται φίλοι για κρασί και συζήτηση. Η κουζίνα “ανοιχτού τύπου” έχει μάλιστα γίνει σύμβολο της σύγχρονης κατοικίας: συνδέεται φυσικά με την τραπεζαρία ή το σαλόνι, δημιουργώντας ένα ενιαίο περιβάλλον που ενθαρρύνει τη συνύπαρξη.

Η αισθητική παίζει πλέον εξίσου σημαντικό ρόλο με τη λειτουργικότητα. Τα υλικά, τα χρώματα και η διακόσμηση δεν επιλέγονται απλώς για λόγους πρακτικότητας, αλλά για να αποπνέουν στυλ και προσωπικότητα, ανάλογα με το ύφος του σπιτιού.

Η εξέλιξη της κουζίνας είναι στην πραγματικότητα μια αντανάκλαση της κοινωνίας. Κάποτε, ο χώρος αυτός ήταν απομονωμένος και συνδεδεμένος με τον ρόλο της γυναίκας και τη νοικοκυροσύνη. Η μετάβαση προς την ανοιχτή κουζίνα φανερώνει μια βαθύτερη αλλαγή: η ζωή στο σπίτι έγινε πιο συλλογική, πιο συμμετοχική, πιο casual.

Και κάπως έτσι, από χώρο καθήκοντος έγινε χώρος έκφρασης, ο πιο ζεστός, ανθρώπινος και αληθινός του σπιτιού.