Αμέτρητα τα προσωνύμια της Παναγίας, μία η αγκαλιά Της και ανοιχτή για όλο τον κόσμο
Επιμέλεια Πρωινή
Με θρησκευτική ευλάβεια και έντονο άρωμα παράδοσης, η Ηλεία φοράει τα γιορτινά της για να τιμήσει τη μεγαλύτερη γιορτή του καλοκαιριού. Ο Δεκαπενταύγουστος, το «Πάσχα του Καλοκαιριού» όπως δικαίως έχει επικρατήσει να λέγεται, αποτελεί για τον τόπο μας μια κορυφαία στιγμή πνευματικής ανάτασης και αντάμωσης.
Σε κάθε γωνιά της Ηλείας, από τα παραθαλάσσια χωριά μέχρι τους πιο ορεινούς όγκους, η καρδιά του ελληνισμού χτυπάει δυνατά. Είναι η μέρα που οι ξενιτεμένοι επιστρέφουν στις ρίζες τους, οι οικογένειες σμίγουν ξανά και οι εκκλησιές γεμίζουν από πιστούς που αναζητούν μια στιγμή γαλήνης και ελπίδας.
Μία η Μητέρα, εκατοντάδες τα ονόματά Της
Αν και η Παναγία είναι μία για όλους τους πιστούς, η λαϊκή λατρεία Της έχει χαρίσει εκατοντάδες διαφορετικά ονόματα —υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τα 500 σε όλη την Ελλάδα. Αυτά τα προσωνύμια δεν αλλάζουν το πρόσωπό Της, αλλά φανερώνουν τον τρόπο που συνδέεται με κάθε τόπο. Τα ονόματα αυτά γεννιούνται μέσα από την καθημερινή ζωή και την ιστορία: από την τοποθεσία του ναού Της (π.χ. Κρεμαστή επειδή βρίσκεται σε βράχο), από τον τρόπο που αγιογραφήθηκε ή βρέθηκε η εικόνα Της (π.χ. Οδηγήτρια, Φανερωμένη), από τον χρόνο που γιορτάζει (π.χ. Δεκαπεντούσα), από τα συναισθήματα και τις παρακλήσεις των ανθρώπων που ζητούν τη βοήθειά Της (π.χ. Παρηγορήτισσα, Γλυκοφιλούσα).
Κάθε προσωνύμιο είναι στην πραγματικότητα μια ξεχωριστή προσευχή, ένας «τίτλος τιμής» και αγάπης από τους πιστούς προς τη δική τους μάνα, που είναι πάντα έτοιμη να τους ακούσει
Ξακουστά προσκυνήματα της Ηλείας
Αυτή η βαθιά σχέση αποτυπώνεται ανάγλυφα στα δεκάδες ονόματα που συναντάμε στον νομό μας. Εδώ, η Παναγία λατρεύεται με προσωνυμίες που κουβαλούν ιστορία αιώνων και οδήγησαν στη δημιουργία σπουδαίων θρησκευτικών και πολιτιστικών μνημείων. Κάθε όνομα κρύβει πίσω του έναν θρύλο, ένα θαύμα και μια ανάγκη των ανθρώπων να νιώσουν προστασία. Τα μοναστήρια της Ηλείας, λαξευμένα σε βράχους ή κρυμμένα μέσα σε καταπράσινες πλαγιές, αποτελούν τους πιο ζωντανούς μάρτυρες αυτής της διαχρονικής κατάνυξης.
- Παναγία η Σκαφιδιώτισσα: Που αγκαλιάζει το Ιόνιο πέλαγος.
Βρίσκεται 10 μόλις χλμ από τον Πύργο και δίπλα από τα καταγάλανα νερά του Ιονίου, στις εκβολές του ποταμού Ιάρδανου. Έκθαμβος θα μείνει ο επισκέπτης αντικρύζοντας από μακριά το μεσαιωνικό φρούριο που το περιστοιχίζει. Το μοναστήρι της Παναγίας της Σκαφιδιώτισσας κτίστηκε το 10ο αιώνα μ.χ. Εκτός από την αξιόλογη αρχιτεκτονική του, έχει και πολλούς θησαυρούς, όπως ιερά σκεύη, άμφια, λειψανοθήκες, στολές, όπλα, εικόνες, νομίσματα, αναθήματα και το λάβαρο της Μονής από χειροκέντητη εικόνα με αφιέρωση στην Παναγία.
Σημαντικό είναι το αρχείο της Μονής και η βιβλιοθήκη με πολλά χειρόγραφα βιβλία, που αναφέρονται σε λειτουργικά, μουσικά, αγιογραφικά και άλλα θέματα, αλλά και στην ιστορία της Μονής και τη συμμετοχή της στην Ελληνική Επανάσταση του 1821
- Παναγία η Κρεμαστή: Που στέκει σαν άγρυπνος φρουρός στον βράχο.
Στέκεται επιβλητική και εντυπωσιάζει με τον όγκο της σαν να είναι κρεμασμένη στο βράχο. Πριν από 800 χρόνια κάτοικοι της περιοχής έβλεπαν τα βράδια σε μια τρύπα του βράχου ένα φως. Κρέμασαν με σχοινί κάποιον, ο οποίος βρήκε την εικόνα της Παναγίας αιωρούμενη.
Η μονή εορτάζει την 23η Αυγούστου. Χιλιάδες προσκυνητές την παραμονή κατά τον Εσπερινό και κατά την ημέρα της εορτής, συρρέουν για να προσκυνήσουν την Θεομήτορα. Η μονή δέχεται χιλιάδες προσκυνητές και κατά την διάρκεια όλου του χρόνου. Από τον εξώστη της εκκλησίας ο επισκέπτης θα δει όλη την ομορφιά της γης της Ηλείας μέχρι το δάσος της Φολόης και την μεγαλοπρέπεια του Ερυμάνθου.
- Παναγία η Βλαχέρνα (ή Βλαχερνίτισσα): Από το περίφημο βυζαντινό μοναστήρι στην Κάτω Παναγιά, κοντά στην Κυλλήνη.
Η Μονή της Παναγίας της Βλαχερνίτισσας έχει πάρει το όνομά της από την ονομαστή Παναγία των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη.
Είναι παλαιότατη Μονή με σπουδαιότατη ιστορική παράδοση που τελευταία λειτουργούσε ως γυναικείο μοναστήρι. Από το 1978, μετά από σχετική απόφαση του Μητροπολίτη Ηλείας Αθανασίου Α, στον χώρο της Μονής ιδρύθηκε Γηροκομείο και Οίκος Ευγηρίας για τις άπορες, υπερήλικες και απροστάτευτες γυναίκες της περιοχής.
- Παναγία η Χρυσοπηγή: Από την ιστορική Άνω Μονή της Δίβρης (Λαμπείας).
Μετά το χωριό Λαμπεία (Δίβρη) ο ανηφορικός δρόμος μας φέρνει στο κυρίως Μοναστήρι, χαμένο κυριολεκτικά μέσα στα έλατα, σε ύψος 1.150 μέτρων. Η Μονή κτίστηκε τον 17ο αιώνα (1667) από τον Όσιο Ιωακείμ το Νέο από το Σκιαδά Αχαϊας.Το καθολικό της μονής είναι καλυμμένο με έξοχες αγιογραφίες.
Κατά τη μεγάλη ανάπτυξή της η Μονή κατείχε χωράφια, δασώδεις εκτάσεις, αμπέλια, ελαιόδεντρα και μετόχια.
Σε καταπράσινη πλαγιά, λίγα μόλις μέτρα νοτιότερα από τα τελευταία σπίτια της Δίβρης, βρίσκεται η Κάτω Μονή. Είναι αφιερωμένη στην Θεοτόκο και σήμερα είναι παροπλισμένη. Η Κάτω Μονή πανηγυρίζει την απόδοση της Κοιμήσεως στις 23 Αυγούστου.
- Ιερός Ναός Παναγίας της Καθολικής
Η επωνυμία “Καθολική” με την οποία είναι περισσότερο γνωστός ο Ιερός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου της περιόδου της Φραγκοκρατίας στις παρυφές της πόλης της Γαστούνης του Δήμου Πηνειού στην Ηλεία, προκύπτει είτε από τη λειτουργία του κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο ως καθεδρικός/καθολικός ναός της επισκοπής Ωλένης, είτε ως ανάμνηση της χρήσης του ως καθολικός ναός (δηλαδή ενοριακής εκκλησίας) του βυζαντινού οικισμού.
- Ιερά Μονή Φραγκαβίλλας:
Ο Ιερός Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, που ήταν το καθολικό της βυζαντινής μονής της Φραγκαβίλλας.
Η ονομασία πιθανότατα απηχεί τη φραγκική παρουσία στην περιοχή σε μεταγενέστερους χρόνους και δεν έχει άμεση σχέση με τον ναό, που είναι παλαιότερος από την εποχή της Φραγκοκρατίας. Ο ναός οικοδομήθηκε τον 11ο αιώνα και είναι το μόνο κτίσμα που έχει διατηρηθεί από το συγκρότημα της μονής.
- Ιερά Μονή Ζούρτσας:
Περίπου ένα χιλιόμετρο ανατολικά της Νέας Φιγάλειας ή Ζούρτσας, στην περιοχή του νεκροταφείου του οικισμού, βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, που είναι γνωστός και ως «Μοναστήρι». Χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 10ου αιώνα και πιθανότατα ήταν το καθολικό μονής.
Τα προσκυνήματα αυτά είναι μόνο μερικά από τους πιο φωτεινούς σταθμούς σε ένα απέραντο θρησκευτικό οδοιπορικό. Σε κάθε γωνιά της Ηλείας, από το πιο μικρό ξωκλήσι στο πιο ψηλό βουνό μέχρι τις μεγάλες ενορίες των πόλεων και των χωριών μας, υπάρχει ένας ναός αφιερωμένος στη Θεοτόκο.
Όπου κι αν βρεθεί κανείς τούτες τις άγιες μέρες του Δεκαπενταύγουστου, η κατάνυξη είναι η ίδια. Η Ηλεία γιορτάζει, θυμάται και ελπίζει, έχοντας πάντα ως καταφύγιο την ανοιχτή αγκαλιά της Μάνας όλου του κόσμου.
Χρόνια Πολλά σε όλους!
