Γράφει ο Ρουμπίνης Γεώργιος
Σύμβουλος ψυχικής υγείας – Προσέγγιση στη Συναλλακτική Ανάλυση (Τ.Α.), Υπεύθυνος Επιτροπής Ψυχικής Υγείας ΙΝΚΑ12, www.simbouleftiki-ipostiriksi.gr
Το τραγικό περιστατικό με ανήλικο μαθητή στη Χαλκίδα έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη και επαναφέρει με επείγοντα τρόπο ένα δύσκολο αλλά αναγκαίο ερώτημα: πώς βιώνει ένας έφηβος τη συνεχή ψυχική κακοποίηση και γιατί συχνά δεν ζητά βοήθεια;
Η ψυχολογία δεν εστιάζει στην πράξη, αλλά στις συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν έναν νέο άνθρωπο σε ψυχική ασφυξία. Και αυτές οι συνθήκες, δυστυχώς, δεν είναι μεμονωμένες.
Η εφηβεία ως περίοδος αυξημένης ευαλωτότητας
Η εφηβεία είναι μια αναπτυξιακή φάση έντονων αλλαγών. Ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία ωρίμανσης, ιδιαίτερα στα σημεία που σχετίζονται με τη ρύθμιση του συναισθήματος, την παρόρμηση και τη διαχείριση του στρες.
Αυτό σημαίνει ότι οι έφηβοι βιώνουν την κοινωνική απόρριψη και τον φόβο πιο έντονα, ενώ συχνά δεν διαθέτουν τα ψυχικά εργαλεία για να επεξεργαστούν αυτό που τους συμβαίνει ή να το εκφράσουν.
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι «πείραγμα»
Σύμφωνα με διεθνή επιστημονικά μοντέλα, ο σχολικός εκφοβισμός χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά, ανισορροπία δύναμης και αίσθηση παγίδευσης του παιδιού που τον υφίσταται.
Όταν περιλαμβάνει απειλές, σωματική βία ή συστηματική ταπείνωση, ο εκφοβισμός λειτουργεί ως χρόνιο τραυματικό στρες. Η συνεχής έκθεση σε φόβο μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αυτοεκτίμηση, την αίσθηση ασφάλειας και την ελπίδα για το μέλλον.
Τι μας δείχνει η ψυχιατρική γνώση
Χωρίς να αποδίδονται διαγνώσεις, η ψυχιατρική και ψυχολογική γνώση αναγνωρίζει ότι η παρατεταμένη έκθεση σε εκφοβισμό συνδέεται συχνά με καταθλιπτική διάθεση, έντονο άγχος, συναισθηματική απορρύθμιση και αίσθηση αδιεξόδου στην εφηβεία.
Το κρίσιμο σημείο είναι η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των ενδείξεων — όχι η ετικετοποίηση.
Γιατί τα παιδιά δεν μιλούν
Ένα από τα πιο επικίνδυνα χαρακτηριστικά του σχολικού εκφοβισμού είναι η σιωπή. Πολλά παιδιά:
· φοβούνται ότι αν μιλήσουν, η κατάσταση θα χειροτερέψει
· νιώθουν ντροπή ή ενοχή
· πιστεύουν ότι κανείς δεν μπορεί να τα προστατεύσει
Στην ψυχολογία αυτό περιγράφεται ως μαθημένη αβοηθησία: η πεποίθηση ότι καμία προσπάθεια δεν θα αλλάξει την πραγματικότητα. Η σιωπή, λοιπόν, δεν σημαίνει αντοχή — συχνά σημαίνει εξάντληση.
Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χρειάζεται προσοχή όταν παρατηρούνται:
· κοινωνική απόσυρση
· απότομες αλλαγές στη διάθεση
· πτώση σχολικής επίδοσης
· ψυχοσωματικά συμπτώματα
· απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες
Η συνύπαρξη αυτών των ενδείξεων αποτελεί σήμα κινδύνου.
Τι λέει η ψυχολογία της πράξης
«Όταν ένα παιδί βιώνει επαναλαμβανόμενη βία χωρίς να νιώθει ότι υπάρχει ασφαλές πλαίσιο προστασίας, ο ψυχικός πόνος μπορεί να γίνει αβάσταχτος. Η πρόληψη ξεκινά από την έγκαιρη ακρόαση και τη σαφή στάση των ενηλίκων.»
Πρόληψη: ευθύνη όλων
Η αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού δεν είναι ατομική υπόθεση του παιδιού. Απαιτεί:
· παρουσία σχολικών ψυχολόγων
· ξεκάθαρα πρωτόκολλα στα σχολεία
· εκπαίδευση γονέων και εκπαιδευτικών
· κουλτούρα εμπιστοσύνης, όπου το παιδί ξέρει ότι θα ακουστεί
Η ψυχική υγεία των παιδιών είναι συλλογική ευθύνη.
Ένα τελευταίο μήνυμα
Η υπεύθυνη συζήτηση για τέτοια περιστατικά δεν αναπαράγει τον πόνο — δημιουργεί χώρο για πρόληψη. Κάθε παιδί που ακούγεται έγκαιρα είναι μια ευκαιρία ζωής.
