Η αντίδραση των πολιτών στα επενδυτικά σχέδια του γαμπρού του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει μετατραπεί σε αντισυστημικό κίνημα
Σε ένα αρχιτεκτονικό γραφείο κοντά στην πλατεία Σκεντέρμπεη των Τιράνων ο 35χρονος Αρνεν Σούλα ετοιμάζεται πυρετωδώς για ακόμη μία διαδήλωση στους δρόμους της αλβανικής πρωτεύουσας. Κατασκευάζει μαζί με άλλους ακτιβιστές πλακάτ από φελιζόλ σε σχήμα φλαμίνγκο και στο χέρι του φορά ένα κόκκινο βραχιόλι με τη φράση «Rama ne burg. Berisha ne burg», δηλαδή «Ράμα στη φυλακή. Μπερίσα στη φυλακή».
«Η διαμαρτυρία μας ξεκίνησε για την προστασία του περιβάλλοντος στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας, αλλά πλέον ζητάμε την παραίτηση του πρωθυπουργού και της αντιπολίτευσης», λέει.
Ο Σούλα έχει εμπειρία από κινητοποιήσεις. Το 2018 συμμετείχε στις μεγάλες φοιτητικές διαδηλώσεις της Αλβανίας. Δεν περίμενε, όμως, ότι το κίνημα, που πλέον αποκαλείται «επανάσταση των φλαμίνγκο», θα αποκτούσε αυτή τη δυναμική.
Η τουριστική επένδυση των 4 δισ. δολαρίων στη λωρίδα γης βορείως του χωριού Σβέρνιτσα, που χωρίζει την Αδριατική από τη λιμνοθάλασσα της Νάρτας, άρχισε να απασχολεί την αλβανική και διεθνή κοινή γνώμη μετά τις 30 Μαΐου. Ο αποκλεισμός της περιοχής με συρματόπλεγμα και ο ξυλοδαρμός διαδηλωτή από άντρες ιδιωτικής εταιρείας ασφαλείας πυροδότησαν τις αντιδράσεις στους δρόμους των Τιράνων. Μετρούν ήδη 17 ημέρες και δεν λένε να κοπάσουν.
Οι διαδηλωτές συγκεντρώνονται καθημερινά αργά το απόγευμα έξω από το πρωθυπουργικό μέγαρο. Τα συνθήματά τους, όμως, δεν επικεντρώνονται πλέον στο ζεύγος των Τζάρεντ Κούσνερ και Ιβάνκα Τραμπ, που έχουν συνδεθεί με την επένδυση. Οι διαδηλωτές διαμαρτύρονται κατά της διαφθοράς και του πολιτικού συστήματος. «Το ψάρι βρομάει από το κεφάλι», λέει στην «Κ» η 40χρονη μηχανολόγος μηχανικός Ανίσα Κούλα, που διαδηλώνει καθημερινά μαζί με τους δύο γιους της. «Ολα τα προβλήματα ξεκινούν από την έλλειψη διαφάνειας».
«Οι κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν σε ένα κοινωνικό κίνημα που επιδιώκει να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της πολιτικής στην Αλβανία», εξηγεί στην «Κ» η Κλοντιάνα Μπέσκου, καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων. Οπως παρατηρεί, οι διαδηλώσεις έχουν πλέον λάβει αντισυστημικό χαρακτήρα. «Εχει συσσωρευτεί και ένα ευρύτερο κύμα δυσαρέσκειας που σχετίζεται με την παρουσία της διαφθοράς σε κάθε επίπεδο κοινωνικής και πολιτικής ζωής, με τους χαμηλούς μισθούς, το χαμηλό βιοτικό επίπεδο και το υψηλό ποσοστό μετανάστευσης, που επηρεάζει τους νέους ανθρώπους», επισημαίνει.
Μεταξύ των διαδηλωτών βρίσκονται και αρκετά μέλη της αλβανικής διασποράς. Νέοι, οι οποίοι ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, τη Γερμανία, την Ουγγαρία, έχουν επιστρέψει στην Αλβανία για να συμμετέχουν στις πορείες. Η Μπέσκου δεν θυμάται άλλες κινητοποιήσεις αντίστοιχης έκτασης. Ακόμη και οι διαμαρτυρίες για την ανώτατη εκπαίδευση την περίοδο 2018-2019 δεν είχαν τόσο μεγάλη διάρκεια. Η ίδια διαπιστώνει ότι το κίνημα που εξαπλώνεται στους δρόμους της αλβανικής πρωτεύουσας έχει οριζόντια και όχι ιεραρχική οργάνωση. «Ξεκινά από τη βάση της κοινωνίας», τονίζει.
Μετά τα επεισόδια στον φράχτη της Σβέρνιτσας στις 30 Μαΐου η αλβανική κυβέρνηση δεν ακολούθησε σταθερή επικοινωνιακή στρατηγική. Αρχικά ορισμένα στελέχη της και ο ίδιος ο Αλβανός πρωθυπουργός, Εντι Ράμα, επιχείρησαν να αλλάξουν την αφήγηση των γεγονότων με αναφορές σε συντονισμένες παρεμβάσεις, ακόμη και από την ελληνική πλευρά, στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας τους. Πλέον, έχουν επιλέξει άλλη επικοινωνιακή τακτική. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», κυβερνητικά στελέχη τηρούν στάση αναμονής θεωρώντας ότι αργά ή γρήγορα το κίνημα θα ξεφουσκώσει ή θα χάσει τον ειρηνικό χαρακτήρα του. Ο κ. Ράμα επαναλαμβάνει ότι η επένδυση στη Σβέρνιτσα αφορά ιδιώτες και δεν αποτελεί κρατική υπόθεση.
«Η Δικαιοσύνη να σκαλίσει»
Περίπου 160 χιλιόμετρα μακριά από τα Τίρανα, στην ακτογραμμή όπου σχεδιάζεται η κατασκευή του πολυτελούς τουριστικού θερέτρου, ο φράχτης με το συρματόπλεγμα έχει αφαιρεθεί και η πρόσβαση στις αμμουδερές παραλίες είναι ξανά ελεύθερη. Λιγοστοί λουόμενοι απολαμβάνουν τον ήλιο και τη θέα προς το ακατοίκητο νησί Σαζάν, ακόμη μία τοποθεσία για την οποία έχει εκφράσει επενδυτικό ενδιαφέρον το ζεύγος των Κούσνερ και Τραμπ.
Στο γειτονικό χωριό της Σβέρνιτσας ακούγονται μόνο τα τζιτζίκια. Κάποτε ζούσαν μόνιμα εδώ 1.480 άνθρωποι, πλέον έχουν απομείνει λιγότεροι από 150. Περιμένουν τον Δεκαπενταύγουστο για να σμίξουν ξανά με τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Ο Κώστας Κονόμης μάς υποδέχεται στον ίσκιο μιας συκιάς, στην αυλή της εκκλησίας του χωριού. Από ένα μπαλκόνι που σχηματίζει ο λόφος απλώνεται μπροστά μας η λιμνοθάλασσα της Νάρτας. Κάποτε δίδασκε στο σχολείο του χωριού και οι συντοπίτες του τον φωνάζουν ακόμη δάσκαλο, παρότι έχει περάσει τα 80 έτη. «Εμείς υποστηρίζουμε αυτές τις κινήσεις», λέει για τις διαδηλώσεις στα Τίρανα.
Του είναι απρόσμενη, όμως, η διεθνής δημοσιότητα που πλέον λαμβάνει ο τόπος του. Αυτές τις ημέρες δίνει διαρκώς συνεντεύξεις. Λίγες ώρες μετά τη συνάντησή μας θα τον επισκεφτεί στο σπίτι του ένα αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο. Ο ίδιος και άλλοι κάτοικοι βρίσκονται σε πολυετή δικαστική διαμάχη για την κυριότητα της γης όπου σχεδιάζεται η επένδυση.
Πρόσφατα η ειδική Εισαγγελία Κατά της Διαφθοράς στην Αλβανία (SPAK) εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για πρόσωπα που σχετίζονται με ύποπτες αγοραπωλησίες εκτάσεων κοντά στη Σβέρνιτσα. Η εξέλιξη έκανε τους ντόπιους να αναθαρρήσουν. Στη δικογραφία περιλαμβάνεται και το όνομα του Αρτουρ Σ., αντιδίκου τους στην υπόθεση των διεκδικούμενων εδαφών. «Αυτός ο άνθρωπος δεν έχει στο χωριό μας ούτε ρίζες ούτε καλύβι, ούτε τάφο», λέει ο κ. Κονόμης. «Για εμάς είναι πολύ ελπιδοφόρο ότι μπήκε μέσα η SPAK. Η Δικαιοσύνη πρέπει να σκαλίσει, να βρει τη ρίζα του κακού».
«Όσο χρειαστεί»
Κοντά στην είσοδο του χωριού η Λέντια Σελτζεκάι παρατηρεί με τα κιάλια της ένα σμήνος φλαμίνγκο. Είναι ορνιθολόγος και τα τελευταία επτά χρόνια συνεργάζεται με την αλβανική οικολογική οργάνωση PPNEA. Εξηγεί στην «Κ» ότι η περιοχή αποτελεί έναν μοναδικό υγρότοπο για χιλιάδες αποδημητικά πουλιά. «Οποιαδήποτε παρέμβαση, ακόμη κι αν χτιστεί κάτι σε ένα μικρό μέρος, θα επηρεάσει όλο το οικοσύστημα», τονίζει.
Η PPNEA ήταν μία από τις οργανώσεις που είχαν πρωτοστατήσει στις αρχικές, τοπικές διαμαρτυρίες κατά της περίφραξης της περιοχής και των εργασιών οδοποιίας. Αυτές τις ημέρες στελέχη της βρέθηκαν στο Στρασβούργο για να αναδείξουν και σε ευρωπαϊκό επίπεδο την ανάγκη διαφύλαξης των προστατευόμενων περιοχών της Αλβανίας.
Πίσω στα Τίρανα οι διαδηλωτές ετοιμάζονταν για ακόμη μία βραδιά στους δρόμους της πόλης. «Οι εργασίες στη Νάρτα και ο ξυλοδαρμός του διαδηλωτή ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι», λέει η Κούλα. «Θα είμαστε εδώ όσο χρειαστεί».
