Ο φιλόσοφος που διευθύνει το Ινστιτούτο για την Ηθική στην Τεχνητή Νοημοσύνη στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εξηγεί γιατί τα chatbots δεν είναι φίλοι μας και περιγράφει τι θα μείνει για πάντα αναντικατάστατα ανθρώπινο.
Ειδήμων σε θέματα που άπτονται της Τεχνητής Νοημοσύνης, o Εντουαρντ Χάρκορτ διευθύνει το Institute for Ethics in AI στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και διδάσκει φιλοσοφία στο Keble College. Με αυτή του την ιδιότητα έρχεται στην Αθήνα για το The Lyceum Project, τη φετινή συνάντηση με θέμα την «Entangled Intelligence», και μιλάει το Σάββατο 20 Ιουνίου στο Ωδείο Αθηνών, στο Αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος, σε μια εισήγηση με τίτλο «Between the Ancestral and the Artificial: AI Ethics and Soft Infrastructures».
Το The Lyceum Project παρουσιάζει τρεις «νοημοσύνες» – την έμψυχη, την προγονική και την τεχνητή – ως συνυφασμένες και αλληλεξαρτώμενες. Ως φιλόσοφος, νιώθετε απολύτως άνετα να αποκαλείτε και τις τρεις «νοημοσύνη»;
«Ισως το να είσαι φιλόσοφος να σημαίνει ότι δεν νιώθεις ποτέ απολύτως άνετα να αποκαλείς οτιδήποτε με οποιοδήποτε όνομα. Σοβαρά τώρα, όμως, η απάντησή μου είναι “όχι”. Δεν με ενοχλεί καθόλου η ιδέα ότι τα ζώα είναι νοήμονα, παρότι οι δυνάμεις του νου τους διαφέρουν πολύ από τις δικές μας (και διαφέρουν πολύ και μεταξύ τους, ανάλογα με το για ποια ζώα συζητάμε). Ενα γουρούνι που ψάχνει για τροφή μού φαίνεται υποδειγματική περίπτωση νοήμονος συμπεριφοράς.
Η έκφραση “προγονική νοημοσύνη” είναι καινούργια, και έτσι κατά κάποιον τρόπο υπάρχει περιθώριο επιλογής ως προς το πώς θα την ορίσει κανείς. Όπως την αντιλαμβάνομαι, μολονότι η λέξη “νοημοσύνη” δεν είναι καθόλου λανθασμένη εδώ, οι πολιτισμικές παραδόσεις ή κληρονομιές δεν διαθέτουν αυτές καθαυτές νοημοσύνη με την ίδια έννοια που τη διαθέτει το κάθε ανθρώπινο ον.
Μάλλον, οι παραδόσεις (κ.λπ.) είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι της σκαλωσιάς της ανθρώπινης νοημοσύνης: εργαλεία, τρόποι να κάνουμε τα πράγματα και ούτω καθεξής, που σημαίνουν ότι κάθε γενιά δεν χρειάζεται να τα επινοεί όλα από την αρχή. Ετσι αυτή η σκαλωσιά διευρύνει θεαματικά όσα είμαστε σε θέση να κάνουμε. Σκεφτείτε μόνο πόσο διευρύνθηκαν οι δυνάμεις μας με την εφεύρεση της γραφής, που προσθέτει αφάνταστα πολλά σε όσα μπορεί η μία γενιά να παραδώσει στην επόμενη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι η πιο δύσκολη από τις τρεις για να τη σκεφτεί κανείς. Κατά κάποιον τρόπο στέκεται ανάμεσα στις άλλες δύο. Αν με ρωτούσε κανείς αν η ΑΙ είναι μια μορφή νοημοσύνης με την ίδια έννοια που είναι νοήμονες οι άνθρωποι, η απάντησή μου είναι “όχι”: δεν είναι καθόλου νοήμων, γιατί δεν είναι κανενός είδους έμφρων οντότητα. Υπάρχει ωστόσο και ένας άλλος τρόπος να το δει κανείς: η ΑΙ ίσως να είναι προτιμότερο να ιδωθεί ως ένα νέο είδος σκαλωσιάς της ανθρώπινης νοημοσύνης που, όπως και η προγονική νοημοσύνη, διευρύνει και αυτή θεαματικά τις δυνάμεις μας».
Υποστηρίζετε ότι τα chatbots είναι εργαλεία, όχι σύντροφοι, και ότι το να εμπιστεύεται κανείς τα μυστικά του σε ένα τέτοιο είναι στην πραγματικότητα απλώς εργαλειοποίηση – μια παλιά ανθρώπινη συνήθεια, όχι ένα καινούργιο πρόβλημα…
«Το πρόβλημα που πάλευα να λύσω σε σχέση με τα chatbots ήταν το εξής: αν έχω δίκιο ότι δεν είναι αληθινοί φίλοι, αληθινοί σύντροφοι κ.λπ., τότε τι εξηγεί το γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι τόσο παραδομένοι στη χρήση τους; Η απάντησή μου ήταν ότι πρόκειται για το τελευταίο επεισόδιο μιας μακρόχρονης ανθρώπινης τάσης: να μετατρέπουμε άλλα πράγματα σε εργαλεία της δικής μας ικανοποίησης. Μια σχέση με ένα bot είναι πράγματι πολύ μονόπλευρη – όλα περιστρέφονται γύρω από εσένα. Αλλά το νόημα της εργαλειοποίησης – συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής εργαλειοποίησης άλλων ανθρώπων – έγκειται ακριβώς στο ότι είναι μονόπλευρη».
Η συζήτηση για τη «φαινομενικά ενσυνείδητη νοημοσύνη» (Seemingly Conscious AI) έχει φουντώσει αυτή τη στιγμή, και εσείς δεν έχετε πειστεί. Τι πιστεύετε ότι κάνουν λάθος όσοι ενθουσιάζονται με τη συνείδηση των μηχανών;
«Το “φαίνεται” και το “είναι” δεν ταυτίζονται πάντα. Ας υποθέσουμε ότι η ΤΝ όντως φαίνεται ενσυνείδητη – αυτό δεν αποδεικνύει σε τίποτα ότι πράγματι είναι. Για την ακρίβεια, δεν είμαι σίγουρος πόσο βαθιά πάει αυτό το φαίνεσθαι.
Αλλωστε, αν ρωτήσεις ένα chatbot την ίδια ερώτηση εκατό φορές, δεν θα σου δώσει την ίδια απάντηση. Δεν συμπεραίνουμε όμως γι’ αυτό ότι το chatbot έχει ασταθείς προτιμήσεις ή ότι είναι παράλογο – σε κάποιο σημείο αναστέλλουμε πρόθυμα την ψευδαίσθηση ότι έχουμε να κάνουμε με έναν άλλον νου. Ως προς το τι κάνουν λάθος οι άνθρωποι: έχει να κάνει με την υπερεκτίμηση των γνωστικών ικανοτήτων (ή μιας μάλλον στενής δέσμης γνωστικών ικανοτήτων).
Στους ανθρώπους, η γνωστική ικανότητα, η επιθυμία, η σωματικότητα και ενίοτε οι απείθαρχες παρορμήσεις πηγαίνουν όλα μαζί. Αν δεν έχεις μια πολύ μονόπλευρη αντίληψη του τι σημαίνει να έχεις νου – και βέβαια ορισμένες πλευρές της επικρατούσας φιλοσοφικής τάσης την ενθαρρύνουν αυτή –, δεν νομίζω ότι μπορείς στ’ αλήθεια να πιστέψεις ότι έχεις να κάνεις με έναν άλλον νου, παρά μόνο αν όλα αυτά τα πράγματα συνυπάρχουν».
Η Ευρώπη ρυθμίζει, οι Ηνωμένες Πολιτείες χτίζουν data centers, και ολόκληρη η συζήτηση κυριαρχείται από μερικά αμερικανικά και κινεζικά εργαστήρια. Πού χωράει στ’ αλήθεια μια ευρωπαϊκή, καθοδηγούμενη από τις ανθρωπιστικές επιστήμες, φωνή;
«Εδώ υπάρχουν στην πραγματικότητα δύο ερωτήματα. Ως προς την ευρωπαϊκή ρυθμιστική προσέγγιση, όλος ο κόσμος κοιτάζει την Ευρώπη και προσπαθεί να διδαχθεί από τον τρόπο που προσέγγισε τη ρύθμιση της ΤΝ: τι πρέπει να αντιγράψουμε και τι να κάνουμε διαφορετικά; Οι ΗΠΑ δεν ταυτίζονται με την τρέχουσα ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ως προς τις ανθρωπιστικές επιστήμες: η δική μου θέση είναι ότι οι άνθρωποι έχουν μια μοναδική αξία για τους συνανθρώπους τους, και ότι βαθιά μέσα μας όλοι το ξέρουμε αυτό.
Είμαστε όμως κακοί στο να το προσέχουμε και κακοί στο να το εξηγούμε, εν μέρει επειδή είμαστε γενικά κακοί στο να κάνουμε ρητά τα άρρητα, και εν μέρει επειδή ποτέ έως τώρα δεν χρειάστηκε να το κάνουμε – χάρη στο γεγονός ότι ποτέ δεν είχαμε κανέναν, ούτε καν φαινομενικό, αντίπαλο επάνω στη γη, μέχρι την έλευση της ΤΝ. Αν όμως δεν γίνουμε καλύτεροι σε αυτό, θα παραχωρήσουμε ανθρώπινο έδαφος στην ΤΝ – αντικαθιστώντας, λόγου χάρη, τους φίλους με bots ως συνομιλητές – και θα ξυπνήσουμε πολύ αργά για να καταλάβουμε τι έχουμε χάσει».
Έχετε πει ότι ένα από τα πιο συναρπαστικά πράγματα στην ηθική της ΤΝ είναι ότι μας αναγκάζει να προσέξουμε τι είναι μοναδικό σε εμάς τους ίδιους. Έπειτα από αρκετά χρόνια ενασχόλησης με αυτό το πεδίο, τι σας κάνει να νιώθετε ευγνώμων στην καθημερινή ζωή;
«Με απογοητεύει σταθερά η γοητεία που ασκούν σε κάποιους οι τεχνολογίες που μιμούνται τους ανθρώπους, τη στιγμή που τα πραγματικά συναρπαστικά πράγματα είμαστε, και ήμασταν ανέκαθεν, εμείς οι ίδιοι. Αλλά αν πρέπει να πω κάτι πιο συγκεκριμένο: το ανθρώπινο άγγιγμα και η ικανότητά μας να φτιάχνουμε πράγματα με τα χέρια μας».
