Η ζωγραφιά έχει ηλικία περίπου 68 χιλιάδων ετών και ο καλλιτέχνης ακολούθησε μια σύνθετη τεχνική
Το περίγραμμα ενός χεριού που δημιουργήθηκε με την τεχνική του στένσιλ στο τοίχο ενός σπηλαίου στο Σουλαουέζι της Ινδονησίας χρονολογείται τουλάχιστον πριν από 67.800 χρόνια και αποτελεί την αρχαιότερη γνωστή σπηλαιογραφία στον κόσμο.
Ο δημιουργός της ζωγραφιάς αφού έφτιαξε το κόκκινο περίγραμμα του χεριού το επεξεργάστηκε στη συνέχεια ώστε να δημιουργούν ένα μοτίβο που μοιάζει με νύχια κάτι που υποδηλώνει ένα πρώιμο άλμα στη συμβολική φαντασία. Η ζωγραφιά χρονολογείται τουλάχιστον πριν από 67,800 χρόνια περίπου 1,100 χρόνια νωρίτερα από την αρχαιότερη σπηλαιογραφία που είναι επίσης μια απεικόνιση χεριού σε σπήλαιο στην Ισπανία για την οποία όμως έχουν διατυπωθεί αμφιβολίες για την ηλικία της.
Το νέο εύρημα ενισχύει επίσης τη θεωρία ότι το είδος μας, ο Homo sapiens είχε καταφέρει φτάσει στη μεγαήπειρο Σαχούλ, (μια ξηρά που συνέδεε τη σημερινή Αυστραλία, την Τασμανία, τη Νέα Γουινέα και τα νησιά Αρού) 15,000 χρόνια νωρίτερα απ’ ό,τι υποστηρίζουν ορισμένοι ερευνητές.
Την τελευταία δεκαετία μια σειρά ανακαλύψεων στο Σουλαουέζι έχει ανατρέψει την παλιά ιδέα ότι η τέχνη και η αφηρημένη σκέψη εμφανίστηκαν ξαφνικά στην Ευρώπη της Εποχής των Παγετώνων και διαδόθηκαν από εκεί. Η σπηλαιογραφία θεωρείται βασικός δείκτης της στιγμής κατά την οποία οι άνθρωποι άρχισαν να σκέφτονται με πραγματικά αφηρημένο και συμβολικό τρόπο, μια μορφή φαντασίας που αποτελεί τη βάση της γλώσσας, της θρησκείας και της επιστήμης.
Οι πρώιμες ζωγραφιές και χαράξεις δείχνουν ότι οι άνθρωποι δεν αντιδρούσαν απλώς στον κόσμο γύρω τους, αλλά τον αναπαριστούσαν, μοιράζονταν ιστορίες και ταυτότητες με τρόπους που κανένα άλλο είδος δεν είναι γνωστό ότι έχει επιτύχει.
Ο καθηγητής Άνταμ Μπραμ του Πανεπιστημίου Griffith στην Αυστραλία, που συνδιηύθυνε το ερευνητικό έργο, δήλωσε στο BBC News ότι η νέα ανακάλυψη, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature» ενισχύει την αναδυόμενη άποψη ότι δεν υπήρξε «αφύπνιση» της ανθρωπότητας στην Ευρώπη. Αντίθετα, η δημιουργικότητα ήταν έμφυτη στο είδος μας, με αποδείξεις που εκτείνονται πίσω στην Αφρική όπου σύμφωνα με την κρατούσα θεωρία έκανε την εμφάνιση του ο άνθρωπος και εξελίχθηκε έτσι ώστε να φτάσει σε σωματική και νοητική κατάσταση για να ξεκινήσει την αποίκηση και κατάκτηση του πλανήτη.
«Όταν πήγα στο πανεπιστήμιο στα μέσα με τέλη της δεκαετίας του ’90, αυτό μας δίδασκαν — ότι η δημιουργική έκρηξη στους ανθρώπους συνέβη σε ένα μικρό μέρος της Ευρώπης. Τώρα όμως βλέπουμε χαρακτηριστικά σύγχρονης ανθρώπινης συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της αφηγηματικής τέχνης, στην Ινδονησία, γεγονός που καθιστά αυτό το ευρωκεντρικό επιχείρημα πολύ δύσκολο να διατηρηθεί» λέει ο Μπραμ.
Τα ευρήματα
Το 2014 στο Σουλαουέζι βρέθηκαν ζωγραφιές χεριών και μορφές ζώων ηλικίας τουλάχιστον 40,000 ετών. Ακολούθησε μια σκηνή κυνηγιού ηλικίας τουλάχιστον 44,000 ετών και στη συνέχεια μια αφηγηματική παράσταση με γουρούνια και ανθρώπινες μορφές χρονολογημένη τουλάχιστον στα 51,200 χρόνια. Κάθε ανακάλυψη, σύμφωνα με τον καθηγητή Μαξίμ Ομπέρ του Πανεπιστημίου Griffith, μετέφερε τη σύνθετη εικονοποιία ακόμη πιο πίσω στον χρόνο.
Η τελευταία ανακάλυψη προέρχεται από ένα ασβεστολιθικό σπήλαιο που ονομάζεται Liang Metanduno στο νησί Μούνα, ένα μικρό νησί νοτιοανατολικά του Σουλαουέζι. Η τεχνική είναι ψεκασμού: ένας αρχαίος «γκραφιτάς» ακούμπησε το χέρι του στον τοίχο του σπηλαίου και φύσηξε ή έφτυσε χρωστική γύρω του αφήνοντας ένα αποτύπωμα όταν το χέρι απομακρύνθηκε.
Ο καλλιτέχνης δεν περιορίστηκε απλώς στο ψέκασμα του χρώματος γύρω από το χέρι σύμφωνα με τους ερευνητές αλλά επεξεργάστηκε στη συνέχεια το αποτύπωμα ώστε τα δάχτυλα να φαίνεται ότι διαθέτουν και νύχια μια δημιουργική μεταμόρφωση που, όπως υποστηρίζει ο Μπραμ, είναι «κάτι πολύ ανθρώπινο».
Σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις τέτοιου πειραματισμού στην τέχνη που παρήγαγαν οι Νεάντερταλ στις σπηλαιογραφίες τους στην Ισπανία πριν από περίπου 64.000 χρόνια οι οποίες ωστόσο παραμένουν αντικείμενο έντονης διαμάχης λόγω αμφισβητήσεων της μεθόδου χρονολόγησης.
Η αποίκηση
Ο Μπραμ αναφέρει ότι χρόνια επιτόπιας έρευνας από Ινδονήσιους συναδέλφους έχουν αποκαλύψει «εκατοντάδες νέες τοποθεσίες βραχογραφιών» σε απομακρυσμένες περιοχές, με ορισμένα σπήλαια να χρησιμοποιούνται επανειλημμένα επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Στο Liang Metanduno, άλλες, πολύ νεότερες ζωγραφιές στον ίδιο τοίχο μερικές ηλικίας μόλις 20,000 ετών δείχνουν ότι το συγκεκριμένο σπήλαιο αποτέλεσε κέντρο καλλιτεχνικής δραστηριότητας για τουλάχιστον 35,000 χρόνια.
Επειδή το Σουλαουέζι βρίσκεται στη βόρεια θαλάσσια διαδρομή μεταξύ της ηπειρωτικής Ασίας και της αρχαίας Σαχούλ, οι χρονολογίες αυτές έχουν άμεσες συνέπειες για την εκτίμηση του πότε έφτασαν οι πρόγονοι των Αβορίγινων της Αυστραλίας. Για χρόνια, η κυρίαρχη άποψη, βασισμένη κυρίως σε γενετικές μελέτες και τα περισσότερα αρχαιολογικά ευρήματα, ήταν ότι ο Homo sapiens έφτασε στη Σαχούλ πριν από περίπου 50,000 χρόνια.
Ωστόσο με σαφή στοιχεία ότι οι Homo sapiens είχαν εγκατασταθεί στο Σουλαουέζι και δημιουργούσαν σύνθετη συμβολική τέχνη τουλάχιστον πριν από 67.800 χρόνια, καθίσταται πολύ πιο πιθανό ότι τα αμφιλεγόμενα αρχαιολογικά ευρήματα που τοποθετούν ανθρώπους στη βόρεια Αυστραλία πριν από περίπου 65,000 χρόνια είναι σωστά σύμφωνα με τον Άντχι Άνγκους Οκταβιάνα της Εθνικής Υπηρεσίας Έρευνας και Καινοτομίας της Ινδονησίας (BRIN).
«Είναι πολύ πιθανό ότι οι άνθρωποι που δημιούργησαν αυτές τις ζωγραφιές στο Σουλαουέζι ήταν μέρος του ευρύτερου πληθυσμού που αργότερα εξαπλώθηκε στην περιοχή και τελικά έφτασε στην Αυστραλία», είπε.
Ο συμβολισμός
Πολλοί αρχαιολόγοι υποστήριζαν κάποτε ένα ευρωπαϊκό «μεγάλο άλμα» του νου, επειδή σπηλαιογραφίες, χαράξεις, κοσμήματα και νέα λίθινα εργαλεία φαίνεται να εμφανίζονται ταυτόχρονα στη Γαλλία και την Ισπανία πριν από περίπου 40,000 χρόνια, λίγο μετά την άφιξη του Homo sapiens εκεί.
Οι εντυπωσιακές σπηλαιογραφίες της Εποχής των Παγετώνων σε μέρη όπως η Αλταμίρα και το Ελ Καστίγιο ενίσχυσαν την ιδέα ότι ο συμβολισμός και η τέχνη «ενεργοποιήθηκαν» σχεδόν από τη μια στιγμή στην άλλη στην παγετωνική Ευρώπη. Έκτοτε, χαραγμένη ώχρα, χάντρες και αφηρημένα σύμβολα από τοποθεσίες της Νότιας Αφρικής, όπως το σπήλαιο Blombos, ηλικίας 70,000–100,000 ετών, έχουν δείξει ότι η συμβολική συμπεριφορά είχε ήδη εδραιωθεί στην Αφρική πολύ νωρίτερα αλλά δεν είχε αποτυπωθεί με τρόπο ανάλογο όπως στη ζωγραφιά στο σπήλαιο του Σουλαουέζι.
Μαζί με τις πολύ παλιές εικονιστικές και αφηγηματικές ζωγραφιές του Σουλαουέζι, διαμορφώνεται πλέον μια νέα συναίνεση: ότι υπήρχε μια πολύ βαθύτερη και ευρύτερη ιστορία ανθρώπινης δημιουργικότητας, όπως δήλωσε ο Ομπέρ. «Αυτό που υποδηλώνει είναι ότι οι άνθρωποι διέθεταν αυτή την ικανότητα για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, τουλάχιστον από τότε που έφυγαν από την Αφρική και πιθανότατα ακόμη νωρίτερα».
