Οι καρχαρίες είναι από τους αρχαιότερους και πιο παρεξηγημένους θηρευτές της Γης, με ικανότητες που εκπλήσσουν την επιστημονική κοινότητα: από το να αναγνωρίζουν μοτίβα και να κάνουν απλούς υπολογισμούς μέχρι να ακούν τζαζ
Οι άνθρωποι έχουν περισσότερα κοινά με αυτούς τους κορυφαίους θηρευτές των ωκεανών απ’ ό,τι συνήθως πιστεύεται. Οι καρχαρίες συγκαταλέγονται στους αρχαιότερους σπονδυλωτούς θηρευτές της Γης. Έπειτα από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, έχουν αναπτύξει μερικά πραγματικά εντυπωσιακά χαρακτηριστικά.
Ακολουθούν εννέα πραγματικά εκπληκτικά στοιχεία για τους καρχαρίες.
1. Όταν σχεδόν όλα τα άλλα είδη στη Γη εξαφανίζονται, οι καρχαρίες επιβιώνουν.
Οι ίδιοι οι καρχαρίες, ή οι στενοί πρόγονοί τους, κατάφεραν να επιβιώσουν και στις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις που έχουν συμβεί στην ιστορία του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης και πιο καταστροφικής από όλες, της εξαφάνισης Πέρμιας – Τριασικής περιόδου, γνωστής και ως «Μεγάλη Εξαφάνιση». Αυτό το τεράστιο κλιματικό γεγονός οδήγησε στην εξαφάνιση της πλειονότητας των μορφών ζωής στη Γη, συμπεριλαμβανομένου περίπου του 90% της θαλάσσιας ζωής.
Όμως οι καρχαρίες επιβίωσαν. Σήμερα βρίσκονται σχεδόν σε κάθε γωνιά των ωκεανών και, έπειτα από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, έχουν αναπτύξει ορισμένα χαρακτηριστικά που προκαλούν έκπληξη. Ακολουθούν οχτώ εντυπωσιακά στοιχεία για τους καρχαρίες.
2. Οι καρχαρίες είναι καλοί μαθηματικά
Παρότι συχνά παρουσιάζονται ως άμυαλοι θηρευτές που κινούνται αποκλειστικά από το ένστικτο και την ακόρεστη πείνα τους, οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι στην πραγματικότητα είναι αρκετά έξυπνα ζώα και μπορούν να μαθαίνουν. Μπορούν να ξεχωρίζουν μικρές διαφορές σε ήχους, αλλά και να αναγνωρίζουν αφηρημένα μοτίβα, διαφορετικά σχήματα και πολύχρωμες γεωμετρικές εικόνες. Σε ένα γνωστό πείραμα, νεαροί γκρι καρχαρίες μπαμπού αποδείχθηκε ότι μπορούσαν να θυμούνται πληροφορίες σχετικά με σχήματα και οπτικές ψευδαισθήσεις για σχεδόν έναν χρόνο. Μπορούν επίσης να κάνουν απλούς μαθηματικούς υπολογισμούς, καθώς είναι σε θέση να ξεχωρίζουν διαφορές ανάμεσα σε ποσότητες όπως το τρία και το πέντε ή το τέσσερα και το επτά. Ωστόσο, δυσκολεύονται όταν οι αριθμοί είναι πολύ κοντά μεταξύ τους, όπως το τέσσερα και το πέντε.
3. Οι καρχαρίες ακούν τζαζ
Για τους καρχαρίες του είδους Port Jackson, φαίνεται πως ισχύει το γνωστό μουσικό ρητό: «αν δεν έχει ρυθμό, δεν αξίζει». Δείγματα αυτού του είδους, που ζει κυρίως στην Αυστραλία και κινείται στον βυθό, συμμετείχαν σε ένα πείραμα. Οι ερευνητές τους έβαλαν μια πρόκληση: έπρεπε να κολυμπήσουν σε ένα συγκεκριμένο σημείο της δεξαμενής όταν ακουγόταν μουσική και ως ανταμοιβή λάμβαναν τροφή. Η μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου Macquarie στο Σίδνεϊ, έδειξε ότι οι καρχαρίες προτιμούσαν να πηγαίνουν στο σημείο όπου τους περίμενε η τροφή όταν ακουγόταν τζαζ.
Ωστόσο, δεν κατάφεραν να κάνουν την ίδια σύνδεση όταν άκουγαν κλασική μουσική. «Ήταν ξεκάθαρο ότι οι καρχαρίες καταλάβαιναν πως έπρεπε να κάνουν κάτι όταν ακουγόταν η κλασική μουσική, αλλά δεν μπορούσαν να καταλάβουν ότι έπρεπε να πάνε σε διαφορετικό σημείο», δήλωσε ο ερευνητής Culum Brown σε σχετική ανακοίνωση.
4. Οι καρχαρίες έχουν αφαλό
Παρότι ορισμένα είδη καρχαριών γεννούν αυγά, πολλοί άλλοι, όπως οι καρχαρίες ταύροι και οι σφυροκέφαλοι καρχαρίες, κυοφορούν τα μικρά τους στη μήτρα και τα τρέφουν μέσω ενός ομφάλιου λώρου, όπως ακριβώς συμβαίνει και στους ανθρώπους. Γι’ αυτόν τον λόγο, για μερικές εβδομάδες ή μήνες μετά τη γέννησή τους, τα μικρά καρχαριάκια έχουν έναν μικρό «αφαλό», μέχρι να επουλωθεί η ουλή από τον ομφάλιο λώρο. Άλλα είδη καρχαριών δεν γεννούν αυγά αλλά ούτε μεγαλώνουν τα μικρά τους μέσα στη μήτρα όπως τα θηλαστικά.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα έμβρυα αναπτύσσονται μέσα σε αυγά τα οποία εκκολάπτονται ενώ βρίσκονται ακόμη στο σώμα της μητέρας. Τα μικρά αυτά γεννιούνται επίσης ζωντανά. Ένα παράδειγμα είναι ο αγκαθωτός σκυλόψαρος, ο οποίος μπορεί να έχει εγκυμοσύνη που διαρκεί έως και δύο χρόνια.
5. Τα μωρά των καρχαριών τρώνε το ένα το άλλο μέσα στη μήτρα
Τα μικρά των καρχαριών τίγρεων της άμμου ξεκινούν τη μάχη για την επιβίωση από τη στιγμή που βρίσκονται ακόμη μέσα στη μητέρα τους. Οι θηλυκοί καρχαρίες αυτού του είδους διαθέτουν δύο μήτρες και σε κάθε μία από αυτές μπορούν να αναπτύσσονται έως και πέντε έμβρυα. Ωστόσο, τα έμβρυα αρχίζουν να τρέφονται με τα αδέρφια τους, μέχρι να απομείνει τελικά μόνο ένα.
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ενδομήτριος κανιβαλισμός ή αδελφοφαγία (adelphophagy), μια λέξη που σημαίνει «τρώγοντας τον αδελφό του». Αφού εξοντώσει τα υπόλοιπα έμβρυα, το μωρό καρχαρία αποκτά αποκλειστική πρόσβαση σε μια σταθερή παροχή από μη γονιμοποιημένα αυγά που συνεχίζει να παράγει η μητέρα του. Με αυτόν τον τρόπο γεννιέται πιο δυνατό και μεγαλύτερο, έχοντας ήδη περάσει από μια σκληρή διαδικασία επιβίωσης πριν ακόμη έρθει στον κόσμο.
6. Οι καρχαρίες έχουν «κολλητούς»
Οι καρχαρίες δεν είναι οι μοναχικοί κυνηγοί που συχνά παρουσιάζονται στις ταινίες και στις ιστορίες. Οι γκρίζοι καρχαρίες των υφάλων συνηθίζουν να κινούνται με την ίδια ομάδα φίλων για χρονικό διάστημα που μπορεί να φτάσει έως και τέσσερα χρόνια. Χωρίζονται σε μικρότερες ομάδες, ακολουθούν διαφορετικές διαδρομές και στη συνέχεια ξανασυναντιούνται ανάλογα με την εποχή. Και οι νεαροί λεμονοκαρχαρίες δείχνουν κοινωνική συμπεριφορά.
Προτιμούν να ζουν σε ομάδες και, το σημαντικότερο, μαθαίνουν νέες δεξιότητες μέσα από αυτές τις κοινωνικές επαφές, όπως πώς να βρίσκουν τροφή ή πώς να αποφεύγουν τους κινδύνους. Μάλιστα, προτιμούν να συναναστρέφονται άλλους λεμονοκαρχαρίες που έχουν παρόμοιο μέγεθος με τους ίδιους και με τους οποίους έχουν ξανασυναντηθεί. Ακόμη και οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες ίσως έχουν στενές σχέσεις. Παρότι θεωρούνται συνήθως μοναχικά ζώα, δύο μεγάλοι λευκοί καρχαρίες, με τα ονόματα Simon και Jekyll, παρατηρήθηκαν να ταξιδεύουν μαζί για περίπου 6.000 χιλιόμετρα χωρίς ποτέ να χωριστούν.
7. Το σώμα των καρχαριών είναι καλυμμένο με μικροσκοπικά δόντια
Το δέρμα του καρχαρία είναι ένα πραγματικό θαύμα της φύσης. Τον 18ο αιώνα στην Ιταλία, τεχνίτες το χρησιμοποιούσαν για να λειαίνουν τις λεπτές άκρες πολύτιμων βιολιών Stradivarius. Στη βικτωριανή Βρετανία, το δέρμα καρχαρία έγινε επίσης δημοφιλές αξεσουάρ για κατασκευαστές επίπλων, οι οποίοι το αποκαλούσαν «shagreen». Σε αντίθεση με άλλα ψάρια που έχουν λέπια, το δέρμα των καρχαριών καλύπτεται από χιλιάδες μικροσκοπικά «δόντια», τα οποία ονομάζονται δερματικά οδοντίδια. Τα οδοντίδια αυτά είναι επίπεδα και προσαρμόζονται στην κίνηση του νερού καθώς ο καρχαρίας κολυμπά, μειώνοντας την αντίσταση και βοηθώντας τον να κινείται πιο αποτελεσματικά.
Αν κάποιος χαϊδέψει έναν καρχαρία προς την αντίθετη κατεύθυνση από την οποία μεγαλώνουν αυτά τα μικροσκοπικά δόντια, η αίσθηση μοιάζει με το άγγιγμα πολύ χοντρού γυαλόχαρτου. Οι καρχαρίες χρησιμοποιούν επίσης το τραχύ δέρμα τους ως έναν τρόπο εξερεύνησης. Μερικές φορές ακουμπούν άγνωστα αντικείμενα για να αισθανθούν την υφή και τη σύστασή τους, κάτι σαν μια πιο «τεμπέλικη» μορφή δοκιμής γεύσης για να διαπιστώσουν αν κάτι μπορεί να είναι τροφή.
8. Οι καρχαρίες μπορούν να αισθανθούν ακόμη και τον χτύπο της καρδιάς σου
Οι καρχαρίες διαθέτουν οκτώ αισθήσεις. Εκτός από τις πέντε βασικές αισθήσεις που γνωρίζουμε στους ανθρώπους, δηλαδή την όραση, την ακοή, την όσφρηση, τη γεύση και την αφή, διαθέτουν επιπλέον εξειδικευμένες ικανότητες που τους επιτρέπουν να αντιλαμβάνονται αλλαγές στην πίεση και στην ηλεκτρική δραστηριότητα του νερού, αλλά ακόμη και το μαγνητικό πεδίο της Γης. Κατά μήκος των δύο πλευρών του σώματός τους υπάρχουν σειρές από μικροσκοπικούς πόρους, γνωστές ως πλευρικές γραμμές. Οι πόροι αυτοί είναι γεμάτοι με υγρό και αισθητήρια κύτταρα. Όταν το νερό γύρω από τον καρχαρία κινείται, τα λεπτά αυτά κύτταρα μετακινούνται μέσα στο υγρό και επιτρέπουν στο ζώο να αντιλαμβάνεται δονήσεις και κινήσεις στο περιβάλλον του.
Υπάρχουν επίσης ειδικά αισθητήρια όργανα, γνωστά ως όργανα λάκκων, τα οποία αποτελούνται από κύτταρα που μοιάζουν με μικροσκοπικές τρίχες και βρίσκονται διάσπαρτα σε όλο το σώμα του καρχαρία. Αυτά επιτρέπουν στους καρχαρίες να ανιχνεύουν πολύ χαμηλής συχνότητας ηλεκτρικά πεδία που δημιουργούνται από άλλα ζώα.
Χάρη σε αυτή την ικανότητα μπορούν να κυνηγούν ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι ή να εντοπίζουν θηράματα που κρύβονται κάτω από την άμμο. Ένα ακόμη εξαιρετικά προηγμένο αισθητήριο σύστημα είναι οι αμπούλες του Lorenzini. Πρόκειται για εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες μικροσκοπικούς πόρους που βρίσκονται στο κεφάλι του καρχαρία και περιέχουν ευαίσθητα νευρικά κύτταρα. Μέσω αυτών, οι καρχαρίες μπορούν να ανιχνεύουν τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται από τις μυϊκές κινήσεις άλλων ζώων, ακόμη και από τον χτύπο της καρδιάς ενός κοντινού θηράματος. Οι ίδιες αισθητήριες ικανότητες πιθανότατα τους βοηθούν επίσης να διανύουν τεράστιες αποστάσεις μέσα στους ωκεανούς, χρησιμοποιώντας το μαγνητικό πεδίο της Γης για προσανατολισμό.
9. Οι καρχαρίες είναι αρχαιότεροι από τα δέντρα, τους δακτυλίους του Κρόνου και τον Πολικό Αστέρα
Οι καρχαρίες είναι απίστευτα αρχαία πλάσματα.
Τα παλαιότερα απολιθώματα που γνωρίζουμε από τους προγόνους των σημερινών καρχαριών είναι συλλογές από απολιθωμένα λέπια ηλικίας περίπου 450 εκατομμυρίων ετών.
Αυτό σημαίνει ότι οι πρόγονοι των καρχαριών υπήρχαν:
- περίπου 60 εκατομμύρια χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα δέντρα,
- περίπου 220 εκατομμύρια χρόνια πριν από τους δεινόσαυρους,
- περίπου 350 εκατομμύρια χρόνια πριν σχηματιστούν οι δακτύλιοι του Κρόνου,
- περίπου 380 εκατομμύρια χρόνια πριν εμφανιστεί ο Πολικός Αστέρας.
Τα πρώτα δόντια που έμοιαζαν με δόντια καρχαρία εμφανίστηκαν πριν από περίπου 410 εκατομμύρια χρόνια. Η πρώτη ομάδα ζώων που έμοιαζε πραγματικά με τους σύγχρονους καρχαρίες εξελίχθηκε περίπου πριν από 380 εκατομμύρια χρόνια.
Πολλά από αυτά τα αρχαία ψάρια μπορεί να μην ήταν τεχνικά καρχαρίες, αλλά είχαν στενή συγγένεια μαζί τους. Πριν από περίπου 195 εκατομμύρια χρόνια, εμφανίστηκε η αρχαιότερη γνωστή ομάδα σύγχρονων καρχαριών, με πιο ευέλικτες σιαγόνες που προεξείχαν και μεγαλύτερη ταχύτητα κολύμβησης.
Σήμερα υπάρχουν περίπου 500 είδη καρχαριών
Σήμερα γνωρίζουμε περίπου 500 διαφορετικά είδη καρχαριών. Ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρότερος από την εποχή της μεγαλύτερης ακμής τους, περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια πριν, αν και οι επιστήμονες συνεχίζουν να ανακαλύπτουν νέα είδη. Όσο για τη σχέση μας με αυτούς τους κορυφαίους θαλάσσιους θηρευτές, ο τελευταίος κοινός πρόγονος ανθρώπων και καρχαριών έζησε περίπου πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια. Βέβαια, εκείνο το πλάσμα έμοιαζε πολύ περισσότερο με καρχαρία παρά με άνθρωπο.
Οι εξελικτικές μας πορείες χωρίστηκαν πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, όμως η ιστορία της ζωής μας στη Γη παραμένει άμεσα συνδεδεμένη με τη δική τους. Οι καρχαρίες δεν είναι απλώς επικίνδυνοι θηρευτές των ωκεανών. Είναι ζωντανά απομεινάρια μιας αρχαίας ιστορίας της Γης, πλάσματα που επέζησαν από καταστροφές που εξαφάνισαν αμέτρητα άλλα είδη και συνεχίζουν ακόμη σήμερα να κυριαρχούν στους ωκεανούς.
Πηγή: BBC
