Η ιστορική, πρώτη φωτογραφία ενός ελληνικού νανοδορυφόρου – Η Κεφαλονιά ιδωμένη από το Διάστημα
Σήμερα το απόγευμα θα παρουσιαστεί, παρουσία του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου, στο Greek Space Tech Forum 2026 που πραγματοποιείται στο Ωδείο Αθηνών, η ιστορική, πρώτη ελληνική δορυφορική εικόνα υψηλής ανάλυσης από τον πρώτο καθ’ ολοκληρίαν ελληνικό οπτικό δορυφόρο. Στην εικόνα, που έλαβε ο νανοδορυφόρος ERMIS 3 του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στις 25 Ιουνίου από ύψος 500 χλμ., απεικονίζεται με εντυπωσιακή ευκρίνεια η Κεφαλονιά.
Ο ERMIS 3 του ΕΚΠΑ έχει την ικανότητα παρατήρησης της Γης με ακρίβεια 5 μέτρων, μέσω ενός φακού 10 εκατοστών, ενώ ο «εγκέφαλός» του επεξεργάζεται τα δεδομένα πριν από την αποστολή τους.
Ο ERMIS 3 είναι ο ένας από τους τρεις νανοδορυφόρους της διαστημικής αποστολής ERMIS, που υλοποιήθηκε από το Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του ΕΚΠΑ, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων (200 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης), με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος. «Οι τρεις νανοδορυφόροι ERMIS 1-3 εκτοξεύθηκαν τα ξημερώματα της 30ής Μαρτίου από τη βάση Βάντενμπεργκ στην Καλιφόρνια, με τον επαναχρησιμοποιούμενο πύραυλο Falcon-9 της SpaceX – έχει ήδη πετάξει 12 φορές στο Διάστημα. Μέσα σε δύο ώρες, τρεις δυνατοί ήχοι επιβεβαίωσαν ότι και οι τρεις έχουν τεθεί σε τροχιά, χωρίς πρόβλημα και λειτουργούν, ενώ τα πρώτα σήματά τους έφθαναν ήδη στον σταθμό εδάφους του τμήματος Αεροδιαστημικής στα Ψαχνά Ευβοίας», θυμάται ο πρόεδρος του τμήματος, καθηγητής Αεροδιαστημικής Βάιος Λάππας, ο οποίος παρακολούθησε από κοντά την εκτόξευση.
Οι τρεις τεχνολογικά προηγμένοι νανοδορυφόροι ERMIS 1-3 είναι εξειδικευμένοι στις τηλεπικοινωνίες 5G/IoT, στη δια-δορυφορική σύνδεση, στην παρατήρηση της Γης με υπερφασματική τηλεπισκόπηση και φέρουν τεχνολογίες που έχουν αναπτυχθεί αμιγώς στην Ελλάδα. Οπως αναφέρει ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Αντώνης Πασχάλης, «οι δορυφόροι μας είναι πραγματικοί δορυφόροι made in Greece, από τις βίδες μέχρι και την τελευταία γραμμή κώδικα, κάτι που μας δίνει μεγάλες δυνατότητες στρατηγικής και εθνικής αυτονομίας». Και διαθέτουν ικανότητες «που τους κατατάσσουν αυτή τη στιγμή στους πιο προηγμένους τεχνολογικά νανοδορυφόρους στον κόσμο. Είναι άξιον αναφοράς ότι σχεδιάστηκαν, κατασκευάστηκαν και εκτοξεύθηκαν ταυτόχρονα ως σμήνος, κάτι που δεν έχει καταφέρει κανένα άλλο πανεπιστήμιο στον κόσμο», συμπληρώνει ο κ. Λάππας.
«Οι νανοδορυφόροι ERMIS 1 και 2», εξηγεί ο διαπρεπής πανεπιστημιακός, «έχουν στόχο να μεταδίδουν μικρά μηνύματα μέσω κινητών τηλεφώνων, συσκευών Internet of Things (IoT) και δικτύου 5G, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα επικοινωνίας παντού, ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχει επίγειο δίκτυο τηλεφωνίας. Εχουν σχεδιασθεί και κατασκευασθεί από την OQH με την υποστήριξη του ΕΚΠΑ και της ομάδας ERMIS και συναρμολογήθηκαν στο τμήμα Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ. Η πρωτοπόρος ΟQH χρηματοδοτείται από το ταμείο Phaistos 5G Venture Fund και είναι η μόνη εταιρεία στην Ευρώπη που ανταγωνίζεται το Starlink της SpaceX. Η συνεργασία της OQH με ελληνικά πανεπιστήμια και φορείς στην Ελλάδα αποτελεί σημαντική απόδειξη ότι το ελληνικό οικοσύστημα δημιουργεί τεράστιες αναπτυξιακές δυνατότητες και ευκαιρίες».
Προηγμένοι αλγόριθμοι
Ο ERMIS 3 έχει την ικανότητα παρατήρησης της Γης με ακρίβεια 5 μέτρων. «Με έναν φακό 10 εκατοστών φωτογραφίζει ήδη οποιοδήποτε σημείο στον πλανήτη μας σε 30 διαφορετικές μπάντες δίνοντας μοναδικά επιστημονικά και στρατηγικά δεδομένα. Οι εικόνες περνούν από επεξεργασία από τον “εγκέφαλο” του δορυφόρου, ένα νέο ελληνικό υποσύστημα “made in Greece”, όπου προηγμένοι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης συμπιέζουν και επεξεργάζονται τα δεδομένα πριν από την αποστολή τους στη Γη», λέει ο κ. Λάππας. Οπως αναφέρουν οι καθηγητές Νεκτάριος Κρανίτης και Αντώνης Πασχάλης, η ομάδα τους έχει αναπτύξει και χρησιμοποιεί προηγμένους αλγορίθμους που υποστηρίζουν αυτόνομη, ασφαλή και ταχύτερη μεταφορά των δορυφορικών δεδομένων. «Ο ERMIS 3», συνεχίζει ο κ. Λάππας, «επιπλέον διαθέτει ένα από τα πρώτα και πιο προηγμένα laser για οπτικές τηλεπικοινωνίες, που θεωρούνται οι πιο ασφαλείς στον κόσμο. Στις επόμενες ημέρες το σύστημα laser θα δοκιμαστεί με το τηλεσκόπιο “Αρίσταρχος” στον Χελμό και έχει τη δυνατότητα να επιτύχει την πιο ασφαλή και γρήγορη ζεύξη που έχει ποτέ επιτευχθεί από το Διάστημα με νανοδορυφόρο. Οι ασφαλείς και γρήγορες ζεύξεις με συστήματα laser αποτελούν κρίσιμο και στρατηγικό παράγοντα στην εθνική ασφάλεια και στην άμυνα».
Ο κ. Λάππας δίνει ιδιαίτερη σημασία στη συνέργεια. Τη διαστημική αποστολή ERMIS του ΕΚΠΑ έφερε εις πέρας, όπως λέει, «μια μικρή “Εθνική Ελλάδος” αποτελούμενη από τρία πανεπιστήμια –ΕΚΠΑ, Πατρών, Αιγαίου–, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και την εταιρεία OQ Hellas». Υπό τον συντονισμό του ιδίου και του καθηγητή του ΕΚΠΑ Αντώνη Πασχάλη και τον αυστηρό τεχνικό και ποιοτικό έλεγχο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Σύμφωνα με τον αρχιμηχανικό της αποστολής Σπύρο Μακρή, «το επίπεδο τεχνικών και ποιοτικών ελέγχων της ESA ήταν πολύ αυστηρό και απαιτητικό, με πολλαπλές και πολυμελείς επιτροπές μηχανικών να ελέγχουν κάθε λεπτομέρεια των δορυφόρων και της αποστολής, κάτι που η ομάδα του ERMIS έφερε εις πέρας με μεγάλη επιτυχία, όπως δείχνει και το αποτέλεσμα».
Και καταλήγει ο κ. Λάππας: «Η Ελλάδα απέκτησε πρωτόγνωρες τεχνολογίες και ικανότητες στη διαστημική “made in Greece”, ένα σημαντικό εθνικό “know how” και μοναδικές ερευνητικές υποδομές, τη δυνατότητα να σχεδιάζει, να κατασκευάζει και να λειτουργεί δορυφόρους με καινοτόμο συνδρομή στην παρατήρηση της Γης, στις τηλεπικοινωνίες, στην πολιτική προστασία, στο κτηματολόγιο, στην έξυπνη γεωργία, στην εθνική ασφάλεια και άμυνα, στην προστασία του πολίτη αλλά και στην έρευνα και εκπαίδευση φοιτητών, ερευνητών και μηχανικών».
Πλήρες διαστημικό κέντρο
Στα Ψαχνά Ευβοίας αυτή τη στιγμή εδρεύει ένα πλήρες διαστημικό κέντρο, με μοναδικές υποδομές σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, που μπορεί να υλοποιεί έργα δορυφόρων, από τη σύλληψη της ιδέας έως τον έλεγχο της λειτουργίας τους σε τροχιά. Για παράδειγμα διαθέτει ένα εργαστήριο συναρμολόγησης των νανοδορυφόρων (clean room), μια πολύπλοκη, κρίσιμη και ακριβή εγκατάσταση που δημιουργήθηκε με τη χορηγία και υποστήριξη της εταιρείας BCT, ηγέτιδας εταιρείας στον κλάδο. Σε διπλανό χώρο, η εταιρεία EMTECH εγκατέστησε ειδική μονάδα για τον απομαγνητισμό των δορυφόρων πριν εκτοξευθούν στο Διάστημα. Ενώ το εργαστήριο λειτουργίας, ελέγχου και εντολών δορυφόρων συνδέεται με έναν πλήρη δορυφορικό σταθμό με δορυφορικές κεραίες και data center, δημιουργώντας ένα σύστημα το οποίο, σύμφωνα με τον αρχιμηχανικό της αποστολής ERMIS Σπύρο Μακρή και τον επίκουρο καθηγητή του τμήματος Αεροδιαστημικής Χρήστο Τσίγκανο, «με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπει στους δορυφόρους να λειτουργούν αυτόνομα, με πολύ μεγάλη αξιοπιστία και αυτοματισμό».
Ηδη το τμήμα Αεροδιαστημικής «συμμετέχει σε οκτώ διαστημικές αποστολές και στην κατασκευή 14 από τους 24 νανο/μικροδορυφόρους του πρώτου μεγάλου εθνικού διαστημικού προγράμματος, εχοντας πετύχει, μέσω του ERMIS, την ομαδικότητα. Σε συνεργασία με πανεπιστήμια, ερευνητικούς οργανισμούς, βιομηχανία και υπουργεία αποδείξαμε ότι με σχέδιο μπορούν να γίνουν τεχνολογικά θαύματα στη χώρα μας σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ακόμη και μέσα σε ένα έντονα ανταγωνιστικό ευρωπαϊκό περιβάλλον», τονίζει ο κ. Λάππας.
