Όταν μαζί με το σχολείο αλλάζει και το ίδιο το παιδί

Η πρώτη ημέρα στο Γυμνάσιο δεν είναι απλώς η μετάβαση από ένα σχολικό κτίριο σε ένα άλλο. Συμπίπτει με μία από τις πιο σύνθετες περιόδους της ανθρώπινης ανάπτυξης: την αρχή της εφηβείας.

Το παιδί που μέχρι χθες γνώριζε καλά το Δημοτικό του, είχε έναν βασικό δάσκαλο, μια γνώριμη τάξη και μια σχετικά προβλέψιμη καθημερινότητα, βρίσκεται ξαφνικά μπροστά σε έναν διαφορετικό κόσμο. Περισσότεροι καθηγητές, διαφορετικές αίθουσες, μεγαλύτερες απαιτήσεις, νέα πρόσωπα και περισσότερη προσωπική ευθύνη.

Και όλα αυτά συμβαίνουν την ίδια στιγμή που αλλάζει και το ίδιο.

Το σώμα του, ο τρόπος που σκέφτεται, οι σχέσεις του, η εικόνα που έχει για τον εαυτό του.

Γι’ αυτό η πρώτη μέρα στο Γυμνάσιο μπορεί να κρύβει πολύ περισσότερα συναισθήματα από όσα ένας έφηβος είναι διατεθειμένος να μας δείξει.

«Μια χαρά είμαι!» — αλλά είναι πράγματι;

Στην εφηβεία το παιδί αρχίζει να διεκδικεί την ανεξαρτησία του. Δεν θέλει πλέον να αντιμετωπίζεται ως «μικρό», ενώ ταυτόχρονα εξακολουθεί να έχει ανάγκη την ασφάλεια που του προσφέρουν οι γονείς.

Αυτή είναι μία από τις μεγάλες αντιφάσεις της εφηβείας:

«Σε χρειάζομαι, αλλά θέλω να αποδείξω ότι δεν σε χρειάζομαι.»

Έτσι, ένα παιδί που αγχώνεται για την πρώτη ημέρα στο Γυμνάσιο μπορεί να μη μας το πει ποτέ.

Μπορεί αντί γι’ αυτό να γίνει ευερέθιστο, να απαντά μονολεκτικά, να κλείνεται περισσότερο στο δωμάτιό του ή να δείχνει υπερβολικά αδιάφορο.

Το «δε με νοιάζει» ενός εφήβου δεν σημαίνει πάντα πραγματική αδιαφορία.

Μερικές φορές είναι ένας τρόπος να προστατεύσει τον εαυτό του από κάτι που τον αγχώνει.

Η μεγάλη αγωνία: «Θα ανήκω κάπου;»

Στο Δημοτικό η ασφάλεια προερχόταν σε μεγάλο βαθμό από τους γονείς και τον δάσκαλο. Στην εφηβεία, όμως, οι συνομήλικοι αποκτούν τεράστια σημασία.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο:

«Θα τα καταφέρω στα μαθήματα;»

Είναι και:

«Θα κάνω παρέες;»

«Θα με συμπαθήσουν;»

«Θα είμαι αρκετά κουλ;»

«Πώς φαίνομαι;»

«Κι αν με κοροϊδέψουν;»

«Κι αν μείνω μόνος;»

Η ανάγκη να ανήκει κανείς σε μια ομάδα αποτελεί φυσιολογικό κομμάτι της εφηβικής ανάπτυξης.

Γι’ αυτό και μια φαινομενικά μικρή κοινωνική απόρριψη μπορεί να βιωθεί από έναν έφηβο πολύ πιο έντονα απ’ όσο περιμένει ένας ενήλικας.

Το ποιος κάθισε δίπλα του, ποιος του μίλησε στο διάλειμμα ή αν μπήκε σε μια παρέα μπορεί εκείνη τη στιγμή να έχει για εκείνον μεγαλύτερη συναισθηματική βαρύτητα από το πρόγραμμα των μαθημάτων.

Ένα σώμα που αλλάζει μέσα σε ένα περιβάλλον που συγκρίνει

Η είσοδος στο Γυμνάσιο συμπίπτει συχνά με έντονες σωματικές αλλαγές.

Και το δύσκολο είναι ότι αυτές δεν συμβαίνουν σε όλους με τον ίδιο ρυθμό.

Κάποιος ψηλώνει νωρίτερα. Κάποιος αργότερα. Αλλάζει η φωνή, το σώμα, το δέρμα, το βάρος. Τα παιδιά αρχίζουν να παρατηρούν πολύ περισσότερο την εμφάνισή τους και, κυρίως, να τη συγκρίνουν.

Σήμερα σε αυτή τη διαδικασία συμμετέχουν έντονα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η σύγκριση δεν σταματά όταν τελειώσει το σχολείο

Ο γονιός πρέπει να αλλάξει ρόλο

Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν αφορά μόνο το παιδί.

Αφορά τους γονείς!

Γιατί όσο μεγαλώνει το παιδί, πρέπει να εξελίσσεται και ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε δίπλα του.

Ο έφηβος δεν χρειάζεται έναν γονιό που θα ελέγχει κάθε κίνησή του. Χρειάζεται όμως όρια, σταθερότητα και έναν ενήλικα διαθέσιμο όταν τον χρειαστεί.

Το δύσκολο είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στο:

«Είμαι εδώ για σένα»

και στο:

«Σε εμπιστεύομαι να προσπαθήσεις μόνος σου»

Αν ελέγχουμε συνεχώς την τσάντα, τις εργασίες, τους φίλους και κάθε λεπτομέρεια της σχολικής ζωής, το μήνυμα που μπορεί άθελά μας να φτάσει στο παιδί είναι:

«Δεν πιστεύω ότι μπορείς να τα καταφέρεις χωρίς εμένα.»

Από την άλλη, η απότομη απόσυρση με το σκεπτικό «μεγάλωσε τώρα» μπορεί να αφήσει έναν νέο άνθρωπο μόνο μπροστά σε απαιτήσεις που ακόμη μαθαίνει να διαχειρίζεται.

Η αυτονομία δεν χαρίζεται από τη μία ημέρα στην άλλη. Χτίζεται σταδιακά.

Μην κάνετε την πρώτη ερώτηση «τι βαθμό πήρες;»

Η μετάβαση στο Γυμνάσιο συνοδεύεται συχνά από μεγαλύτερη αγωνία των γονιών για τις σχολικές επιδόσεις.

Όμως πριν από τον καλό μαθητή υπάρχει ένας έφηβος που προσπαθεί να βρει τη θέση του.

Αν κάθε συζήτηση για το σχολείο περιστρέφεται γύρω από βαθμούς, τεστ και υποχρεώσεις, το παιδί μπορεί σταδιακά να συνδέσει την αξία του με την επίδοσή του.

Ας ρωτήσουμε και:

«Πώς πέρασες σήμερα;»

«Με ποιον έκανες παρέα;»

«Τι σου άρεσε;»

«Υπήρξε κάτι που σε έκανε να νιώσεις άβολα;»

Και μερικές φορές ας μην ρωτήσουμε τίποτα.

Ας δημιουργήσουμε απλώς τις συνθήκες ώστε να ξέρει ότι, όταν θελήσει να μιλήσει, θα είμαστε εκεί.

Ακούστε χωρίς να λύνετε αμέσως το πρόβλημα

Ένας έφηβος μπορεί να επιστρέψει σπίτι και να πει:

«Δεν μου αρέσει κανείς εκεί μέσα.»

Η πρώτη μας παρόρμηση μπορεί να είναι να τον καθησυχάσουμε:

«Έλα τώρα, θα κάνεις φίλους!»

Ή να αρχίσουμε αμέσως να προτείνουμε λύσεις.

Μερικές φορές, όμως, χρειάζεται πρώτα κάτι πολύ απλούστερο:

να τον ακούσουμε.

«Φαίνεται ότι σήμερα ήταν δύσκολη μέρα.»

Η αποδοχή ενός συναισθήματος δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με κάθε συμπέρασμα του παιδιού. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως αυτό που αισθάνεται είναι πραγματικό για εκείνο.

Και όταν ο έφηβος νιώθει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να δεχτεί αμέσως κριτική, διάλεξη ή συμβουλές, αυξάνονται οι πιθανότητες να μας ξαναμιλήσει όταν πραγματικά μας χρειαστεί.

Και όταν κλείνει την πόρτα;

Η εφηβεία φέρνει φυσιολογικά μεγαλύτερη ανάγκη για ιδιωτικότητα.

Το κλειστό δωμάτιο, τα ακουστικά, οι φίλοι και η μικρότερη διάθεση να μοιράζεται τα πάντα με τους γονείς δεν αποτελούν από μόνα τους σημάδι ότι κάτι πηγαίνει στραβά.

Η απόσταση είναι μέρος της διαδικασίας διαφοροποίησης.

Αυτό όμως δεν σημαίνει αδιαφορία από την πλευρά του γονιού.

Σημαίνει: «Σέβομαι τον χώρο σου, αλλά παραμένω διαθέσιμος.»

Χτυπάμε την πόρτα, αλλά δεν εξαφανιζόμαστε από την άλλη πλευρά της.

Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;

Οι πρώτες εβδομάδες μπορεί να έχουν σκαμπανεβάσματα. Άγχος, εκνευρισμός, κούραση και ανασφάλεια μπορούν να αποτελούν μέρος της προσαρμογής.

Όταν όμως παρατηρούμε έντονη και επίμονη αλλαγή στη συμπεριφορά, μεγάλη απομόνωση, συνεχή άρνηση για το σχολείο, σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στο φαγητό, συχνά σωματικά ενοχλήματα πριν από το σχολείο, απότομη πτώση στη λειτουργικότητα ή ενδείξεις εκφοβισμού, χρειάζεται να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή.

Η επικοινωνία με το σχολείο και, όταν είναι απαραίτητο, με έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να καταλάβουμε τι συμβαίνει πριν η δυσκολία μεγαλώσει.

Το Γυμνάσιο δεν ξεκινά μόνο μια νέα σχολική περίοδο

Στην πρώτη ημέρα του Γυμνασίου το παιδί κάνει ένα ακόμη βήμα μακριά από την παιδική ηλικία.

Και ίσως γι’ αυτό αυτή η περίοδος είναι τόσο ιδιαίτερη.

Ο έφηβος θα μας αμφισβητήσει. Θα θελήσει να αποφασίζει περισσότερο μόνος του. Θα επηρεάζεται περισσότερο από τους φίλους του. Μπορεί σήμερα να ζητά την αγκαλιά μας και αύριο να μας λέει «άσε με». Δεν χρειάζεται να κερδίσουμε αυτή τη μάχη. Χρειάζεται να παραμείνουμε το σταθερό σημείο αναφοράς στο οποίο μπορεί να επιστρέψει.

Γιατί πίσω από την ανεξαρτησία που τόσο έντονα διεκδικεί ένας έφηβος, υπάρχει ακόμη η ανάγκη να γνωρίζει κάτι πολύ σημαντικό:

«Μεγαλώνω, αλλά έχω κάπου να επιστρέψω.

Μπορώ να δοκιμάσω, να αποτύχω, να αλλάξω, να ξαναπροσπαθήσω και εσύ είσαι ακόμα εδώ.»

Το πιο σημαντικό είναι να είναι και οι δύο γονείς παρόντες σε όλη τη διαδικασία αυτών των αλλαγών και εξελίξεων ο καθένας από το δικό του ρόλο! Η μητέρα ως λιμάνι και ο πατέρας ως φάρος! Γιατί όσο και αν δε το εκφράζουν οι έφηβοι, χρειάζονται πάντα ένα φάρο να φωτίζει την πορεία τους προς την ανεξαρτησία και ένα σταθερό λιμάνι για να επιστρέψουν μετά από κάθε μικρό ή μεγαλύτερο ταξίδι!!!

Μείνετε εκεί ακούνητοι και ακλόνητοι με τα λάθη σας και τα σωστά σας!!! Αρκεί να είστε πάντα εκεί όπως και έχει!!

Καλή δύναμη και καλή σχολική χρονιά!!!!

Ειρήνη Μεσσήνη

Ψυχολόγος