Ένα μεγάλο βήμα για μικρά παιδιά και για τους γονείς τους
Η πρώτη μέρα στο Δημοτικό είναι μία από εκείνες τις στιγμές που μένουν στη μνήμη μιας οικογένειας. Ο αγιασμοσ, η καινούργια τσάντα, τα τετράδια, η αυλή του σχολείου, η πρώτη γνωριμία με τη δασκάλα ή τον δάσκαλο. Πίσω όμως από τον ενθουσιασμό υπάρχει μια σημαντική ψυχολογική μετάβαση.
Για το παιδί, το Δημοτικό δεν είναι απλώς ένα καινούργιο σχολείο. Είναι ένας νέος κόσμος με διαφορετικούς κανόνες, μεγαλύτερες απαιτήσεις, άγνωστα πρόσωπα και περισσότερη αυτονομία. Και κάθε μεγάλη αλλαγή μπορεί να φέρει μαζί της πολλά και συχνά αντικρουόμενα συναισθήματα.
«Θέλω να πάω σχολείο… αλλά φοβάμαι»
Ένα παιδί μπορεί να ανυπομονεί να ξεκινήσει το Δημοτικό και ταυτόχρονα να φοβάται. Μπορεί να χαίρεται για την καινούργια του τσάντα, αλλά να αναρωτιέται:
«Θα κάνω φίλους;»
«Θα είναι καλή η δασκάλα μου;»
«Κι αν δεν ξέρω κάτι;»
«Κι αν θέλω τη μαμά ή τον μπαμπά;»
«Κι αν κανείς δεν παίξει μαζί μου;»
Για έναν ενήλικα αυτά μπορεί να μοιάζουν μικρά. Για ένα εξάχρονο παιδί, όμως, είναι πολύ σημαντικά.
Γι’ αυτό τις πρώτες ημέρες μπορεί να εμφανιστούν ενθουσιασμός, περιέργεια και χαρά, αλλά και άγχος, ντροπή, εκνευρισμός, κλάμα ή μεγαλύτερη ανάγκη για εγγύτητα με τους γονείς.
Κάποια παιδιά μιλούν ανοιχτά για όσα αισθάνονται. Άλλα τα εκφράζουν μέσα από τη συμπεριφορά τους. Ένα παιδί που ξαφνικά λέει «δεν θέλω να πάω σχολείο» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Μπορεί απλώς να προσπαθεί να διαχειριστεί μια πραγματικότητα που ακόμη δεν γνωρίζει.
Το άγχος του αποχωρισμού δεν αφορά μόνο τα παιδιά
Υπάρχει όμως και κάποιος άλλος που ξεκινά «πρώτη μέρα» και αυτος είναι ο γονιός.
Η εικόνα του παιδιού να περνά για πρώτη φορά την πόρτα του Δημοτικού μπορεί να προκαλέσει συγκίνηση, υπερηφάνεια αλλά και ανησυχία.
«Θα τα καταφέρει;»
«Θα προσαρμοστεί;»
«Θα το προσέχουν;»
Το σημαντικό είναι ο γονιός να αναγνωρίζει το δικό του άγχος χωρίς να το μεταφέρει στο παιδί. Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε τον τόνο της φωνής, τις εκφράσεις του προσώπου και τη στάση των σημαντικών ενηλίκων.
Όταν ο γονιός αντιμετωπίζει το σχολείο σαν έναν ασφαλή χώρο και τη μετάβαση με εμπιστοσύνη, μεταδίδει ένα πολύ σημαντικό μήνυμα:
«Μπορεί να είναι κάτι καινούργιο, αλλά πιστεύω ότι μπορείς να τα καταφέρεις.»
Μην προσπαθείτε να εξαφανίσετε τον φόβο
Όταν ένα παιδί πει «φοβάμαι», η αυθόρμητη αντίδραση συχνά είναι:
«Μη φοβάσαι!»
«Δεν υπάρχει λόγος!»
«Θα περάσεις τέλεια!»
Η πρόθεση είναι καλή. Το παιδί όμως χρειάζεται πρώτα να νιώσει ότι το συναίσθημά του ακούγεται.
Πιο βοηθητικό μπορεί να είναι:
«Καταλαβαίνω ότι σε αγχώνει επειδή είναι κάτι καινούργιο.»
Και μετά:
«Θα το μάθεις σιγά σιγά και είμαι εδώ να συζητάμε ό,τι σε δυσκολεύει.»
Δεν χρειάζεται να υποσχεθούμε στο παιδί ότι όλα θα είναι τέλεια. Χρειάζεται να του δείξουμε ότι ακόμη κι αν κάτι το δυσκολέψει, μπορεί να το αντιμετωπίσει και να ζητήσει βοήθεια.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Τις ημέρες πριν από την έναρξη του σχολείου βοηθά να μιλάμε για το Δημοτικό με θετικό αλλά ρεαλιστικό τρόπο. Μπορούμε να εξηγήσουμε πώς περίπου θα κυλά η ημέρα, να προετοιμάσουμε μαζί την τσάντα και τα πράγματα του σχολείου και, εφόσον είναι δυνατόν, να έχουμε ήδη γνωρίσει τη διαδρομή και τον χώρο.
Την πρώτη ημέρα, ο αποχαιρετισμός είναι προτιμότερο να είναι ζεστός, αλλά καθαρός. Οι πολύ παρατεταμένοι αποχαιρετισμοί και η συνεχής επιστροφή για «ένα τελευταίο φιλί» μπορεί να ενισχύσουν την αίσθηση ότι συμβαίνει κάτι ανησυχητικό.
Μετά το σχολείο, επίσης, δεν χρειάζεται ανάκριση.
Αντί για δέκα συνεχόμενες ερωτήσεις —«Τι κάνατε; Έκανες φίλους; Τι είπε η δασκάλα; Έφαγες; Πέρασες καλά;»— μπορούμε να αφήσουμε λίγο χρόνο στο παιδί και αργότερα να ρωτήσουμε:
«Ποιο ήταν το πιο ωραίο πράγμα σήμερα;»
«Υπήρξε κάτι που σε δυσκόλεψε;»
Έτσι δημιουργούμε χώρο για επικοινωνία χωρίς πίεση.
Δεν προσαρμόζονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο ρυθμό
Ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο που χρειάζεται να θυμούνται οι γονείς.
Το παιδί που μπαίνει στην τάξη χαμογελώντας από την πρώτη ημέρα δεν είναι απαραίτητα πιο «έτοιμο» από εκείνο που χρειάζεται περισσότερο χρόνο.
Κάθε παιδί έχει διαφορετικό χαρακτήρα, διαφορετικές εμπειρίες και διαφορετικό τρόπο προσαρμογής.
Ας αποφύγουμε λοιπόν τις συγκρίσεις:
«Κοίτα τα άλλα παιδιά, κανένα δεν κλαίει.»
Για ένα παιδί που ήδη δυσκολεύεται, μια τέτοια φράση προσθέτει στο άγχος και την αίσθηση ότι «κάτι κάνω λάθος».
Η προσαρμογή δεν είναι διαγωνισμός.
Όταν η δυσκολία επιμένει
Ένα διάστημα προσαρμογής είναι αναμενόμενο εως και τρεις μηνες είναι απόλυτα φυσιολογικό! Αν όμως η έντονη δυσφορία επιμένει, επιδεινώνεται ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού, για παράδειγμα με επίμονη άρνηση για το σχολείο, έντονα σωματικά παράπονα, σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στη συμπεριφορά είναι χρήσιμη η επικοινωνία με τον εκπαιδευτικό και, όταν χρειάζεται, η συμβουλή ειδικού ψυχικής υγείας.
Στόχος δεν είναι να βάλουμε γρήγορα μια «ταμπέλα» στο παιδί, αλλά να καταλάβουμε τι προσπαθεί να μας επικοινωνήσει.
Η πρώτη μέρα είναι μόνο η αρχή
Το πρώτο κουδούνι σηματοδοτεί κάτι περισσότερο από την έναρξη της σχολικής χρονιάς. Είναι ένα μικρό βήμα προς την αυτονομία και την προσωπική εξέλιξη!
Και ίσως ο σημαντικότερος ρόλος του γονιού δεν είναι να απομακρύνει κάθε δυσκολία από τον δρόμο του παιδιού, αλλά να του προσφέρει την ασφάλεια που χρειάζεται ώστε να μάθει ότι μπορεί να τη διαχειριστεί.
Γιατί πίσω από το «Καλή πρώτη μέρα στο σχολείο!» υπάρχει ένα ακόμη σημαντικότερο μήνυμα:
«Προχώρα. Εγώ είμαι εδώ. Και πιστεύω σε σένα!»
Καλή σχολική χρόνια!
Ειρήνη Μεσσήνη
Ψυχολόγος
