Σοβαρές προειδοποιήσεις για τις περιβαλλοντικές συνέπειες των
σχεδίων δημιουργίας διαστημικών κέντρων δεδομένων (space data
centers) απευθύνουν επιστήμονες της διαστημικής βιομηχανίας και
περιβαλλοντικές οργανώσεις στις ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι η
εκτόξευση εκατομμυρίων νέων δορυφόρων θα προκαλέσει
πρωτοφανή ατμοσφαιρική ρύπανση, θα επιβαρύνει το κλίμα, θα
επηρεάσει το στρώμα του όζοντος και θα μεταβάλει μόνιμα τον
νυχτερινό ουρανό.


Στο επίκεντρο βρίσκονται σχέδια εταιρειών όπως η SpaceX του Έλον
Μασκ, η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος και άλλοι τεχνολογικοί όμιλοι,
οι οποίοι προωθούν την εγκατάσταση τεράστιων υπολογιστικών
υποδομών σε τροχιά γύρω από τη Γη.


Για να υλοποιηθούν, απαιτείται η έγκριση της Ομοσπονδιακής
Επιτροπής Επικοινωνιών των ΗΠΑ (FCC).


Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι πύραυλοι και οι δορυφόροι που
επανεισέρχονται στην ατμόσφαιρα απελευθερώνουν μεγάλες
ποσότητες αιθάλης, οξειδίων του αλουμινίου, σπάνιων μετάλλων και
άλλων χημικών ουσιών, οι οποίες συσσωρεύονται στη
στρατόσφαιρα.


Οι επιπτώσεις αυτής της ρύπανσης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό
άγνωστες. Ωστόσο, αρκετοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι ενδέχεται
να επιταχύνουν την καταστροφή του στρώματος του όζοντος, να
αυξήσουν την έκθεση του ανθρώπου στην υπεριώδη ακτινοβολία, να
επιδεινώσουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, ενώ μέρος των
ρύπων μπορεί τελικά να επιστρέψει στην επιφάνεια της Γης.


Παράλληλα, η παρουσία εκατομμυρίων επιπλέον δορυφόρων
εκτιμάται ότι θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες πηγές
φωτορύπανσης που έχει γνωρίσει ποτέ ο πλανήτης.


Όπως αναφέρεται στο κείμενο: «Οι εταιρείες παρουσιάζουν τα σχέδιά
τους με όρους που υπόσχονται να αλλάξουν την πορεία του πολιτισμού. Ταυτόχρονα όμως αρνούνται κάθε ουσιαστική
διερεύνηση των επιπτώσεων που αυτή η τεχνολογία –την οποία οι
ίδιες χαρακτηρίζουν ιστορικής σημασίας– μπορεί να έχει στο
περιβάλλον, στην επιστήμη, στην οικονομία και σε άλλες θεμελιώδεις
αξίες.»


Πρώην ανώτερα στελέχη των αμερικανικών διαστημικών υπηρεσιών
δήλωσαν στην Guardian ότι αμφιβάλλουν ακόμη και για το κατά
πόσο τα διαστημικά data centers μπορούν να λειτουργήσουν στην
πράξη.


Ο πρώην διευθυντής του γραφείου δορυφόρων της Εθνικής
Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (National Oceanic &
Atmospheric Administration – NOAA), Στιβ Βόλτς, προειδοποίησε ότι
η προσθήκη εκατομμυρίων νέων δορυφόρων θα δημιουργούσε
σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα: «Οι κατασκευές αυτές περιέχουν
εξαιρετικά σύνθετα υλικά. Ακόμη κι αν καίγονται κατά την
επανείσοδο, δεν θέλεις να γεμίσεις την ατμόσφαιρα με τα κατάλοιπά
τους, όπως ακριβώς δεν θα ήθελες να γεμίσει από τα απόβλητα μιας
καμινάδας.»


Από την αντίδραση στα επίγεια data centers…στο
Διάστημα


Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αντιμετωπίζουν τα τελευταία χρόνια
έντονες αντιδράσεις για την κατασκευή ενεργοβόρων data centers
στη Γη, γεγονός που τις οδήγησε να εξετάσουν την εγκατάστασή τους
σε τροχιά.


Ο αριθμός των ενεργών δορυφόρων έχει ήδη εκτοξευθεί από
περίπου 1.400 το 2015 σε περίπου 15.000 σήμερα, ενώ οι
προβλέψεις κάνουν λόγο για έως και 100.000 δορυφόρους μέσα
στην επόμενη δεκαετία, χωρίς να υπολογίζονται τα δίκτυα που θα
απαιτούσαν τα διαστημικά data centers.


Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δραστηριότητας προέρχεται ήδη από
τους αστερισμούς δορυφόρων Starlink της SpaceX και Kuiper της
Amazon.


Η περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν περιορίζεται μόνο στις
εκτοξεύσεις.


Οι πύραυλοι εκπέμπουν μαύρο άνθρακα (αιθάλη), οξείδια του
αζώτου, μονοξείδιο του άνθρακα, οξείδια αλουμινίου, ενώσεις χλωρίου, ακόμη και υδράργυρο όταν τα διαστημικά οχήματα
βρίσκονται πλέον σε τροχιά.


Όταν οι δορυφόροι αποσύρονται, συνήθως μετά από πέντε έως
δεκαπέντε χρόνια λειτουργίας, εξαϋλώνονται κατά την είσοδό τους
στην ατμόσφαιρα, απελευθερώνοντας μέταλλα σε στρώματα της
στρατόσφαιρας που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν
ανεπηρέαστα από ανθρώπινες δραστηριότητες.


Τα πρώτα ανησυχητικά ευρήματα


Οι επιστήμονες άρχισαν να αντιλαμβάνονται το μέγεθος του
προβλήματος μόλις στα τέλη του 2023.


Πτήση μέτρησης της στρατόσφαιρας, που χρηματοδοτήθηκε από τη
NOAA, εντόπισε μεταλλικά σωματίδια μέσα στα αερολύματα θειικού
οξέος, τα οποία αποτελούν βασικό στοιχείο της στρατόσφαιρας.


Τα αερολύματα αυτά θεωρείται ότι συμβάλλουν καθοριστικά στη
ρύθμιση της θερμοκρασίας του πλανήτη, στην ανάκλαση μέρους της
ηλιακής ακτινοβολίας μέσω νεφών μεγάλου υψομέτρου, αλλά και
στην προστασία του στρώματος του όζοντος από ρύπους που
ανεβαίνουν από τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.


Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο
αλληλεπιδρούν τα μεταλλικά κατάλοιπα των δορυφόρων με αυτά τα
αερολύματα παραμένει «σε μεγάλο βαθμό άγνωστος». Μετά την
αλλαγή κυβέρνησης στις ΗΠΑ, η συγκεκριμένη έρευνα δεν
συνεχίστηκε.


Ορατός και ο κίνδυνος φωτορύπανσης


Πέρα από τις ατμοσφαιρικές συνέπειες, περιβαλλοντικές οργανώσεις
προειδοποιούν ότι εκατομμύρια νέοι δορυφόροι θα αλλοιώσουν
δραστικά τον φυσικό νυχτερινό ουρανό.


Ο εκτελεστικός διευθυντής της DarkSky International, Ράσκιν Χάρτλι,
τόνισε: «Τα σχέδια αυτά θα μπορούσαν να αλλάξουν οριστικά τον
νυχτερινό ουρανό όπως τον γνωρίζουμε. Η FCC οφείλει να
διασφαλίσει ότι δεν θα προκληθεί αδικαιολόγητη ζημιά στους φυσικά
σκοτεινούς ουρανούς.»


Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι πολλά είδη φυτών και ζώων εξαρτώνται
από το φυσικό σκοτάδι για τον βιολογικό τους κύκλο, ενώ η φωτορύπανση έχει ήδη συνδεθεί με τη δραματική μείωση
πληθυσμών πυγολαμπίδων και άλλων εντόμων.