*Άρθρο Του Φώτη Αλεξόπουλου

Ζούμε στην εποχή της μεγαλύτερης τεχνολογικής επανάστασης στην ιστορία της ανθρωπότητας. Έχουμε περισσότερη πληροφορία από ποτέ. Και όμως, ίσως ποτέ άλλοτε δεν είχαμε τόσο μεγάλη έλλειψη σοφίας.

Πριν από λίγες δεκαετίες, η κοινωνία είχε διαμορφώσει έναν άτυπο αλλά ισχυρό μηχανισμό διαπαιδαγώγησης. Ο δάσκαλος δίδασκε γνώση. Το βιβλίο καλλιεργούσε τη σκέψη. Ο πατέρας και η μητέρα μετέδιδαν αρχές, ήθος και ευθύνη. Και η γιαγιά, με τα παραμύθια και τις ιστορίες της, έδινε στα παιδιά κάτι ανεκτίμητο: ταυτότητα, μνήμη και φαντασία.

Σήμερα, αυτό το οικοδόμημα καταρρέει.

Το βιβλίο αντικαταστάθηκε από μια οθόνη που δεν σταματά ποτέ να αναβοσβήνει. Ο δάσκαλος καλείται να ανταγωνιστεί έναν αλγόριθμο που έχει σχεδιαστεί όχι για να μορφώνει, αλλά για να κρατά τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερη ώρα καθηλωμένο μπροστά στην οθόνη. Η γνώση παραχωρεί τη θέση της στην πληροφορία και η πληροφορία συχνά μετατρέπεται σε θόρυβο.

Και οι γονείς;

Οι περισσότεροι δεν απουσιάζουν επειδή δεν αγαπούν τα παιδιά τους. Απουσιάζουν γιατί τους το επιβάλλει η ίδια η πραγματικότητα. Δουλεύουν δέκα και δώδεκα ώρες την ημέρα για να πληρώσουν στεγαστικά δάνεια, ενοίκια, λογαριασμούς και φόρους. Επιστρέφουν στο σπίτι εξαντλημένοι, με ελάχιστη δύναμη για μια ουσιαστική συζήτηση. Η οικογένεια δεν νικήθηκε από την αδιαφορία. Νικήθηκε από τον τρόπο που οργανώσαμε την οικονομία και την καθημερινότητά μας.

Κάθε κοινωνία όμως απεχθάνεται το κενό. Όταν λείπει ο γονιός, κάποιος άλλος θα μιλήσει στο παιδί.

Σήμερα, αυτόν τον ρόλο τον έχουν αναλάβει οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων, οι κάθε λογής influencers, οι τηλεοπτικοί «ειδικοί» και οι επαγγελματίες της πολιτικής επικοινωνίας.

Δεν διαμορφώνουν μόνο καταναλωτές.

Διαμορφώνουν πολίτες.

Μαθαίνουν στα παιδιά τι να πιστεύουν, τι να φοβούνται, τι να επιθυμούν και πολλές φορές ακόμη και πώς να σκέφτονται.

Η πολιτική, αντί να ενώνει και να εμπνέει, συχνά περιορίζεται σε επικοινωνιακά συνθήματα, σε τεχνητές αντιπαραθέσεις και σε έναν αδιάκοπο αγώνα εντυπώσεων. Τα παιδιά μεγαλώνουν βλέποντας ότι ο θόρυβος ανταμείβεται περισσότερο από τον διάλογο και ότι η εικόνα έχει μεγαλύτερη αξία από την ουσία.

Και κάπου εκεί χάθηκε η γιαγιά.

Δεν χάθηκε μόνο ως πρόσωπο. Χάθηκε ως σύμβολο. Ήταν η γενιά που μετέδιδε εμπειρία χωρίς να ζητά αντάλλαγμα. Δεν είχε followers ούτε χορηγούς. Είχε μόνο ζωή. Και αυτή τη ζωή τη μοίραζε στα εγγόνια της μέσα από ιστορίες, αξίες και παραδείγματα.

Σήμερα, τα παραμύθια αντικαταστάθηκαν από βίντεο λίγων δευτερολέπτων. Η υπομονή από την ακαριαία ικανοποίηση. Ο διάλογος από τα σχόλια. Η σκέψη από την ταχύτητα.

Ας σταματήσουμε, όμως, να ρίχνουμε όλη την ευθύνη στα παιδιά.

Τα παιδιά δεν δημιούργησαν αυτή την κοινωνία.

Εμείς τη δημιουργήσαμε.

Εμείς επιτρέψαμε να μεγαλώνει μια γενιά που γνωρίζει να χειρίζεται άψογα ένα κινητό, αλλά δυσκολεύεται να διαβάσει ένα βιβλίο. Μια γενιά που επικοινωνεί διαρκώς, αλλά πολλές φορές αισθάνεται πιο μόνη από κάθε προηγούμενη. Μια γενιά που κατακλύζεται από πληροφορίες, αλλά συχνά στερείται κριτικής σκέψης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής μας δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη.

Είναι η φυσική αδιαφορία.

Η αδιαφορία μιας πολιτείας που αντιμετωπίζει την παιδεία ως δαπάνη και όχι ως επένδυση. Η αδιαφορία μιας αγοράς που μετρά την αξία του ανθρώπου μόνο με όρους παραγωγικότητας. Η αδιαφορία μιας κοινωνίας που αφιερώνει περισσότερες ώρες στην οθόνη παρά στην οικογένεια.

Αν συνεχίσουμε έτσι, δεν θα χρειαστεί να ανησυχούμε για το ποιο επάγγελμα θα αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη.

Θα πρέπει να ανησυχούμε για το ποιος θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο.

• Ο Φώτης Αλεξόπουλος είναι Οικονομολόγος – Πολιτικός Επιστημών