Για πρώτη φορά στην ιστορία του, το Διεθνές Δικαστήριο του ΟΗΕ κρίνει ένα κράτος υπεύθυνο για γενοκτονία

Περίπου 10.000 νεκροί, περισσότεροι από 700.000 πρόσφυγες και μια απόφαση που αναγνωρίζει τη φρίκη, αλλά δεν εγγυάται δικαιοσύνη για τα θύματα. Η Μιανμάρ έγινε το πρώτο κράτος στην ιστορία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης που καταδικάζεται για γενοκτονία.

Έκαψαν τα πτώματα των Ροχίνγκια για να εξαφανίσουν τα ίχνη. Ισοπέδωσαν με μπουλντόζες τους τόπους όπου είχαν διαπραχθεί οι σφαγές. Άφησαν πίσω τους χιλιάδες νεκρούς και εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους για να σωθούν. Και επί χρόνια αρνούνταν ότι είχε συντελεστεί γενοκτονία.

Εννέα χρόνια μετά, η διεθνής Δικαιοσύνη έδωσε όνομα σε αυτό που συνέβη στους Ροχίνγκια της Μιανμάρ: Γενοκτονία. Σε μια ιστορική απόφαση, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) έκρινε ότι η Μιανμάρ διέπραξε γενοκτονία σε βάρος της μουσουλμανικής μειονότητας των Ροχίνγκια, κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων του 2017 στην πολιτεία Ραχίν.

Η απόφαση, που ελήφθη με εννέα ψήφους υπέρ και έξι κατά, συνιστά ορόσημο για το διεθνές δίκαιο: είναι η πρώτη φορά που το Διεθνές Δικαστήριο του ΟΗΕ αποδίδει σε κράτος (και όχι απλά σε έναν ηγέτη ή στρατηγό) ευθύνη για τη διάπραξη γενοκτονίας. Και η βαρύτητά της δεν περιορίζεται στην αναγνώριση των εγκλημάτων. Οι δικαστές διαπίστωσαν ότι οι δυνάμεις ασφαλείας της Μιανμάρ ενήργησαν με πρόθεση να καταστρέψουν σημαντικό μέρος της κοινότητας των Ροχίνγκια.

Ο υπουργός της Μιανμάρ αρμόδιος για το Γραφείο του Προέδρου, Κο Κο Χλάινγκ, παρίσταται σε συνεδρίαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης/REUTERS/Piroschka van de Wouw

Η γενοκτονία που επιχειρήθηκε να σβηστεί από τη μνήμη

Το 2017, ο στρατός της Μιανμάρ εξαπέλυσε εκτεταμένες επιχειρήσεις εναντίον των Ροχίνγκια, μιας μουσουλμανικής μειονότητας που ζούσε επί γενιές στη βορειοδυτική πολιτεία Ραχίν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξέτασε το Δικαστήριο, περίπου 10.000 Ροχίνγκια σκοτώθηκαν βίαια κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, ενώ περισσότεροι από 700.000 αναγκάστηκαν να διαφύγουν στο γειτονικό Μπανγκλαντές. Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου, Ιάπωνας δικαστής Γιούτζι Ιβασάουα, περιέγραψε μια συστηματική προσπάθεια καταστροφής αποδεικτικών στοιχείων.

Οι δυνάμεις της Μιανμάρ, σύμφωνα με όσα ανέφερε, προχώρησαν σε εκτεταμένη καταστροφή τεκμηρίων, καίγοντας πτώματα ή εξαφανίζοντάς τα με άλλους τρόπους. Παράλληλα, χωριά και περιοχές όπου είχαν πραγματοποιηθεί οι στρατιωτικές επιχειρήσεις πυρπολήθηκαν και ισοπεδώθηκαν με μπουλντόζες, εμποδίζοντας την αποτελεσματική διερεύνηση των εγκλημάτων.

Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι η Μιανμάρ παραβίασε προηγούμενη εντολή του, που είχε εκδοθεί τον Ιανουάριο του 2020, για τη διαφύλαξη των αποδεικτικών στοιχείων.

Πρόσφυγες Ροχίνγκια κρατούν πλακάτ ενόψει της απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης/REUTERS/Mohammad Ponir Hossain

Υπήρχε πρόθεση εξόντωσης

Το καθοριστικό στοιχείο της απόφασης είναι η διαπίστωση της γενοκτονικής πρόθεσης. Η Μιανμάρ υποστήριζε ότι ο στρατός της απαντούσε σε επιθέσεις ένοπλων οργανώσεων των Ροχίνγκια.

Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι είχαν προηγηθεί επιθέσεις της οργάνωσης ARSA, αλλά έκρινε ότι οι επιχειρήσεις των δυνάμεων ασφαλείας υπερέβησαν την αντιμετώπιση μιας ένοπλης απειλής. Σύμφωνα με τον Ιβασάουα, από τα αποδεικτικά στοιχεία μπορούσε ευλόγως να συναχθεί ότι οι δυνάμεις ασφαλείας ενήργησαν με γενοκτονική πρόθεση.

Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη νομική σημασία, καθώς για να στοιχειοθετηθεί το έγκλημα της γενοκτονίας δεν αρκεί η απόδειξη μαζικών δολοφονιών. Απαιτείται η πρόθεση καταστροφής, εν όλω ή εν μέρει, μιας προστατευόμενης εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας.

Και αυτή ακριβώς την πρόθεση διαπίστωσε το Δικαστήριο στην περίπτωση των Ροχίνγκια.

Αποζημιώσεις, έρευνες και εγγυήσεις ότι δεν θα επαναληφθεί η γενοκτονία

Η απόφαση της Χάγης δεν περιορίζεται στην αναγνώριση της ευθύνης της Μιανμάρ. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η χώρα παραβίασε τις υποχρεώσεις της να αποτρέψει και να τιμωρήσει τη γενοκτονία, ενώ απέτυχε να διερευνήσει και να διώξει τους υπευθύνους, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών διοικητών.

Διέταξε τη Μιανμάρ να λάβει άμεσα μέτρα για τη διερεύνηση των εγκλημάτων, να σταματήσει τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις, να παράσχει εγγυήσεις μη επανάληψης και να αποζημιώσει τα θύματα.

Το ύψος και οι όροι των αποζημιώσεων θα καθοριστούν σε επόμενο στάδιο, ενώ η Μιανμάρ καλείται να υποβάλει εντός δύο ετών έκθεση για τα μέτρα αποκατάστασης.

Ροχίγκια σε καταυλισμό παρακολουθούν την απόφαση/ REUTERS/Mohammad Ponir Hossain

Η γυναίκα που υπερασπίστηκε τη Μιανμάρ και ο στρατηγός που την ανέτρεψε

Η απόφαση επαναφέρει στο προσκήνιο δύο από τις πλέον αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της σύγχρονης ιστορίας της χώρας. Η πρώτη είναι η Αούνγκ Σαν Σου Κι, βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης, η οποία ηγήθηκε της αρχικής υπεράσπισης της Μιανμάρ ενώπιον του Δικαστηρίου της Χάγης.

Παρότι διέθετε περιορισμένο έλεγχο επί των ενόπλων δυνάμεων, δεν καταδίκασε τις επιχειρήσεις του στρατού κατά των Ροχίνγκια. Αντίθετα, επέκρινε τη διεθνή δημοσιογραφική κάλυψη, κάνοντας λόγο για παραπληροφόρηση.

Ο δεύτερος είναι ο στρατηγός Μιν Αούνγκ Χλάινγκ, επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων που πραγματοποίησαν τις επιχειρήσεις του 2017 και ηγέτης του στρατιωτικού πραξικοπήματος του 2021, το οποίο ανέτρεψε την κυβέρνηση της Σου Κι.

Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο στρατιωτικός ηγέτης επιχειρεί να αποκαταστήσει τις διεθνείς σχέσεις της Μιανμάρ.

Ωστόσο, η καταδίκη του κράτους δεν ισοδυναμεί με ατομική ποινική καταδίκη των στρατιωτικών ή πολιτικών ηγετών του.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης και γενικός εισαγγελέας της Γκάμπιας, Ντάουντα Τζάλοου, κάνει δηλώσεις στους δημοσιογράφους μετά την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης/REUTERS/Piroschka van de Wouw

Η δικαίωση σε μια μικρή οθόνη προσφυγικού καταυλισμού

Στο Μπανγκλαντές, όπου εκατοντάδες χιλιάδες Ροχίνγκια εξακολουθούν να ζουν μακριά από τις εστίες τους, η ανακοίνωση της απόφασης προκάλεσε συγκίνηση και πανηγυρισμούς.

Σε έναν προσφυγικό καταυλισμό, πλήθος ανθρώπων συγκεντρώθηκε μπροστά σε μια μικρή οθόνη για να παρακολουθήσει τη συνεδρίαση του Δικαστηρίου. Όταν ακούστηκε η ετυμηγορία, άνδρες σηκώθηκαν όρθιοι, υψώνοντας τα χέρια τους.

Για τους ανθρώπους αυτούς, η απόφαση αποτελεί μια πολυαναμενόμενη διεθνή αναγνώριση όσων υπέστησαν.

Σύμφωνα με το Reuters, περίπου 1,2 εκατομμύρια Ροχίνγκια ζουν σήμερα στους προσφυγικούς καταυλισμούς του Μπανγκλαντές, ενώ η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μιανμάρ καθιστά την ασφαλή επιστροφή τους εξαιρετικά δύσκολη.

Η ιστορική απόφαση και το σκληρό όριο της διεθνούς Δικαιοσύνης

Η υπόθεση έφθασε στη Χάγη το 2019, ύστερα από προσφυγή της Γκάμπιας, μιας μικρής χώρας της Δυτικής Αφρικής, η οποία κατηγόρησε τη Μιανμάρ για παραβίαση της Σύμβασης του 1948 για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.

Η απόφαση δημιουργεί ένα σημαντικό νομικό προηγούμενο, το οποίο ενδέχεται να επηρεάσει και άλλες εκκρεμείς υποθέσεις γενοκτονίας ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου.

Ωστόσο, αναδεικνύει ταυτόχρονα ένα θεμελιώδες πρόβλημα της διεθνούς έννομης τάξης. Το Διεθνές Δικαστήριο μπορεί να αναγνωρίσει μια γενοκτονία. Δεν μπορεί, όμως, να επιβάλει μόνο του την εφαρμογή της απόφασής του.

Δεν έχει τη δυνατότητα να φυλακίσει στρατηγούς ή να διατάξει στρατιωτική επέμβαση. Η ατομική ποινική ευθύνη εξετάζεται από άλλους δικαστικούς μηχανισμούς, όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Η εφαρμογή των αποφάσεών του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμμόρφωση των κρατών, τη διεθνή διπλωματική πίεση και, όπου απαιτείται, τη δράση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ήδη, Βρετανοί βουλευτές από το Εργατικό και το Συντηρητικό Κόμμα ζητούν την επαναφορά τακτικών κυρώσεων κατά του στρατού της Μιανμάρ, την ανάληψη δράσης από το Συμβούλιο Ασφαλείας και την αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τους πρόσφυγες.

Το παρατηρητήριο Human Rights Watch χαρακτηρίζει την απόφαση ιστορική αναγνώριση των δεινών των Ροχίνγκια και καλεί τη διεθνή κοινότητα να εξασφαλίσει την ασφαλή και εθελοντική επιστροφή τους. Για τους επιζώντες, όμως, το ερώτημα παραμένει πολύ πιο απλό και πολύ πιο οδυνηρό. Εννέα χρόνια μετά τις σφαγές, έχουν πλέον μια δικαστική απόφαση που αναγνωρίζει ότι υπήρξαν θύματα γενοκτονίας. Δεν έχουν ακόμη την ασφάλεια να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Και όσοι έχασαν τους δικούς τους ανθρώπους δεν έχουν δει τους υπευθύνους να λογοδοτούν προσωπικά.

Η Χάγη έδωσε στη φρίκη το νομικό της όνομα. Το ερώτημα είναι εάν ο κόσμος θα καταφέρει να μετατρέψει αυτή την ιστορική αναγνώριση σε πραγματική δικαιοσύνη.

naftemporiki.gr