Κίνδυνος πλήρους εξαφάνισης λόγω παθογόνου μύκητα
Ρεπορτάζ Πρωινή
Σοβαρό κίνδυνο πλήρους εξαφάνισης διατρέχουν τα πλατάνια στην Ηλεία, εξαιτίας του παθογόνου μύκητα Ceratocystis platan, καθώς τουλάχιστον το 70% έχει καταστραφεί, ενώ τα εναπομείναντα έχουν πλέον επιβαρυνθεί υπέρμετρα.
Όπως δήλωσε στην ΕΡΤ Πύργου ο δασάρχης Πύργου, δρ Παναγιώτης Λάττας, τα πρώτα ανησυχητικά περιστατικά είχαν καταγραφεί κατά μήκος ρεμάτων και ποταμών, εκεί όπου αναπτύσσεται φυσικά ο ελληνικός πλάτανος.
«Τα πλατάνια θα εξαφανιστούν. Στην Ηλεία έχει καταστραφεί πάνω από 70% και όσα υπάρχουν υπο-ζούνε», προειδοποιεί, περιγράφοντας μια εξέλιξη που, αν δεν ανακοπεί, ενδέχεται να αλλάξει οριστικά την εικόνα του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής.
Περιοχές όπως ο Ενιπέας, η Αύρα, το Βασιλάκι και η Νεμούτα έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με τη νέκρωση δέντρων, ενώ ανάμεσα στα θύματα της ασθένειας συγκαταλέγονται ακόμη και πλατάνια ηλικίας άνω του ενός αιώνα.
Ο μύκητας προσβάλλει το δέντρο μέσα από πληγές και τραυματισμούς στον κορμό ή στα κλαδιά. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα επιθετικό παθογόνο οργανισμό, που διαταράσσει τη λειτουργία του αγγειακού συστήματος του δέντρου, οδηγώντας σταδιακά στην ξήρανσή του. Τα νεαρότερα πλατάνια μπορεί να νεκρωθούν μέσα σε περίπου τρία χρόνια, ενώ τα μεγαλύτερα ενδέχεται να αντέξουν πέντε έως έξι χρόνια.
Το χειρότερο είναι ότι δεν υπάρχει θεραπεία για ένα δέντρο που έχει ήδη προσβληθεί. Η αντιμετώπιση της ασθένειας βασίζεται στην πρόληψη, στον περιορισμό των εστιών μόλυνσης και στην αυστηρή εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων προστασίας.

Το παράδειγμα της Γαλλίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν οι πρόσφατες παρατηρήσεις του Παναγιώτη Λάττα από την επίσκεψή του στην Αλσατία της Γαλλίας, μια διοικητική περιφέρεια με έκταση αντίστοιχη περίπου με εκείνη της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας.
Εκεί, όπως περιγράφει, συνάντησε παντού ζωντανά, υγιή πλατάνια, ακόμη και σε περιοχές με μεγάλα και γνωστά δάση, όπως ο Μέλανας Δρυμός. Η εικόνα αυτή του δημιούργησε ένα εύλογο ερώτημα: γιατί σε μια περιοχή με αντίστοιχα φυσικά χαρακτηριστικά τα πλατάνια διατηρούνται υγιή, ενώ στη Δυτική Ελλάδα η ασθένεια έχει πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις;
Αναζητώντας απαντήσεις, απευθύνθηκε σε ερευνητές του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών, προκειμένου να διαπιστώσει εάν υπάρχει κάποια φυσική ανθεκτικότητα των πλατανιών στη Γαλλία.
Η απάντηση που έλαβε, όπως μεταφέρει ο ίδιος, δεν παρέπεμπε σε κάποια ιδιαίτερη βιολογική υπεροχή των δέντρων, αλλά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η κοινωνία και εφαρμόζονται τα μέτρα προστασίας.
«Εκεί το κράτος και οι πολίτες σέβονται τους νόμους και τα μέτρα προστασίας και ασκούν τις δράσεις των κλαδεμάτων, τις απομακρύνσεις των δέντρων, τις υλοτομίες με τα μέτρα που προβλέπονται για να μην εμφανιστεί η ασθένεια», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Όταν ο άνθρωπος γίνεται ο φορέας της καταστροφής
Ο ανθρώπινος παράγοντας αναδεικνύεται πλέον σε έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για τη διάσωση των πλατανιών.
Ο συγκεκριμένος μύκητας είναι τραυματιοπαθογόνος, δηλαδή εισέρχεται στο δέντρο μέσα από πληγές που δημιουργούνται από κλαδέματα, κοπές και άλλες μηχανικές παρεμβάσεις. Εάν τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται δεν έχουν απολυμανθεί σωστά, μπορούν να μεταφέρουν τον παθογόνο οργανισμό από ένα μολυσμένο δέντρο σε ένα υγιές.
Και η διασπορά δεν σταματά εκεί. Ο μύκητας μπορεί να εξαπλωθεί και σε γειτονικά δέντρα μέσω του ριζικού τους συστήματος, δημιουργώντας εστίες μόλυνσης που είναι εξαιρετικά δύσκολο να περιοριστούν.
«Η ασθένεια προκαλείται κυρίως από κλαδέματα με μολυσμένα εργαλεία. Όταν εκτελούνται εργασίες, θα πρέπει τα εργαλεία να έχουν απολυμανθεί πάρα πολύ καλά. Είναι ίσως ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί το θέμα», είχε επισημάνει σε παλαιότερη παρέμβασή του ο Δασάρχης Πύργου.
Ο κ. Λάττας απευθύνει ειδική έκκληση σε όσους αναρτούν ανακοινώσεις και ενημερωτικό υλικό πάνω στα δέντρα, ζητώντας να σταματήσει αυτή η πρακτική.
«Μετά θα κλαίμε γιατί χάνουμε τα πλατάνια. Μα εμείς οι ίδιοι με τις ενέργειές μας, την ανοχή μας ή με τον τρόπο που λειτουργούμε δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για να χάσουμε τα πλατάνια», τονίζει.
Ο Δασάρχης Πύργου ζητά την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, αλλά θεωρεί εξίσου σημαντική την ευαισθητοποίηση των πολιτών και την αλλαγή καθημερινών πρακτικών που θέτουν σε κίνδυνο τα δέντρα.
Το ιστορικό της ασθένειας
Η ασθένεια εντοπίστηκε στην Ελλάδα για πρώτη φορά το 2003 στην περιοχή μεταξύ Ηλείας και Μεσσηνίας και εικάζεται ότι εισήχθη από την Ιταλία. Ο παθογόνος μύκητα, όπως εξιστορεί ο κ. Λάττας, ήρθε στην Ευρώπη την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, κατά πάσα πιθανότητα μέσω ξύλινων κιβωτίων μεταφοράς πυρομαχικών από τις ΗΠΑ.