Μια ξεχασμένη συλλογή 131 κρανίων στη Βιέννη αποκαλύπτει τραυματισμούς, ασθένειες και τη σκληρή ζωή των γατών που προορίζονταν για τους θεούς
Για περισσότερο από έναν αιώνα, 131 κρανία γατών της αρχαίας Αιγύπτου παρέμεναν σχεδόν ξεχασμένα στις συλλογές του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης. Τα ζώα στα οποία ανήκαν είχαν πεθάνει πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, προορισμένα να μουμιοποιηθούν και να προσφερθούν στους θεούς. Ομως, η προσεκτική εξέταση των οστών τους αποκάλυψε μια πολύ διαφορετική εικόνα από εκείνη που θα περίμενε κανείς για ζώα με τόσο ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία.
Χαμένα δόντια, μολύνσεις, κατάγματα και τραύματα από αιχμηρά αντικείμενα συνθέτουν την εικόνα μιας ζωής που συχνά χαρακτηριζόταν από ασθένειες, συνωστισμό και βία. Ορισμένες γάτες φαίνεται ότι είχαν δεχθεί ακόμη και χτυπήματα με ραβδιά, ενώ άλλες έφεραν τα σημάδια «καβγάδων» με άλλα ζώα.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Archaeological Science, φωτίζει τις συνθήκες διαβίωσης των γατών που εκτρέφονταν ή αιχμαλωτίζονταν για να «προσφερθούν» σε θρησκευτικές τελετές.
«Αυτό που μας εντυπωσίασε περισσότερο ήταν το υψηλό ποσοστό τραυματισμών και ενδείξεων ασθενειών, που υποδηλώνουν ότι αυτές οι γάτες ζούσαν σε κακές συνθήκες», εξηγεί η Μπέα ντε Κιπέρε, αρχαιοζωολόγος στο Βασιλικό Βελγικό Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών και μία από τους συγγραφείς της μελέτης. «Δεν είναι αυτό που θα περίμενε κανείς από ζώα που προορίζονταν να γίνουν αναθηματικές μούμιες», προσθέτει.
Ένα νεκροταφείο στην κοιλάδα του Νείλου
Η ιστορία των 131 κρανίων οδηγεί τους ερευνητές στο Μπένι Χασάν, ένα τεράστιο νεκροταφείο ζώων στην κοιλάδα του Νείλου, από όπου πιθανότατα προέρχονται τα ευρήματα, σύμφωνα με παλαιές επιστολές που διασώθηκαν στα αρχεία του μουσείου. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη γνωστή μουσειακή συλλογή κρανίων γατών της αρχαίας Αιγύπτου με τεκμηριωμένη προέλευση.
Το τι απέγιναν τα υπόλοιπα οστά παραμένει άγνωστο. Κατά τον 19ο αιώνα, πολλές μούμιες ζώων αλέθονταν για την παρασκευή φαρμάκων ή χρησιμοποιούνταν ως καύσιμη ύλη και λίπασμα.
Στην περίπτωση της συλλογής της Βιέννης, ο Βιμ βαν Νέερ, ερευνητής του Βασιλικού Βελγικού Ινστιτούτου Φυσικών Επιστημών και καθηγητής στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβέν, θεωρεί πιθανότερο ότι τα υπόλοιπα μέρη των σωμάτων απορρίφθηκαν, καθώς οι επιστήμονες της εποχής ενδιαφέρονταν κυρίως για τα κρανία.
Σήμερα, η μελέτη των μουμιών γίνεται, όπου είναι δυνατόν, χωρίς να αφαιρούνται τα περιτυλίγματά τους, με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνολογιών. Τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, ωστόσο, η απομάκρυνση των περιτυλιγμάτων ήταν συνηθισμένη πρακτική. Ετσι, τα κρανία του Μπένι Χασάν ήταν ήδη διαθέσιμα για άμεση εξέταση.
Τα σημάδια που αποκάλυψαν μια σκληρή καθημερινότητα
Οι επιστήμονες εξέτασαν ένα προς ένα τα κρανία, καταγράφοντας τις διαστάσεις τους και αναζητώντας ίχνη ασθενειών ή τραυματισμών. Τα περισσότερα ανήκαν πιθανότατα σε οικόσιτες γάτες, ενώ τουλάχιστον επτά προέρχονταν από μεγαλύτερες άγριες γάτες, που είχαν αιχμαλωτιστεί ειδικά για να μουμιοποιηθούν.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: περισσότερα από τα μισά κρανία έφεραν ενδείξεις ασθένειας ή τραυματισμού. Σε ορισμένα εντοπίστηκαν χαμένα δόντια και σημάδια παθήσεων των ούλων. Αλλα παρουσίαζαν μικρές κοιλότητες στην επιφάνεια των οστών, τις οποίες οι ερευνητές συνδέουν με λοιμώξεις. Υπήρχαν επίσης τραύματα και σημάδια από δαγκώματα, πιθανότατα αποτέλεσμα συγκρούσεων μεταξύ των ζώων.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι πολλές από αυτές τις γάτες ζούσαν σε περιορισμένους χώρους, όπου η μεγάλη συγκέντρωση ζώων ευνοούσε τόσο την εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς όσο και τη μετάδοση ασθενειών. «Η μεγάλη πυκνότητα των ζώων αναπόφευκτα θα προκαλούσε στρες και επιθετικότητα μεταξύ τους, με αποτέλεσμα τραυματισμούς, ενώ οι ασθένειες μπορούσαν να εξαπλωθούν εύκολα», αναφέρει ο Βαν Νέερ.
Ακόμη πιο ανησυχητικά ήταν τα τραύματα που παρέπεμπαν σε ανθρώπινη παρέμβαση. Ορισμένα κρανία έφεραν κακώσεις που υποδήλωναν χτυπήματα με λεπίδα ή αμβλύ αντικείμενο, όπως ένα ραβδί. Κάποιοι από αυτούς τους τραυματισμούς ήταν θανατηφόροι. Σε άλλες περιπτώσεις, ωστόσο, τα οστά παρουσίαζαν σημάδια επούλωσης, γεγονός που μαρτυρεί ότι οι γάτες είχαν επιβιώσει.
«Η αιχμαλωσία και η θανάτωση των γατών για την παρασκευή μουμιών μπορεί επίσης να μην εξελίσσονταν πάντοτε όπως είχε σχεδιαστεί», εξηγεί ο ερευνητής, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ορισμένα ζώα να είχαν καταφέρει να διαφύγουν, παρά τους σοβαρούς τραυματισμούς τους.
Τι αποκάλυψαν τα οστά για την ηλικία των ευρημάτων
Η μελέτη έδωσε απαντήσεις και για την εποχή στην οποία έζησαν τα ζώα.
Με τη μέθοδο της χρονολόγησης με ραδιενεργό άνθρακα, οι επιστήμονες εξέτασαν εννέα κρανία. Τα οκτώ προέρχονταν από γάτες που πέθαναν μεταξύ του 380 και του 40 π.Χ., μια περίοδο που εκτείνεται από το τέλος της Υστερης Περιόδου έως την Πτολεμαϊκή εποχή. Το ένατο κρανίο, ωστόσο, ήταν πολύ παλαιότερο και χρονολογήθηκε στην Τρίτη Ενδιάμεση Περίοδο.
Η ανακάλυψη αυτή αφήνει ανοιχτά δύο ενδεχόμενα: είτε το νεκροταφείο του Μπένι Χασάν χρησιμοποιούνταν για τη μουμιοποίηση γατών πολύ νωρίτερα από ό,τι υποδηλώνουν οι γραπτές πηγές είτε το συγκεκριμένο κρανίο προερχόταν από διαφορετικό νεκροταφείο, ενδεχομένως από τη Βούβαστη, την αρχαιότερη γνωστή νεκρόπολη γατών στην Αίγυπτο.
Πώς ζούσαν οι γάτες πριν προσφερθούν στους θεούς;
Η χημική ανάλυση των οστών έδειξε ότι οι οικόσιτες γάτες πιθανότατα είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει κοντά σε ανθρώπους. Αντίθετα, οι άγριες γάτες φαίνεται ότι αιχμαλωτίζονταν σε νεαρή ηλικία και στη συνέχεια διατηρούνταν μαζί με τα υπόλοιπα ζώα.
Παρά τον μεγάλο αριθμό ευρημάτων, πολλά ερωτήματα για την καθημερινότητά τους παραμένουν αναπάντητα. Οι επιστήμονες έχουν πλέον ενδείξεις ότι τα ζώα ζούσαν σε συνθήκες συνωστισμού, με συχνές συγκρούσεις και αυξημένη πιθανότητα μετάδοσης ασθενειών. Δεν γνωρίζουν, όμως, με ακρίβεια πώς ήταν οργανωμένοι οι χώροι όπου διατηρούνταν.
«Τους επιτρεπόταν να κυκλοφορούν ελεύθερα ή κρατούνταν σε περιφραγμένους χώρους; Και αν ίσχυε το δεύτερο, πώς ήταν διαμορφωμένοι αυτοί οι χώροι;», αναρωτιέται ο Βαν Νέερ. «Αυτά είναι ερωτήματα στα οποία τα σκελετικά κατάλοιπα από μόνα τους δεν μπορούν να απαντήσουν».
Με πληροφορίες από phys.org
